Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ (NV) – Tổng Thống Recep Tayyip Erdogan, nhà lãnh đạo quan trọng nhất của nền cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ từ thời vị sáng lập Mustapha Kemal Ataturk, vẫn luôn bị ám ảnh bởi bài học của Ai Cập.
Theo báo Washington Post, ba năm trước đây, một cuộc đảo chánh quân sự ở Ai Cập lật đổ Tổng Thống Mohamed Morsi, người được bầu theo thể thức dân chủ.
Ông Morsi bị bắt cùng với các đồng minh và tổ chức Huynh Đệ Hồi Giáo do ông lãnh đạo cũng bị giải tán một cách dã man.
Một chế độ mới được thành lập và vẫn còn tồn tại đến nay.
Ông Morsi, người theo Hồi Giáo, có vẻ có một số điểm tương đồng về mặt tinh thần với ông Erdogan và đảng cầm quyền viết tắt là AKP của ông, một đảng trung hữu xây dựng trên lý tưởng dân tộc chủ nghĩa pha trộn tôn giáo của Đạo Hồi hệ phái Sunni.
Vụ lật đổ chế độ của ông Morsi gặp phải sự lên án của ông Erdogan, mặc dù không được lòng dân nhưng ông Morsi được bầu hợp pháp.
Nhiều người Ai Cập theo đạo Hồi chưa bị bắt, vội bỏ trốn sang Thổ Nhĩ Kỳ xin được dung thân.
Năm ngoái, khi chính phủ của Tổng Thống Abdel Fatah el-Sisi, đầu não của cuộc đảo chính Ai Cập, tuyên án tử hình ông Morsi, ông Erdogan tức giận cả Cairo lẫn Tây Phương vì cho rằng họ đã nhìn sự dập tắt của nền dân chủ Ả Rập với vẻ thờ ơ.
Âm vang của bài học Ai Cập nay trở nên quan trọng, khi Thổ Nhĩ Kỳ vừa trải qua một âm mưu đảo chánh vào đêm Thứ Sáu, nhằm lật đổ sự cai trị của ông Erdogan.
Cuộc đảo chánh bị dập tắt. Tất cả các đảng đối lập chính đều đứng về phía chính quyền do dân bầu, mặc dù họ có nhiều dị biệt chính trị.
Đám đông dân chúng trên đường phố có vẻ ủng hộ ông Erdogan và đảng cầm quyền AKP.
Những người biểu tình đưa bốn ngón tay chào theo kiễu “Rabia,” một sự đồng tình về việc loại bỏ người Hồi Giáo ở Ai Cập.
Thổ Nhĩ Kỳ trong quá khứ đã từng gặp phải nhiều vụ đảo chính quân sự, với việc các sĩ quan lật đổ chính quyền vào các năm 1960, 1971 và 1980, kể cả một vụ vào năm 1997, được mệnh danh là “cuộc đảo chánh mềm,” buộc một đảng Hồi Giáo phải rời bỏ chính quyền.
Tuy nhiên từ khi ông Erdogan và đảng AKP lên nắm quyền bính vào năm 2002, thời đại đảo chính ở Thổ Nhĩ Kỳ có vẻ như đã qua đi. Đất nước trở nên ổn định hơn dưới một sự cai trị của chính quyền dân sự.
Tuy vậy trong những năm gần đây, ông Erdogan có vẻ như tiến xa hơn.
Sau một thập niên làm thủ tướng, ông lên làm tổng thống sau chiến thắng trong một cuộc bầu cử. Ông bắt đầu mở rộng quyền bính. Tại Ankara, ông cho xây một lâu đài vĩ đại với 10,000 phòng cho chính ông.
Những tờ báo và đài truyền hình đối lập lớn hoặc bị đóng cửa hoặc bị quốc hữu hóa. Phóng viên và những người chống đối đều bị bắt vì nhiều lý do khác nhau. Ngay đồng minh chính trị một thời được xem là thân cận nhất cũng bị cho ra rìa.
Chính sách của Thổ Nhĩ Kỳ đối với thảm kịch ở Syria khiến tạo nên bất ổn ở trong nước, với sự nổi dậy của sắc dân thiểu số người Kurd và hậu quả của sự thờ ơ của người Thổ Nhĩ Kỳ khiến tổ chức khủng bố ISIS bắt đầu tấn công nhiều mục tiêu ở trong nước.
Vụ tấn công ở phi trường Istanbul hồi tháng rồi đánh dấu một giai đoạn mới đầy nguy hiểm về một cuộc xung đột công khai giữa quân thánh chiến với chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ.
Và nay, vụ đảo chính vừa rồi, ai là kẻ chủ mưu?
Hãng thông tấn AP trích thuật lời của ông Robert Amsterdam, một luật sư của chính phủ, nói rằng “có chỉ dấu cho thấy có sự liên hệ trực tiếp” với cuộc đảo chính của ông Fethullah Gulen, một giáo sĩ Hồi Giáo hiện đang sống lưu vong ở tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ.
Ông Amsterdam cho biết, trước đây ông đã nhiều lần cảnh cáo chính quyền về mối đe dọa của ông Gulen và phong trào do ông này dựng nên.
Ông trích dẫn nguồn tin tình báo Thổ Nhĩ Kỳ, nói rằng “có dấu hiệu cho thấy ông Gulen đang làm việc gần gũi với một số thành viên trong hàng lãnh đạo quân đội chống lại chính quyền do dân bầu.”
Tổ chức Alliance for Shared Values có trụ sở đặt tại New York bác bỏ sự tố giác của chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ.
Cũng theo AP, ông Fethullah Gulen được đào tạo thành một giáo sĩ đạo Hồi, và đã tạo được sự chú ý ở trong nước từ cách đây 50 năm. Ông đề xướng một học thuyết pha lẫn hình thức huyền bí của Hồi Giáo với nền dân chủ, giáo dục, khoa học và sự đối thoại giữa các tôn giáo.
Những người ủng hộ ông mở hơn 1,000 trường tại hơn 100 quốc gia, gồm khoảng 150 trường tư trên khắp Hoa Kỳ do tiền của người thọ thuế.
Ở Thổ Nhĩ Kỳ, họ mở trường đại học, bệnh viện, cơ quan từ thiện, một ngân hàng và một tổ hợp truyền thông khổng lồ với những tờ báo và đài truyền thanh, truyền hình.
Tổng Thống Erdogan từ lâu vẫn lên án ông Gulen là người có âm mưu lật đổ ông.
Ông Gulen hiện sống trong dinh cơ rộng 26 mẫu ở vùng núi Pocono Mountains, thuộc tiểu bang Pennsylvania.
Ông hiếm khi xuất đầu lộ diện và từng ít nhất ba lần bị chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ xử khiếm diện.
Hoa Kỳ không tỏ dấu hiệu muốn gửi ông Gulen trở lại Thổ Nhĩ Kỳ và Bộ Tư Pháp từ chối không đưa ra lời bình luận nào về trường hợp ông Gulen. (TP)
