UVALDE, Texas (NV) – Việc không người nào có thể ngăn cản hung thủ bắn người tập thể ở Uvalde, vụ nổ súng đẫm máu nhất lịch sử Texas, một phần là do “những sai lầm có hệ thống và phản ứng yếu kém” của tất cả những người có quyền hành và những người có trách nhiệm, theo UPI trích dẫn bản báo cáo dài 77 trang từ một ủy ban Hạ Viện Texas, công bố hôm Chủ Nhật, 17 Tháng Bảy.
Một năm trước khi xảy ra vụ nổ súng, tay súng này từng đe dọa phụ nữ, mang theo mình một con mèo chết và có những hành vi đáng ngại đến nỗi được gọi biệt danh “kẻ nổ súng trường học.”
Bản báo cáo cho thấy gia đình tay súng không nhìn ra những dấu hiệu đáng ngại từ người này, một học khu không tuân thủ nghiêm ngặt biện pháp an ninh và phản ứng của giới cảnh sát ngược hẳn với cách được huấn luyện để đối phó với kẻ nổ súng trong trường học.
Đồng thời bản báo cáo cũng chỉ ra cách mà hung thủ, chưa hề bắn súng trước đó, có thể tàng trữ súng trường kiểu tấn công và đạn dược mà không bị chính quyền nghi ngờ, cũng như cách tay súng này tiến vào trường học, không bị ngăn cản và sau đó khởi sự bắn giết.
Tổng cộng có 376 nhân viên công lực, đông đảo hơn cả lực lượng bảo vệ đồn Alamo trong lịch sử Mỹ, kéo đến hiện trường. Thế nhưng họ lại không phối hợp với nhau khiến tình trạng hỗn loạn kéo dài hơn một tiếng đồng hồ.
Báo cáo cho biết lực lượng phản ứng không có người chỉ huy rõ ràng, không có trao đổi tin tức căn bản và không thấy có nhu cầu nhanh chóng bắn hạ tay súng.
Đây cũng là cuộc điều tra đầu tiên có kết luận chỉ trích việc thụ động của cơ quan công lực tiểu bang và liên bang. Các báo cáo trước đó thường chỉ đổ lỗi cho ông Pete Arredondo, cảnh sát trưởng học khu Uvalde.
Bản báo cáo cũng lần đầu tiên tiết lộ phần lớn những người ứng cứu hiện trường là cơ quan công lực tiểu bang và liên bang, bao gồm 149 người thuộc Biên Phòng Mỹ và 91 người là cảnh sát tiểu bang, những người vốn có trách nhiệm ứng phó “các cuộc tấn công hàng loạt ở nơi công cộng,” cùng 25 cảnh sát thành phố Uvalde và 16 cảnh sát viên quận hạt.
Phần còn lại của nhóm phản ứng hiện trường gồm các cơ quan công lực của các địa hạt lân cận, cảnh sát Liên Bang Mỹ và nhân viên võ trang của Cơ Quan Chống Ma Túy Liên Bang.
Các điều tra viên cho rằng nếu không có người chỉ huy, thì một sĩ quan khác nên, và phải, đứng ra thực hiện nhiệm vụ này. Họ chỉ ra rằng không chỉ có những viên chức địa phương chờ lệnh chỉ huy, mà các nhân viên phản ứng từ các cơ quan công lực, trong đó có nhiều người được đào tạo tốt hơn và trang bị kỹ hơn, vẫn chờ chỉ huy.
Ba thành viên của ủy ban bao gồm Dân Biểu Dustin Burrows (Cộng Hòa – Lubbock), Dân Biểu Joe Moody (Dân Chủ – El Paso) và bà Eva Guzman, cựu thẩm phán Tối Cao Pháp Viện tiểu bang. Họ lần đầu tiên công bố những phát giác trong cuộc điều tra này trong cuộc gặp mặt với cư dân Uvalde vào ngày Chủ Nhật, 17 Tháng Bảy.
Thất bại từ cơ quan công lực
Việc cảnh sát không thể nhanh chóng khuất phục tay súng khiến nhiều người lên án và chỉ trích. Trên căn bản, thay vì tuân theo cách thức phải đối mặt ngay lập tức với kẻ nổ súng, cảnh sát tại trường Robb Elementary lại rút lui khi bị bắn rồi sau đó chờ cứu viện. Hay theo báo cáo, “họ xem sự an toàn của họ cao hơn ưu tiên cứu mạng những nạn nhân vô tội.”
Báo cáo liệt kê hàng loạt vi phạm của cơ quan công lực. Nguyên nhân không phải do thiếu nhân lực mà là do giữa các nhân viên công lực khi đến nơi không liên lạc hiệu quả và không được hướng dẫn.
Báo cáo đưa ra hàng loạt việc đáng lẽ một chỉ huy bên ngoài có thể làm tốt hơn, chẳng hạn chỉ huy phải phát giác ra máy bộ đàm không hoạt động và tìm cách khác để liên lạc, hoặc lấy chìa khóa nhanh hơn để vào lớp học, cũng như thúc giục cảnh sát tiến vào lớp học.
Báo cáo chỉ trích các cảnh sát tiểu bang và nhân viên công lực liên bang, những người vốn dĩ được đào tạo tốt hơn, vì không nhanh chóng điều chỉnh các sai lầm mà ông Arredondo, khi đó được xem là người chỉ huy, tạo ra. Họ không tiếp cận bất kỳ ai khác được xem là chỉ huy để hỗ trợ.
Mặc dù tập thể cảnh sát thất bại trong việc hành động một cách quyết liệt, ủy ban tìm thấy một số cá nhân cảnh sát có hành động táo bạo mà không cần chỉ huy.
Khi cảnh sát lùi lại khi nghe tiếng súng lúc mới bước vào trường, Trung Úy Javier Martinez của Sở Cảnh Sát Uvalde cố gắng đối đầu với tay súng một lần nữa để “ngăn chặn vụ giết người.” Tuy nhiên không ai đi theo ông ta. Một số nhân viên công lực nói rằng nếu có người đi theo ông, thì có lẽ ông đến được lớp học và đối đầu với tay súng.
Hoặc đặc vụ Luke Williams của DPS bác bỏ lệnh phải ở bên ngoài và tiến vào bên trong tòa nhà, tìm được một nam sinh đang trốn trong nhà tắm. Trong đoạn video do camera giám sát ghi lại, lúc 11 giờ 56 phút trưa ông nói rằng nếu bên trong có trẻ em, thì họ phải vào trong đó để cứu chúng.
Trường học không thực hiện các biện pháp an toàn
Nhìn bề ngoài, trường Robb có đầy đủ thiết bị để cản bước người xâm nhập, bao gồm hàng rào, hệ thống cảnh báo khẩn cấp, cũng như theo quy định cửa trong và cửa ngoài của trường lúc nào cũng phải khóa.
Mặc dù vậy trường học đã chủ quan. Nhiều nhân chứng nói rằng các nhân viên thường không khóa cửa. Giáo viên thường dùng đá và nam châm để giữ cửa mở ở cả bên trong và bên ngoài. Tình trạng này diễn ra một phần vì thiếu chìa khóa.
Hồi Tháng Ba, giáo viên của Phòng 111, nơi được cho là diễn ra vụ nổ súng, báo cáo với ban giám đốc trường rằng cửa phòng học “không phải lúc nào cũng được khóa.”
Vậy nên tay súng có thể dễ dàng tiến vào bên trong phòng học với một loạt cánh cửa không khóa. Báo cáo chỉ ra rằng nếu nhà trường khóa cửa, thì ít nhất cũng ngăn cản được tay súng trong vài phút, đủ lâu để cảnh báo, di tản trẻ em và khóa cửa.
Câu hỏi về những cánh cửa bị khóa lại tiếp tục xuất hiện khi nhân viên công lực đến và nói rằng họ không thể phá cửa lớp học để tiếp cận tay súng. Họ mất vài phút để tìm chìa khóa và các thiết bị mở khóa, dù vốn dĩ lúc đó cửa chẳng khóa.
Ngoài ra, một số giáo viên và nhân viên ban đầu không quá chú ý đến cảnh báo xâm nhập, vì hệ thống cảnh báo của trường thường bị kích hoạt bởi các cuộc truy đuổi của cảnh sát liên quan đến người di dân bất hợp pháp.
Nhưng không phải tất cả giáo viên đều nhận được cảnh báo về tay súng ngay lập tức, một phần vì tín hiệu internet kém khiến hệ thống không gửi cảnh báo đến ứng dụng điện thoại của giáo viên, và một số giáo viên không có điện thoại hoặc tắt máy lúc đó.
Những dấu hiệu nguy hiểm bị bỏ qua
Nghi can Salvador Ramos có những dấu hiệu không ổn định tâm thần và có thể đang chuẩn bị kế hoạch tấn công. Nhưng không có dấu hiệu nào được báo cáo đến cơ quan chức năng.
Một năm trước vụ nổ súng, anh ta có biệt danh “kẻ bắn súng trường học” trên mạng xã hội vì thường đe dọa người khác như vậy. Báo cáo mô tả tay súng là một học sinh trung học bỏ học và bị xã hội ruồng bỏ, cho rằng bạo lực sẽ khiến mình nổi tiếng.
Anh ta bắt đầu quan tâm đến tình dục bạo lực, đôi khi chia sẻ video và hình ảnh về các vụ tự sát và chặt đầu. Lịch sử tìm kiếm trên internet cho thấy anh ta từng đặt câu hỏi liệu mình có phải là một tên sát nhân xã hội học hay không. Tại tiệm Whataburger, anh ta từng quấy rối một nữ nhân viên.
Trong những tháng gần trước cuộc tấn công, anh ta quyết tâm có được súng. Điều này cả gia đình và bạn bè anh ta đều biết.
Khi 17 tuổi, anh ta yêu cầu ít nhất hai người mua súng cho mình, nhưng họ từ chối. Vậy nên anh ta mua các phụ kiện súng. Khi bước qua tuổi 18, độ tuổi hợp pháp mua súng ở Texas, anh ta chi hơn $3,000 để mua hai khẩu AR-15. Người chú chở anh ta đến tiệm mua súng hai lần. Chủ cửa hàng súng nói rằng anh ta không có dấu hiệu đáng nghi. Nhưng các khách hàng quen của cửa hàng nói rằng anh ta “trông rất lo lắng” và có các hành động như một tên bắn súng trường học.
Báo cáo nêu rõ không một ai từng tiếp xúc với tay súng cố gắng cảnh báo giới chức về các hành động của anh ta.
Lòng tin bị suy yếu
Trong những ngày sau khi vụ nổ súng diễn ra, các viên chức làm suy yếu lòng tin của công chúng bằng cách đưa ra những tuyên bố sai lệch về những gì đã xảy ra. Vì thông tin sai lệch từ bên đưa tin, Thống Đốc Greg Abbott, trong một cuộc họp báo sau vụ nổ súng, tường thuật sai rằng vụ nổ súng chỉ diễn ra trong vòng 40 phút nhờ “các cảnh sát nhanh chóng đưa ra kế hoạch và vô hiệu hóa kẻ tấn công.”
Ủy ban chỉ trích các viên chức gây hiểu lầm cho công chúng. Ủy ban cũn bác bỏ một tin tức được Trung Tâm Đào Tạo Phản Hồi Nhanh của đại học Texas State University, trong đó nói rằng một cảnh sát Uvalde với một khẩu súng trường có cơ hội bắn chết tay súng khi anh ta bước vào trường, tuy nhiên khi xin phép người giám sát thì không có lời đáp trả và tay súng có thời gian tiến vào trường học. Họ kết luận rằng không tìm thấy bằng chứng cho thấy bất kỳ nhân viên công lực nào có cơ hội giao tranh với tay súng bên ngoài trường học.
Phản ứng lúng túng và chậm chạp của cảnh sát khiến sự việc này khác biệt so với hàng loạt vụ nổ súng diễn ra thường xuyên ở Mỹ. Sự việc cũng tạo ra tranh luận về vai trò của cảnh sát và đặt ra nghi ngờ về lý thuyết rằng muốn ngăn cản nổ súng thì người tốt phải được sở hữu súng.
Tuy nhiên báo cáo nêu ra rằng tay súng bắn phần lớn đạn, khoảng 100 viên trong vòng ba phút. Vậy nên chưa biết liệu khi cảnh sát tiến vào lớp học thì số lượng người chết có giảm đi hay không. Mặc dù vậy nếu ngăn chặn sớm được tay súng thì vẫn có thể tạo ra sự khác biệt. (V.Giang) [kn]
