Hà Tường Cát/Người Việt (tổng hợp)
Hôm Thứ Năm, 1 Tháng Mười Hai, trong một buổi nói chuyện tại Cincinnati, Ohio, tổng thống tân cử Donald Trump loan báo sẽ đề cử cựu Ðại Tướng James Mattis, cựu tư lệnh Bộ Tư Lệnh Trung Tâm Quân Lực Hoa Kỳ (CENTCOM), vào chức vụ bộ trưởng Quốc Phòng.
CENTCOM, một trong sáu bộ tư lệnh hành quân hỗn hợp của quân đôi Mỹ phụ trách từng khu vực trên toàn thế giới, được thành lập năm 1983 thay thế nhiệm vụ của Lực Lượng Hỗn Hợp Triển Khai Nhanh có từ năm 1980.
Vùng trách nhiệm của CENTCOM bao gồm các nước Trung Ðông, Bắc Phi, Trung Á trong đó có Afghanistan và Iraq. Trong 25 năm gần đây, CENTCOM tham gia vào những cuộc chiến tranh chính của Mỹ trên thế giới như chiến tranh vùng Vịnh 1991, chiến tranh Afghanistan và Iraq.
Tổng hành dinh của CENTCOM ở căn cứ không quân MacDill ở Tampa, Florida, và bộ tư lệnh tiền phương đặt tại căn cứ không quân Al Udeid, Qatar.
Tướng Mattis là tư lệnh thứ 13 của CENTCOM, giữ chức vụ này 954 ngày từ 2010 đến 2013. Từ 30 Tháng Ba, 2016 tới nay, Ðại Tướng Lục Quân Joseph Votel là vị tư lệnh thứ 15.
James Mattis là tướng Thủy Quân Lục Chiến duy nhất làm tư lệnh CENTCOM. Trong quân ngũ ông có nhiều hỗn danh: thông dụng nhất là Mad Dog Mattis (chó điên), Warrior Monk (thầy tu chiến binh) vì chưa bao giờ lấy vợ, và danh hiệu liên lạc là “Chaos” (lộn xộn). Ông được coi là quân nhân có trình độ trí thức cao, ham nghiên cứu về lịch sử thế giới và quân sự.
Người ta cho rằng quan điểm của ông trong vấn đề Iran là một trong những lý do khiến Tổng Thống Barack Obama giải nhiệm chức vụ tư lệnh CENTCOM của ông hồi Tháng Ba, 2013. Hai tháng sau ông xin nghỉ hưu. Sau đó, ông làm việc cho một hãng tư vấn và là thành viên hội đồng quản trị công ty kỹ nghệ hàng không/quốc phòng General Dynamics và công ty sinh học Theranos ở Silicon Valley, Califormia.
Sẽ có một trở ngại để ông James Mattis, 66 tuổi, được chính thức chấp nhận làm bộ trưởng Quốc Phòng. Ðạo Luật Anh Ninh Quốc Gia năm 1947 quy định bộ trưởng Quốc Phòng phải là dân sự hoặc quân nhân đã giải ngũ trên 10 năm. Năm 2008, Quốc Hội rút thời gian này xuống còn bảy năm.
Tuy nhiên, chuyện này không có gì khó, vì Quốc Hội có thể thông qua một điều luật cho phép miễn trừ, như đã từng làm năm 1950 với Tướng George Marshall. Trên nguyên tắc, tướng bốn sao không giải ngũ dù không còn phục vụ trong quân đội.
Nguyên tắc dân sự điều khiển quân sự có nguồn gốc lâu đời trong lịch sử và là nền tảng của Hiến Pháp Hoa Kỳ, theo đó tổng thống là tổng tư lệnh quân đội. Sự phân chia quyền lực như thế khiến Hoa Kỳ và các quốc gia dân chủ đúng nghĩa khác không có tình trạng quân đội đảo chính lật đổ chính phủ. Theo giải thích của ông Spencer Meridith, giáo sư phụ giảng trường Ðại Học Quốc Phòng, quân đội chỉ là phương tiện để hành pháp sử dụng trong trường hợp xảy ra xung đột, và như thế không thể có những cuộc chiến tranh triền miên hay không cần thiết.
Các tổng thống có quyền khiển trách những tướng lãnh được giao trách nhiệm chiến đấu nhưng đi lấn qua lãnh vực chính trị. Một trường hợp tiêu biểu nhất đã thấy là Tổng Thống Harry S. Truman bãi chức Tướng Douglas Mac Arthur, tư lệnh chiến trường Triều Tiên năm 1951, vì ông đại tướng này công khai đề nghị mở rộng cuộc chiến chống Hồng Quân Trung Quốc, khác với chiến lược của ông Truman.
Năm 2010, Tổng Thống Barack Obama, cũng với lý do ấy, đã giải nhiệm Tướng Stanley McChrystal sau khi tạp chí Rolling Stone dẫn nguồn tin từ các giới thân cận của ông này cho biết ông chỉ trích những thành viên Hội Ðồng An Ninh Quốc Gia. Cuộc điều tra của Bộ Quốc Phòng sau đó đi đến kết luận là Tướng McChrystal không có lỗi.
Trong 25 bộ trưởng quốc phòng gần đây, chỉ có bảy người, kể cả đương kim Bộ Trưởng Ash Carter, chưa bao giờ phục vụ trong quân ngũ. Một người khác chỉ phục vụ với tính cách thi hành nghĩa vụ quân dịch ở Việt Nam là Bộ Trưởng Chuck Hagel.
Mời độc giả xem video: Ông Trump muốn hủy bỏ chuyên cơ Air Force One dành cho tổng thống
Giới lãnh đạo quân sự luôn luôn rất thận trọng giữ vị trí trung lập về chính trị. Trong cuộc tranh cử tổng thống vừa qua, Bộ Trưởng Quốc Phòng Ash Carter và Tổng Tham Mưu Trưởng Liên Quân Joseph Dunford tuyệt đối tránh can dự hay phát biểu ý kiến. Ðiều ấy là do nếu như ứng cử viên mà họ chỉ trích đắc cử và trở thành tổng tư lệnh quân đội thì họ sẽ phải tuân hành mệnh lệnh. Họ cũng cần giữ uy tín với công chúng và các nhà lập pháp ở cả hai đảng và như thế mới có thể nêu lên những đề nghị hay khuyến cáo không bị nghi ngờ là có động lực chính trị.
Nếu được Quốc Hội chuẩn nhận, Tướng James Mattis sẽ có trách nhiệm điều hành sử dụng ngân sách quốc phòng $611 tỷ trong tài khóa tới, mà Hạ Viện vừa thông qua, và có lẽ Thượng Viện cũng biểu quyết chấp thuận vào tuần sau. Mặc dầu với ngân khoản khổng lồ ấy, Dân Biểu Mac Thomberry, (Cộng Hòa-Texas) chủ tịch Ủy Ban Quốc Phòng Hạ Viện, vẫn phàn nàn là chưa đủ, còn cần thêm tiền để bổ sung và hiện đại hóa kho vũ khí Mỹ đã giảm sút nhiều sau 15 năm chiến tranh liên tục.
Ngân sách quốc phòng có nhiều khác biệt với yêu cầu của Tổng Thống Obama trước đây: trại tù binh Guantanamo Bay ở Cuba sẽ không đóng cửa, con số căn cứ quân sự Mỹ sẽ không rút bớt mặc dầu các giới chức quốc phòng cao cấp nói rằng vượt quá khả năng điều hành, và nhiều khoản tiết giảm khác không được chấp thuận.
