HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Các nước ASEAN khó đạt thỏa hiệp với Trung Quốc về tranh chấp Biển Đông vì không tin vào lời đường mật của Bắc Kinh.
Guồng máy tuyên truyền của Bắc Kinh viết khá mơ hồ về kết quả của cuộc họp cấp ngoại trưởng giữa Trung Quốc – ASEAN ở Trùng Khánh, nhưng báo điện tử ABS-CBN News của Philippines ngày 9 Tháng Sáu tuần qua nói rằng, cuộc họp đã đạt kết quả là hai bên dự trù hoàn tất mọi cuộc đàm phán để đạt thỏa hiệp cho Bộ Quy Tắc Ứng Xử trên Biển Đông (COC) vào năm 2022.
ABS-CBN dẫn bản tuyên bố chung mà họ có được viết rằng, “Chúng tôi tái khẳng định Bản Tuyên Bố Ứng Xử trên Biển Đông (DOC – hai bên ký từ năm 2002) là văn kiện trụ cột biểu hiện sự cam kết tập thể để cổ võ hòa bình, ổn định, lòng tin cậy lẫn nhau ở khu vực, tương ứng với luật lệ quốc tế, bao gồm cả Công Ước Quốc Tế Về Luật Biển (UNCLOS)”.
Năm ngoái, khi Việt Nam là chủ tịch luân phiên ASEAN, đã không có cuộc họp nào về COC diễn ra vì ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 ở khu vực cũng như cả thế giới.
Nhưng năm 2019, khi dự một cuộc họp thượng đỉnh với ASEAN ở Bangkok, thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường đã cho rằng hai bên sẽ hoàn tất đàm phán vào năm 2021. Nay ABS-CBN nói lùi sang năm tới khi chưa thấy đồng thuận cho đọc lần thứ hai về nội dung của bản dự thảo thỏa hiệp. Nếu các bên thỏa thuận đọc lần thứ ba những gì đã đồng ý cho nội dung bản thỏa hiệp thì coi như hoàn tất đàm phán.
Tháng Tư năm nay, Manila đã liên tục nhiều ngày phản kháng ngoại giao hành động của Trung Quốc tại đá Ba Đầu, khu vực mà cả Philippines, Việt Nam và Trung Quốc đều tuyên bố chủ quyền. Bắc Kinh cho hàng trăm tàu dân quân biển chằng néo vào nhau rồi bỏ neo, đậu lỳ tại đá Ba Đầu và những bãi cạn thuộc cụm đảo và bãi đá Sinh Tồn.
Cụm này chỉ có hai đảo duy nhất là đảo Sinh Tồn và đảo Sinh Tồn Đông đều đang do Việt Nam kiểm soát.
Trung Quốc cướp bãi đả Gạc Ma của Việt Nam năm 1988 rồi mấy năm gần đây bồi đắp thành đảo nhân tạo khổng lồ và xây dựng thành căn cứ quân sự quy mô, tối tân gồm cả cảng biển và phi đạo cỡ lớn, hàng chục doanh trại và các vị trí phòng không, radar, hải đăng… góp phần khống chế toàn bộ Biển Đông.
Khác với những gì ABS-CBN tiết lộ, tờ South China Morning Post (SCMP) ở HongKong hôm Thứ Bảy 12 Tháng Sáu lại tiết lộ những chỉ dấu cho thấy còn nhiều cam go để có thể đạt được đồng thuận cho một bộ COC.
Theo SCMP, bản tuyên bố chung ASEAN-Trung Quốc tại cuộc họp ở Trùng Khánh tuần qua không đả động gì đến chuyện bao giờ thì có thể có thỏa hiệp về một bộ COC hầu giảm bớt nguy cơ xung đột võ trang trên Biển Đông vì tranh chấp biển đảo.
Theo Bộ Ngoại giao Trung Quốc và được Tân Hoa Xã đưa tin, ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, tại cuộc họp Trùng Khánh kể trên, nói với ngoại trưởng các nước ASEAN là Bắc Kinh rất muốn tìm khả năng nâng mối quan hệ giữa hai bên lên thành “đối tác chiến lược toàn diện” như một dấu mốc nâng cao sự hợp tác ASEAN-Trung Quốc.
Tuy nhiên, theo SCMP, cụm từ “đối tác chiến lược toàn diện” đã không thấy xuất hiện trong bản tuyên bố chung mà chỉ thấy viết là hai bên đồng ý “hoạt động chặt chẽ chung với Trung Quốc để nâng mối quan hệ đối tác chiến lược ASEAN-Trung Quốc lên tầng cao mới”.
SCMP nói giới chuyên viên cho rằng sự khác nhau trong từ ngữ thỏa thuận trên văn bản với sự đề nghị của Bắc Kinh cho người ta nghi ngờ có những trở ngại trước mặt để Bắc Kinh có thể chèo kéo được khối ASEAN đi theo chiều hướng họ muốn.
Pang Zhongying (Bàng Trọng Anh), một chuyên gia về quan hệ quốc tế ở Đại học Hải Dương, Quỳnh Đảo, Trung Quốc, cho rằng “thiếu hụt niềm tin” là trở ngại để nâng mối quan hệ.
Theo cuộc khảo sát của Viện Nghiên Cứu ISEAS-Yusof Ishak tại Singapore công bố hồi Tháng Hai 2021, dân các nước ASEAN ngày càng mất niềm tin đối với Trung Quốc. Bằng chứng là cuộc khảo sát thấy năm nay 63% dân các nước ASEAN không tin Trung Quốc trong khi tỉ lệ này năm 2019 là 51.5% và là 60.4% vào năm 2020.
Tân Hoa Xã ngày 10 Tháng Sáu thuật lời ngoại trưởng Vương Nghị nói tại hội nghị Trùng Khánh là “các bên tái khẳng định cam kết thi hành bản Tuyên Bố Ứng Xử (DOC) một cách hiệu quả, tránh xa các quấy rối, gia tăng hợp tác và nâng cao lòng tin lẫn nhau”. Đồng thời “tăng tốc hoàn thành Bộ Quy Tắc Ứng Xử trên Biển Đông (COC) dựa trên bộ DOC”.
Nhiều năm qua, đã có nhiều lần các dự báo hoàn tất đàm phán bộ COC được loan báo, rồi lại thấy có những thời hạn mới được đưa ra.(TN) [kn]
