Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website www.nguyentranhoang.com và www.radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Mở đầu – một câu hỏi rất thật
Một người vợ ở Fountain Valley hỏi:
“Bác sĩ ơi, ổng biết rõ là thua. Biết rõ là gia đình đang khổ. Vậy tại sao ổng vẫn đi?”
Đó là câu hỏi của rất nhiều gia đình.
Và nếu chỉ nhìn bên ngoài, ta dễ trả lời “Vì không muốn dừng.”
Nhưng sự thật phức tạp hơn nhiều.
Nhiều người nghiện cờ bạc muốn dừng… nhưng không dừng được.
Để hiểu điều đó, ta phải nhìn vào nơi mà quyết định thật sự được đưa ra: não bộ.
- Nghiện cờ bạc – một bệnh của não, không chỉ là hành vi
Theo American Psychiatric Association: rối loạn cờ bạc được xếp cùng nhóm với các rối loạn nghiện.
Điều này có nghĩa: không chỉ là thói quen, không chỉ là lựa chọn
Mà là sự thay đổi trong cấu trúc và chức năng não bộ.
- Ba hệ thống trong não – và sự mất cân bằng
Để hiểu đơn giản, ta có thể hình dung não bộ có ba “hệ”:
2.1. Hệ thưởng (Reward System) – “muốn”
Bao gồm: striatum, nucleus accumbens.
Khi có cơ hội thắng, hệ này tiết dopamine, tạo cảm giác hưng phấn, mong đợi, thôi thúc hành động
Ở người nghiện:
Hệ này trở nên quá nhạy.
2.2. Hệ kiểm soát (Control System) – “nên”
Bao gồm prefrontal cortex
Chức năng: suy nghĩ, cân nhắc, kiềm chế.
Ở người bình thường: “Thua nhiều rồi, nên dừng.”
Ở người nghiện, hệ này yếu đi rõ rệt.
2.3. Hệ cảm xúc (Emotional System) – “cảm thấy”
Bao gồm: amygdala, hệ limbic.
Khi thua: lo lắng, căng thẳng, khó chịu.
Ở người nghiện:
Hệ này trở nên quá nhạy với stress.
- Khi ba hệ này “lệch nhịp”
Ở người không nghiện, hệ thưởng có hệ kiểm soát mạnh, tạo nên sự cân bằng
Ở người nghiện
– hệ thưởng: tăng mạnh
– hệ kiểm soát: yếu
– hệ cảm xúc: căng thẳng cao
Kết quả là hành vi bị điều khiển bởi cảm xúc và kỳ vọng, không còn bởi lý trí
- Dopamine – từ động lực thành lệ thuộc
Theo National Institute on Drug Abuse:
Dopamine không chỉ tạo “vui.” Nó tạo động lực để lặp lại hành vi.
Ở người nghiện:
– dopamine tăng mạnh khi nghĩ đến cờ bạc
– nhưng giảm dần với các hoạt động bình thường
Hệ quả:
– không còn hứng thú với gia đình, công việc
– chỉ còn cảm thấy “thực sự sống” khi chơi
- Một thay đổi rất quan trọng: “từ thích đến cần”
Ban đầu: “Tôi thích chơi.”
Sau đó: “Tôi cần chơi để cảm thấy bình thường.”
Đây là chuyển đổi cốt lõi của nghiện.
- Vì sao “biết sai” nhưng vẫn làm?
Đây là điểm quan trọng nhất của kỳ này.
6.1. Não lý trí không còn là người quyết định
Prefrontal cortex (lý trí) bị suy yếu.
Trong khi đó, hệ thưởng quá mạnh, hệ cảm xúc quá căng.
Khiến cho quyết định không còn dựa trên logic
6.2. Stress làm giảm kiểm soát
Khi căng thẳng: cortisol tăng, khả năng suy nghĩ giảm.
Người nghiện dễ hành động theo cảm xúc, quay lại cờ bạc để “giảm stress”.
6.3. Học tập sai lệch (maladaptive learning)
Não ghi nhận thắng như là phần thưởng, suýt thắng như là gần được lãnh phần thưởng.
Nhưng không ghi nhận đầy đủ tổng thiệt hại
6.4. “Ký ức cảm xúc” mạnh hơn ký ức logic
Người nghiện nhớ cảm giác thắng, cảm giác hồi hộp.
Nhưng không nhớ chính xác mình đã mất bao nhiêu
- So sánh với nghiện ma túy
Nghiện cờ bạc và nghiện chất có điểm giống nhau:
– cùng hệ dopamine
– cùng cơ chế tolerance
– cùng hiện tượng “craving” (thèm)
Khác biệt:
– không có chất hóa học
– nhưng vẫn gây thay đổi não tương tự
- Một điều rất đáng suy nghĩ
Theo nghiên cứu của National Institutes of Health:
Não của người nghiện cờ bạc có phản ứng với các tín hiệu liên quan đến cờ bạc, giống như não người nghiện ma túy phản ứng với ma túy.
Nghĩa là chỉ cần thấy hình ảnh, nghe âm thanh casino cũng đủ kích hoạt cơn thèm.
- Câu chuyện rất thật
Một người đàn ông ở Irvine kể:
“Tôi không định đi. Nhưng khi lái ngang casino… tự nhiên tôi rẽ vào.”
Không phải ông không biết. Mà là quyết định đã xảy ra trước khi ông kịp suy nghĩ.
- Gia đình thường hiểu sai điều gì?
Nhiều người nghĩ:
– “Nếu muốn thì dừng được”
– “Chỉ cần quyết tâm”
Nhưng với người nghiện: Ý chí chỉ là một phần rất nhỏ của vấn đề.
Khi não đã thay đổi, hành vi không còn hoàn toàn tự chủ
- Một cách hiểu đơn giản
Nếu ví não là chiếc xe:
– hệ thưởng là chân ga
– hệ kiểm soát là thắng
– hệ cảm xúc như là đường trơn
Ở người nghiện:
– ga mạnh
– thắng yếu
– đường trơn
Cho nên xe rất khó dừng lại.
- Kết lại – một cái nhìn khác về người nghiện
Có thể ta đã từng nghĩ:
“Họ không chịu dừng.”
Nhưng sau khi hiểu cơ chế, ta có thể thấy:
Nhiều người nghiện không phải là không muốn dừng. Mà là họ không còn đủ khả năng để dừng lại một mình.
Và đó là lúc họ cần:
– hiểu biết
– hỗ trợ
– và một cách tiếp cận đúng. [dt]
Tài liệu tham khảo (trích yếu)
- American Psychiatric Association
- National Institute on Drug Abuse
- National Institutes of Health
Kỳ tới: Những con đường dẫn đến nghiện, mỗi người rơi vào theo cách khác nhau. Stress, cô đơn, trầm cảm, văn hóa và môi trường, những câu chuyện rất thật trong cộng đồng.
(còn tiếp)
