HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Vừa mới phát lệnh khởi công, đã có tin rò rỉ chuyện “bán thầu” xây dựng xa lộ cao tốc Bắc-Nam. Một chuyện quen thuộc của đầu tư công tại Việt Nam.
Dự án xây dựng cao tốc Bắc-Nam giai đoạn hai vừa mới được ông Thủ Tướng Phạm Minh Chính phát lệnh khởi công ngày 1 Tháng Giêng với lời hô hào của Bộ Giao Thông Vận Tải “quản lý chặt chẽ, kiên quyết phòng chống tiêu cực, lợi ích nhóm, tham nhũng, thông thầu.”
Hôm Thứ Hai, 9 Tháng Giêng, nhiều báo tại Việt Nam nói rằng Bộ Công An CSVN đã gửi báo cáo cho ông Chính, thúc giục ông “chỉ đạo Bộ Giao Thông Vận Tải thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các nhà thầu chuyển nhượng trái phép tại dự án cao tốc Bắc-Nam giai đoạn một (2017-2020).”
Đây chỉ là chuyện chuẩn bị để có thể trị tội những nhà thầu thi công giai đoạn một của cao tốc Bắc-Nam nhưng đồng thời bán tiếng chặn trước các hành động tương tự tái diễn khi tiến hành thi công giai đoạn hai. Xây dựng cao tốc Bắc-Nam giai đoạn hai ban đầu tính chia làm 25 gói thầu nhưng sau đó thấy rút lại còn 12 gói thầu, trị giá mỗi gói thầu từ 3,000 tỷ đồng đến 8,000 tỷ đồng theo kiểu “chỉ định thầu.”
Cao tốc Bắc-Nam phía Đông được bắt đầu xây dựng từ năm 2017 dự trù bắt đầu từ cửa khẩu Hữu Nghị tỉnh Lạng Sơn, gần như song hành với Quốc Lộ 1 hiện nay, tổng chiều đài 2,063 km. Đây là hành lang vận chuyển đường bộ huyết mạch có tốc độ cao đi qua 32 tỉnh và thành phố, kết nối các trung tâm chính trị, kinh tế chính yếu của cả nước. Quốc Lộ 1 đã “quá tải” từ lâu dù vẫn được sửa chữa, mở rộng thêm.
Giai đoạn một (2017-2020) có chiều dài 652 km gồm 11 dự án thành phần với ba dự án đầu tư công tư hỗn hợp (PPP) và tám dự án đầu tư công. Một số dự án đã được “bán thầu” được mô tả là “băm nát” các gói thầu. Nhà thầu chính đã bán cái cho nhà thầu con để lấy tiền mà không phải làm gì. Nhà thầu phụ lại tiếp tục bán cái cho nhiều nhà thầu con khác thành các “B phẩy,” “B hai phẩy,” “B ba phẩy”…
Hệ quả là cứ mỗi một nấc bán thầu thì phẩm chất của dự án bị cấu véo đi một phần phẩm chất xây dựng. Rất nhiều nhà thầu nhỏ “không có năng lực” nhưng ráng gồng để kiếm tiền cho mình bên cạnh việc phải “cống nạp” cho các quan. Tuy giai đoạn một của dự án phải hoàn tất năm 2020, nhưng đến nay vẫn còn một số gói thầu được báo chí trong nước nói tới Tháng Tư, 2023, mới hy vọng xong.
Ngày 6 Tháng Hai, 2022, tờ Lao Động thuật lời ông Phạm Minh Chính kêu ca “có tình trạng một km đường được chia cho bốn đơn vị thi công. Có những nhà thầu chỉ thực hiện thi công có 400 mét đường. Chưa kể có những lý trình bốn nhà thầu, người thì thi công lớp đất nền, kẻ phối đá dăm, doanh nghiệp gia cố nhựa, đơn vị đổ bê tông.”
Bản tin vừa dẫn của tờ Lao Động còn kể rằng khi ông Nguyễn Xuân Phúc còn làm thủ tướng, ông này đã kêu ca về tình trạng “ăn cắp vật tư, vật liệu thi công để hạ định mức trên một đơn vị diện tích, làm cho đường bị chất lượng xấu.” Họ phải cắt giảm chi phí vì “cứ mỗi ‘phẩy’ là chi phí hoa hồng” dẫn tới chất lượng công trình chậm trễ, yếu kém.
Cuôi năm 2012, báo Pháp Luật Việt Nam của Bộ Tư Pháp CSVN có bài viết về nạn “cắt phế” mà giới nhà thầu xây dựng tại Việt Nam phải chịu đựng.
“Cắt phế” là tiếng lóng chỉ việc một nhà thầu, đơn vị thi công các dự án công tại Việt Nam phải hối lộ chủ đầu tư (nhà cầm quyền trung ương và địa phương), nhà thầu chính, tư vấn kỹ thuật, khi muốn “qua cửa.” Thời gian đó, báo PLVN nói rằng các khoản “cắt phế” đó “ngày càng nghiệt ngã.” (TN) [kn]
