Trúc Phương/Người Việt
Tối Thứ Sáu, 31 Tháng Bảy, trước sức ép khủng khiếp từ hàng loạt liên đoàn túc cầu, Chủ Tịch FIFA Gianni Infantino buộc phải tuyên bố từ bỏ kế hoạch bán một phần quyền thương mại World Cup cho các nhà đầu tư tư nhân. Chỉ chưa đầy 72 giờ sau khi đề xuất này được loan báo, Infantino lần đầu tiên nếm một cú thất bại lớn nhất sự nghiệp khi cay đắng nhận ra thực tế rằng ông không có nhiều quyền lực đến mức có thể “hô phong hoán vũ” tùy thích…
Nguyên ủy sự việc từ đâu?
Cần nhắc lại, theo kế hoạch, FIFA muốn bán một phần năm cổ phần của pháp nhân mới mang tên FIFA Forward Enterprises (FFE) cho một nhóm đầu tư do Thrive Eternal dẫn đầu với giá $4.2 tỷ. Số tiền thu được sau đó được phân bổ cho các liên đoàn thành viên muốn “tham gia” thông qua một chương trình mới có tên FIFA Fast-Forward Programme (FFFP). Theo kế hoạch, FFE có sự hợp tác với ngân hàng J.P. Morgan; trong khi nhà đầu tư lớn nhất cho dự án – Thrive Eternal – là công ty được thành lập bởi Joshua Kushner, em trai của Jared Kushner (con rể Trump).
Ngay khi sự việc được loan báo, hàng loạt liên đoàn túc cầu bày tỏ phẫn nộ, không chỉ bởi tình trạng thao túng FIFA của Infantino ngày càng nghiêm trọng mà còn là sự xem thường của ông đối với các liên đoàn thành viên. Chẳng ai được Infantino tham khảo ý kiến về việc này. Bernd Neuendorf, chủ tịch Liên Đoàn Túc Cầu Đức, nói rằng ông chỉ biết vụ việc từ truyền thông. Nói với tờ Kicker – chuyên trang tin tức túc cầu của Đức, Neuendorf bày tỏ:
“Tôi là thành viên Hội Đồng FIFA – cơ quan quyền lực cao nhất của tổ chức này – và lẽ ra tôi phải được thông báo trước về một quyết định hay quy trình quan trọng như vậy. Đặc biệt khi đây là một dự án có tầm ảnh hưởng sâu rộng… Đáng lý nó phải được thảo luận nội bộ FIFA trong nhiều tháng, thậm chí cả năm hoặc lâu hơn. Vậy mà nó chưa bao giờ là chủ đề được đề cập trong hội đồng…” Hội Đồng FIFA – nơi Neuendorf là thành viên – gồm 37 người (tính cả Infantino), quy tụ đại diện từ tất cả sáu liên đoàn châu lục.
Sự việc như giọt nước tràn ly. Thời gian qua, việc Infantino hành xử ngạo mạn và bất chấp nguyên tắc tổ chức đã gây ra những bất bình dữ dội. Khi trao Giải “FIFA Hòa Bình” cho Trump, Infantino không hề tham vấn bất kỳ ai trong Hội Đồng FIFA. Khi cho cầu thủ “giải lao” giữa mỗi hiệp tại World Cup 2026, IFAB (International Football Association Board – cơ quan ban hành luật thi đấu) bị cho ra rìa. Trong vụ gỡ án thẻ đỏ cho cầu thủ Mỹ Folarin Balogun, dưới sức ép Trump, Infantino cũng chẳng hỏi ý kiến ai…
Chiến dịch tẩy chay
Sự lạm quyền và phớt lờ các nguyên tắc đồng thuận trong tổ chức khiến Infantino trở thành một trong những nhân vật tệ hại bị ghét nhất lịch sử FIFA. Trên The Athletic-New York Times, cây bút bình luận Sebastian Stafford-Bloor viết, Infantino đang bay quá gần “mặt trời.”
Sức nóng dữ dội nhất táp vào mặt Infantino đến từ UEFA – cơ quan quản lý túc cầu Châu Âu. Liên đoàn túc cầu mạnh nhất thế giới này dọa tẩy chay tất cả giải đấu của FIFA nếu kế hoạch “bán World Cup” của Infantino không bị hủy vĩnh viễn. CONCACAF – Liên Đoàn Túc Cầu Khu Vực Bắc, Trung Mỹ và Caribe – có cùng ý kiến. Liên Đoàn Túc Cầu Châu Á (AFC) cũng phản đối gay gắt. UEFA cảnh báo rằng toàn bộ 55 thành viên Châu Âu sẽ tẩy chay mọi giải đấu FIFA nếu Infantino ngoan cố thực hiện kế hoạch của ông. Cần biết, AFC, CONCACAF và UEFA chiếm tổng cộng 137 trong 211 thành viên FIFA.
Phần mình, Infantino vẫn cố chống trả. Ông nói: “Mọi người đều có quyền bày tỏ phản đối và yêu cầu cung cấp thêm thông tin, nhưng không tổ chức đơn lẻ nào có thể tự nhận là đại diện cho toàn bộ 211 thành viên trên khắp thế giới.”
Infantino còn chài mồi: một khi đề xuất FFE được thông qua thì mỗi liên đoàn thành viên phản đối vẫn được cấp $20 triệu trong chu kỳ 2027-2030 (tiếp đó là $22 triệu giai đoạn 2031-2034 và $24 triệu giai đoạn 2035-2038). Và với liên đoàn nào đồng ý dự án FFE, họ sẽ nhận được $40 triệu giai đoạn 2027-2030 (các khoản thanh toán ở những giai đoạn sau vẫn giữ nguyên).
Về lý thuyết, FIFA có toàn quyền thành lập FIFA Forward Enterprise (FFE) như một thực thể thương mại mới và nắm 100% quyền sở hữu. FIFA vốn có nhiều công ty con và không gì có thể ngăn cản họ chuyển các hoạt động thương mại sang FFE mà không cần thông qua phiếu của các thành viên. Cốt lõi gây ra bất bình nằm ở chỗ, FIFA bán 21% cổ phần (tỷ lệ thiểu số) tại FFE cho các nhà đầu tư bên ngoài. FIFA cho biết FFE được ngân hàng JPMorgan Chase định giá ở mức $20 tỷ.
Nói về thương mại, một FIFA không có UEFA coi như… “cháo cũng không có mà húp.” Nếu UEFA tẩy chay, gần như tất cả giải đấu FIFA đều phá sản. Dù FIFA luôn nỗ lực khuyếch trương túc cầu, bằng chứng rõ nhất là việc mở rộng 48 đội thay vì 32 tại World Cup 2026, nhưng chính sự có mặt các chân sút Châu Âu mới tạo nên sự hấp dẫn đặc biệt. Châu Âu và chỉ Châu Âu mới tạo thành World Cup.
Sáu trong tám đội lọt vào tứ kết World Cup 2026 là các đại diện UEFA. Sau khi trừ $10 triệu mà tất cả 48 đội đều nhận được khi dự World Cup 2026, cùng $2.5 triệu “phí chuẩn bị” cho mỗi đội (khoản hỗ trợ để các đội trang trải chi phí trước và trong giải đấu, chẳng hạn vé máy bay, khách sạn và di chuyển…), FIFA đã chi tổng cộng $223 triệu cho tiền thưởng dựa trên thành tích. 16 đội bóng UEFA đã “ẵm” đến $127 triệu trong số đó.
Nói cách khác, Châu Âu chỉ nắm 55 trong tổng cộng 211 phiếu tại FIFA nhưng họ chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều về giá trị thương mại. Thử tưởng tượng, một World Cup không có Kylian Mbappe, Lamine Yamal, Erling Haaland, Jude Bellingham… thì bán vé cho ai?
Ngay thời điểm hiện tại, các trận play-off (vòng đấu loại trực tiếp tranh vé vào vòng chung kết) của World Cup Nữ diễn ra vào Tháng Mười, 2026, có thể bị ảnh hưởng nếu chiến dịch tẩy chay của UEFA thật sự được thực hiện. Các trận play-off vừa nói có sự tham gia của đội tuyển nữ Anh – đương kim vô địch Châu Âu, và Hà Lan – Á Quân 2019 (chưa kể Xứ Wales, Ý, Thụy Điển, Thụy Sĩ và Na Uy).
Và nếu UEFA duy trì việc tẩy chay cho đến Hè 2027 thì điều đó đồng nghĩa với việc Tây Ban Nha (đương kim vô địch World Cup Nữ) và Anh (đương kim vô địch EURO Nữ) sẽ vắng mặt. Toàn cảnh, sáu trong 10 quốc gia hàng đầu có thể vắng mặt tại World Cup Nữ 2027 tổ chức tại Brazil.
Nói chung, túc cầu thế giới không thể thiếu các chân sút Châu Âu. Trang web Transfermarkt (Đức) chuyên định giá cầu thủ cho biết, tất cả 10 cầu thủ có giá trị cao nhất hiện nay đều đến từ Châu Âu. Trong 104 cầu thủ được định giá từ 50 triệu euro ($57.6 triệu) trở lên, có tới 77 chân sút đang thi đấu cho các đội thuộc UEFA.
Không chỉ cầu thủ nam, cầu thủ nữ Châu Âu cũng mang lại sự lôi cuốn không kém. Nếu UEFA “đá gãy giò” Infantino và tẩy chay FIFA, tiền vệ Tây Ban Nha Aitana Bonmatí, một trong những nữ cầu thủ xuất sắc nhất hiện nay, từng giành Quả Bóng Vàng (Ballon d’Or) ba năm liên tiếp (2023, 2024, 2025), sẽ không có mặt tại các giải trong khuôn khổ FIFA. Các ngôi sao của tuyển nữ Anh như Leah Williamson, Lauren James và Alessia Russo cũng sẽ vắng mặt.
UEFA sẽ “đảo chánh” Infantino?
Việc “bay quá gần mặt trời” có khiến infantino bị thiêu ra tro? vấn đề này đang trở thành chủ đề trong các hành lang UEFA và CONCACAF. Một tình huống tương tự thường khiến người đứng đầu phải từ chức nhưng với một kẻ chịu đòn “giỏi” như Infantino thì điều đó khó có thể xảy ra.
Dù Infantino dập lửa bằng việc tuyên bố hủy dự án FFE nhưng “tuồng hay” còn ở phía trước. UEFA cho biết họ sẽ “xây dựng một kế hoạch” ngăn chặn khả năng các đề xuất tương tự tái diễn. UEFA nói thêm, “chúng ta không thể tiếp tục tình trạng này với những âm mưu bí mật được thúc đẩy vội vã, do những cá nhân ẩn danh dàn dựng và mang lại lợi ích đáng ngờ cho môn thể thao này. Chúng ta phải xác định kẻ nào cần phải chịu trách nhiệm và buộc họ phải giải trình.” UEFA kết luận: “Đây là một chiến thắng… nhưng không nên xem đó là hồi kết. Đề xuất đã bị loại bỏ. Nhiệm vụ khôi phục niềm tin vào FIFA mới chỉ bắt đầu.”
Trước khi xảy ra vụ lùm xùm, quyền lực Infantino gần như là tuyệt đối. Giờ đây, trước thềm cuộc bầu cử chủ tịch FIFA vào Tháng Ba tổ chức tại Morocco (ai muốn tranh cử phải nộp hồ sơ trước ngày 18 Tháng Mười Một), vị thế Infantino lung lay đến mức muốn bật gốc. Nếu đây là cơ hội ngàn năm có một để tống Infantino khỏi sân cỏ vĩnh viễn thì chỉ UEFA mới đủ uy tín và sức mạnh để làm. Nhân vật sáng giá có thể đánh văng Infantino, đang được chú ý nhiều nhất, là Chủ Tịch UEFA Aleksander Ceferin. Nhiều năm nay, quan hệ Ceferin và Infantino chưa bao giờ cơm lành canh ngọt.
Những tưởng cần nói thêm, Châu Âu đang thống trị về mặt tài chính trong túc cầu. Trước thềm World Cup 2026, doanh thu UEFA thường cao gấp đôi FIFA. Phần lớn nguồn thu đến từ Giải Champions League (cấp câu lạc bộ) cực kỳ thành công được tổ chức thường niên và Giải Vô Địch Châu Âu (EURO, cấp đội tuyển quốc gia) diễn ra bốn năm một lần. Ở cái thế có thể áp đảo từ tài chính đến nguồn nhân lực cầu thủ, UEFA hoàn toàn có khả năng thực hiện cuộc đảo chánh Infantino, một lần và mãi mãi. Và họ cần phải làm. [kn]
