VIỆT NAM – Ðã có hàng loạt phản ứng khác nhau sau khi ông Barrack Obama, tổng thống Hoa Kỳ, tuyên bố hủy lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam.
Trưa 23 tháng 5, tại cuộc họp báo được tổ chức sau cuộc hội đàm với ông Trần Ðại Quang, chủ tịch Nhà nước Việt Nam; ông Barrack Obama, tổng thống Hoa Kỳ đã tuyên bố hủy lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam.
Quyết định của tổng thống Hoa Kỳ về lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam vốn được giới quan sát thời sự quốc tế đặc biệt chú ý nhưng vẫn là một điểm mờ cho tới khi ông Obama, trong cương vị tổng thống Hoa Kỳ, nêu ý kiến chính thức.
Không ảnh chụp Tobyhanna – một trong những kho cất trữ quân nhu, quân cụ của Hoa Kỳ tại Pennsylvania. Hoa Kỳ-Việt Nam đang thảo luận lập hệ thống tương tự tại Ðà Nẵng. (Hình: cobases.com)
Tuy Việt Nam đã được xác định là một yếu tố quan trọng trong kế hoạch chuyển trọng tâm chiến lược của Hoa Kỳ sang khu vực Châu Á-Thái Bình Dương vì có thể ngăn chặn Trung Quốc kiểm soát toàn bộ Biển Ðông, chi phối khu vực Ðông Nam Á và việc hủy bỏ lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam chắc chắn sẽ giúp quốc gia này nâng cao khả năng tự vệ, thay đổi tương quan thực lực giữa Việt Nam và Trung Quốc nhưng cho đến khi ông Obama lên đường đi thăm Việt Nam, người ta vẫn không thể xác quyết tổng thống Hoa Kỳ sẽ quyết định ra sao.
Dù các quốc gia ven biển Ðông có thể trở thành đối tác quân sự của Hoa Kỳ nhưng theo các chuyên gia an ninh-quốc phòng của Hoa Kỳ, trong số các quốc gia ven Biển Ðông, Indonesia không có tranh chấp trực tiếp với Trung Quốc về chủ quyền ở Biển Ðông. Còn những quốc gia trực tiếp tranh chấp với Trung Quốc về chủ quyền tại Biển Ðông thì Malasia và Brunei không sẵn sàng đối đầu, quân đội của Philippines – một đồng minh của Hoa Kỳ – thì quá yếu kém, chỉ còn Việt Nam là yếu tố khả dĩ song việc phát triển quan hệ an ninh-quốc phòng giữa Hoa Kỳ và Việt Nam vẫn gặp trở ngại vì chính quyền Việt Nam không có thiện chí cải thiện tình trạng nhân quyền.
Quyết định hủy lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam không chỉ gây phấn khích cho Việt Nam. Ông Tetsuo Kotani, một chuyên gia làm việc tại Viện Nghiên Cứu Quốc Tế của Nhật, khẳng định, chính phủ Nhật sẽ sớm hoan nghênh quyết định vừa kể vì đó là một “tin tốt”!
Phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Trung Quốc thì bảo rằng, lệnh cấm bán vũ khí là sản phẩm của thời kỳ Chiến Tranh Lạnh và Trung Quốc hy vọng quyết định của ông Obama “hữu ích cho hòa bình và ổn định trong khu vực.” Trước khi ông Obama lên đường đến thăm Việt Nam, Phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Trung Quốc từng tuyên bố, Trung Quốc “cảm thấy vui” khi quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam phát triển.
Song “hữu ích” hay “cảm thấy vui” là ngôn từ ngoại giao. Tân Hoa Xã – cơ quan ngôn luận của Ðảng Cộng Sản Trung Quốc – huỵch toẹt, chính Biển Ðông đẩy Hoa Kỳ và Việt Nam xích lại gần nhau. Tuy nhiên cơ quan ngôn luận của đảng Cộng Sản Trung Quốc tiên đoán, quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam sẽ không bao giờ có thể trở thành thực sự thân thiết vì “khác biệt về tư tưởng.” Theo Tân Hoa Xã, bởi luôn lo lắng thiệt hơn” trong quan hệ với Hoa Kỳ Việt Nam sẽ không bao giờ trở thành đồng minh của Hoa Kỳ như Philippines.
Tân Hoa Xã cũng không giấu diếm sự phẫn nộ đối với Hoa Kỳ khi nhận định, Hoa Kỳ là đối tượng “chuyên gây sóng gió ở Châu Á-Thái Bình Dương” và liên tục tỏ ra “thiếu kiềm chế trong việc can thiệp vào khu vực này.” Việc hủy lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam, thắt chặt quan hệ với Việt Nam của Hoa Kỳ được xem là cách “tìm một chỗ đứng vững chắc tại Biển Ðông trong khi không hề có liên quan.” Theo Tân Hoa Xã thì sở dĩ Hoa Kỳ hủy lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam là vì “tin rằng Việt Nam là một quốc gia phù hợp đối với việc triển khai các ý tưởng của Hoa Kỳ ở Biển Ðông.”
Cũng vì vậy, cơ quan ngôn luận của đảng Cộng Sản Trung Quốc nhắc nhở Việt Nam phải thận trọng với Hoa Kỳ” vì Hoa Kỳ “không thành thật.”
Ông Carl Thayer, một chuyên gia về Ðông Nam Á, từng làm việc cho Học Viện Quốc Phòng Úc, nhận định, việc hủy lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam là một thông điệp mạnh mẽ mà Hoa Kỳ muốn gửi cho Trung Quốc. Nhận xét này có thể giúp lý giải phần nào về thái độ của Tân Hoa Xã. Dù cay cú và hằn học song Tân Hoa Xã rõ ràng là dễ hiểu hơn Bộ Ngoại Giao Trung Quốc.
Với sự kiện Hoa Kỳ hủy lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam, ông Ðinh Hoàng Thắng, cựu đại sứ của chính quyền CSVN tại Hà Lan, khuyến cáo chính quyền Việt Nam nên “thật lòng” khi hợp tác với Hoa Kỳ. Trong bối cảnh như hiện nay, chủ quyền mới là đại sự. Bởi phải sống cạnh Trung Quốc, Việt Nam chẳng còn cách nào nào khác ngoài việc hợp tác với Hoa Kỳ và thế giới văn minh.
Có một điểm đáng chú ý là ngay trong thời điểm ông Obama đang ở Việt Nam, chính quyền Việt Nam đã tạm giữ một số nhân vật tranh đấu cho tự do, dân chủ tại tư gia, ngăn cản một số nhân vật khác ra khỏi tư gia.
Ðó cũng là lý do ông Phil Robertson, phó giám đốc đặc trách Châu Á của tổ chức Human Rights Watch, lên án gay gắt việc ông Obama tuyên bố hủy bỏ lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam. Theo ông Robertson thì ông Obama đã tự gạt bỏ điểm mạnh cuối cùng còn sót lại của Hoa Kỳ để mặc cả nhằm cải thiện nhân quyền tại Việt Nam.
Trong tuyên bố về việc hủy bỏ lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam, ông Obama nhấn mạnh, tuy lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam đã được hủy bỏ nhưng các thương vụ mua bán vũ khí sẽ phải đáp ứng những điều kiện gắt gao trong đó có những điều kiện liên quan đến nhân quyền.
Có một thực tế là chuyến thăm Việt Nam của ông Obama đã giúp quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam chặt chẽ hơn. Một trong những bằng chứng của việc hai bên cố gắng thắt chặt quan hệ là việc thiết lập hệ thống kho dự trữ quân nhu, quân cụ của quân đội Hoa Kỳ ở Ðà Nẵng. Ý định này đã từng được Hoa Kỳ công bố hồi trung tuần tháng 3, theo đó, việc có sẵn hệ thống kho dự trữ quân nhu, quân cụ tại khu vực Ðông Nam Á, kể cả tại Việt Nam sẽ giúp quân đội Hoa Kỳ triển khai nhanh nhờ các nguồn tiếp liệu đã sẵn sàng. Lúc đó, tư lệnh Bộ Chỉ Huy Hậu Cần của Lục quân Hoa Kỳ chỉ giải thích rằng, việc tổ chức cất trữ quân nhu và quân cụ chỉ nhằm hỗ trợ thực hiện các chiến dịch nhân đạo, ứng cứu cũng như hỗ trợ giải quyết hậu quả thiên tai nhưng mới đây, tờ Financial Times của Anh, tiết lộ, lý do Hoa Kỳ chọn Ðà Nẵng vì đó là một vị trí chiến lược tại Biển Ðông. (G.Ð)
