Trà Nhiên/Người Việt
SANTA ANA, California (NV) – Santa Ana đang xem xét cho cư dân không có quốc tịch và không có giấy tờ hợp pháp được đi bầu các chức vụ trong thành phố, gây nên một số ý kiến trái chiều giữa Hội Đồng Thành Phố và người dân.
Nghị Viên Johnathan Hernandez là người đề nghị dự luật và được sự đồng thuận của bốn đồng viện là Thị Trưởng Vicente Sarmiento, Nghị Viên Thái Việt Phan, Nghị Viên Jessie Lopez, và Nghị Viên Nelida Mendoza.
Hai người khác phản đối là Nghị Viên Phil Bacerra và Nghị Viên David Penaloza.
“Cư dân không giấy tờ cũng cần có tiếng nói”
Thị Trưởng Sarmiento cho biết ông ủng hộ dự luật vì những cư dân này nên có quyền có tiếng nói khi bỏ phiếu cho các dân cử cấp địa phương như ủy viên cho học khu, hay các giới chức thành phố.
“Nhiều cư dân, tuy không có quốc tịch hay giấy tờ, nhưng đã sống ở Santa Ana mấy chục năm nay và trả thuế đầy đủ, và thậm chí có các con đi học ở Học Khu Santa Ana, nên họ cần có quyền bỏ phiếu cho dân cử đại diện cho họ,” ông nói với nhật báo Người Việt.
Ông nói còn nhiều vấn đề phải giải quyết xoay quanh dự luật vì không phải bất cứ người dân bất hợp pháp nào cũng được bầu. Do đó, thành phố đang tìm kiếm giải pháp để xem cư dân nào hợp lệ để được bỏ phiếu. Chẳng hạn như cư dân này phải sống ở Santa Ana lâu năm và phải đóng thuế để được xem là hợp lệ.
“Tôi hơi thất vọng là thành phố biết đến dự luật này hơi trễ nên nhân viên không kịp trưng cầu dân ý bằng câu hỏi liệu người dân có chấp nhận dự luật này ở lá phiếu bầu Tổng Tuyển Cử năm nay,” vị thị trưởng nói.
Ông cho biết, những câu hỏi về dự luật này sẽ đưa ra cho cư dân đi bầu vào kỳ bầu cử năm 2024.
Câu hỏi đặt ra rằng các cư dân không có giấy tờ hợp pháp thường sợ bị trục xuất nên không dám tiết lộ thông tin hay địa chỉ thì rất khó để tiếp cận để gửi phiếu bầu.
Nghị Viên Thái Việt Phan, Địa Hạt 1, cho biết luật sư thành phố và nhân viên đang xem xét các câu hỏi quanh cách thức cho cư dân không có giấy tờ hợp pháp bầu.
“Dự luật này sẽ gặp nhiều khó khăn vì liên quan đến ngân sách như bao nhiêu người không có giấy tờ được bầu, sẽ tốn bao nhiêu lá phiếu, và tiền cho mỗi đợt bầu cử… Cho nên các nhân viên thành phố đang nỗ lực nghiên cứu các vấn đề nan giải này,” nữ nghị viên nói.
Bà thêm: “Dự luật này tốt cho cư dân Santa Ana. Nhiều người sống ở thành phố mấy chục năm nhưng vì một số lý do chưa có quốc tịch hoặc giấy tờ, nhưng họ đóng thuế nên cũng là một phần của Santa Ana nên đều cần có tiếng nói trong việc bầu cho dân cử đại diện quyền lợi cho mình.”
Bà cũng cho biết thêm các cư dân bất hợp pháp vẫn được có bằng lái nên thành phố cũng nên giúp họ có quyền đi bầu.
“Không có thành phố nào ở California làm việc với cảnh sát di trú (ICE) nên cư dân không có giấy tờ không phải sợ việc bị trục xuất nếu tham gia bầu cử,” bà nói.
Nghị Viên Thái cũng cho biết Santa Ana có khoảng 25,000 người Việt, trong đó có nhiều người chưa có quốc tịch và thậm chí là không có giấy tờ hợp pháp.
“Theo tôi biết là có hai ủy viên trong thành phố là người chưa có giấy tờ. Một ủy viên thuộc diện DACA, người khác thì không có giấy tờ hợp lệ. Những cư dân như thế này luôn làm việc để trả ơn cộng đồng thì tại sao chúng ta cho họ cơ hội đi bầu?,” bà nói
DACA – Deferred Action for Childhood Arrivals – là chương trình nhập cư cho phép người trẻ theo cha mẹ di cư qua Mỹ bất hợp pháp lúc còn nhỏ mà hội đủ điều kiện thì sẽ không bị trục xuất trong hai năm. Chương trình cũng tạo điều kiện cho người thuộc diện DACA lấy giấy phép đi làm.
Ý kiến trái chiều của cư dân
Theo số liệu của American Community Survey, chương trình khảo sát thuộc Cơ Quan Thống Kê Dân Số Hoa kỳ (U.S Census Bureau), có hơn 82,000 người chưa có quốc tịch, và giấy tờ hợp pháp đang sống ở Santa Ana.
Và, có khoảng 60,000 người là dân nhập cư nhưng có quốc tịch, cũng theo American Community Survey.
Ông Vinh Lý, công dân Mỹ và là cư dân Santa Ana được ba năm, cho biết ông phản đối dự luật này.
“Bầu cử là quyền lợi của công dân Mỹ, người đã có quốc tịch, và cũng là động lực khuyến khích người dân hiện đang có thẻ xanh mau chóng thi quốc tịch để thực hiện quyền công dân. Tôi nghĩ chưa chắc dự luật này là hợp hiến với hiến pháp tiểu bang,” ông Vinh cho hay.
Ông Vinh cũng nhận xét rằng việc này sẽ rất tốn kém vì thành phố phải thiết kế phiếu bầu đặc biệt cho cư dân chưa có quốc tịch và giấy tờ.
“Tôi ủng hộ những phúc lợi cho cư dân chưa có giấy tờ như cấp ID hay bằng lái cho họ vì đó là điều chính đáng. Còn dự luật này thì tôi không nghĩ đây là điều thành phố ưu tiên lúc này,” ông Vinh nói.
Đồng tình với ông Vinh, bà Chi Nguyễn, cư dân Santa Ana cũng hơn 23 năm, cho biết: “Tôi không nghĩ người ở diện bất hợp pháp có tư cách đi bầu. Người có thẻ xanh thì đi bầu cho các chức vụ thành phố thì nghe hợp lý hơn.”
Thêm vào đó, bà Chi cho biết cụm từ “cư dân không có giấy tờ hợp pháp” có rất nhiều nghĩa và có rất nhiều diện nên khó để phân định.
“Nhiều người không có giấy tờ hợp pháp là thành phần không tốt trong xã hội, rồi bỏ phiếu tùm lum thì liệu lá phiếu của những người này có giá trị hay không?,” bà thắc mắc.
Từ lúc có quốc tịch, bà Chi lúc nào cũng tham gia bầu cử dân cử các cấp chính quyền.
“Tôi bầu lá phiếu tại nhà bằng tiếng Việt, nay cũng đã được 18 năm,” bà Chi nói.
Ông Thanh Nguyễn, sống ở Santa Ana cũng gần hai năm, cho biết nên tạo điều kiện cho những người nhập cư không có giấy tờ.
“Một số người cư ngụ ở Santa Ana lâu năm, đóng thuế cho Santa Ana, nên tôi nghĩ người có thẻ xanh hoặc chưa có giấy tờ hợp lệ cũng có trách nhiệm với thành phố. Họ nên được đi bầu ở cấp địa phương để sao sát với quyền lợi của các cư dân này,” ông nói.
Ông Thanh thêm: “Tôi nghĩ thành phố nên tạo điều kiện cho người không có giấy tờ tham gia bỏ phiếu để cho các cư dân này biết họ cũng là một phần của Santa Ana, để cuộc sống của họ bớt chông chênh hơn.”
Ông Thanh hiện có thẻ xanh và sẽ thi quốc tịch vào tháng tới.
Được biết, vào năm 2016, thành phố San Francisco, Bắc California, là thành phố lớn nhất Mỹ thông qua dự luật người không phải là công dân Hoa Kỳ, hoặc không có giấy tờ hợp lệ, được quyền đi bầu nhưng chỉ giới hạn bỏ phiếu cho các chức vụ trong học khu.
Sau khi thực thi được vài năm, vào ngày 29 Tháng Bảy vừa qua, Tối Cao Pháp Viện San Francisco, bác bỏ dự luật này khi một luật sư kiện cho rằng chỉ công dân Hoa Kỳ mới được phép đi bầu, theo tờ the San Francisco Chronicle. [kn]
—
Liên lạc tác giả: [email protected]
