MEXICO CITY, Mexico (NV) – Mexico gần như chắc chắn sẽ bầu chọn nữ tổng thống đầu tiên vào Tháng Sáu – cả hai ứng cử viên hàng đầu đều là phụ nữ – nhưng khả năng cao rằng bà sẽ không có nhiều cơ hội để hành động độc lập với Tổng Thống sắp mãn nhiệm Andrés Manuel López Obrador, hãng tin AP đưa tin hôm Thứ Năm, 15 Tháng Hai.
Vị tổng thống theo chủ nghĩa dân túy tiếp tục đề nghị các đề án mới, tốn kém trong những tháng điều hành cuối cùng, trước khi ông rời nhiệm sở vào ngày 30 Tháng Chín. Ông cũng sẽ bỏ lại rất nhiều đề án lớn còn dang dở.
Điều đó có thể làm cho nhà lãnh đạo kế nhiệm bị trói chặt trong phần lớn nhiệm kỳ sáu năm tiếp theo. Ngay cả khi ứng cử viên đối lập Xóchitl Gálvez giành chiến thắng, gánh nặng về cam kết tài chánh sẽ đổ lên đầu bà. Ứng cử viên thuộc đảng phái của López Obrador, cựu thị trưởng Mexico City, Claudia Sheinbaum, dẫn đầu trong các cuộc thăm dò. Ứng cử viên đứng thứ ba là nam giới từ một đảng nhỏ gần như không có cơ hội thắng cử.
“Chính quyền tổng thống tiếp theo sẽ kế thừa một quốc gia có lỗ hổng tài chánh và sẽ bị hạn chế khả năng điều hành trong suốt nhiệm kỳ tới,” Giám Đốc công ty tài chánh Moody’s Analytics, Alfredo Coutiño cho biết. “Để giải quyết lỗ hổng tài chánh hiện tại, chính quyền kế nhiệm sẽ phải sửa đổi về mặt tài chánh (chi tiêu hoặc thuế) vào năm 2025.”
López Obrador có nói rằng trước khi từ chức, ông sẽ truất hữu công ty xây cất Vulcan Materials thuộc sở hữu của Hoa Kỳ, một hành động có thể làm chính phủ Mexico phải trả tới $1.9 tỷ nếu Vulcan Materials, công ty khai thác đá đặt trụ sở tại Alabama thắng kiện trong vụ kiện trọng tài quốc tế đang diễn ra chống lại Mexico.
Vẫn còn đó một lời hứa hẹn chưa thành hiện thực đó là đưa các chuyến hỏa xa chở khách trở lại Mexico trước khi ông từ nhiệm. Vào ngày 20 Tháng Mười Một 2023, López Obrador ban hành một nghị định nêu rõ rằng nếu các nhà khai thác vận chuyển hàng hóa tư nhân từ chối vận hành dịch vụ chở khách thì chính phủ sẽ can thiệp.
Trong khi các đoàn tàu hỏa sẽ phải chạy trên đường rầy do các nhà khai thác nhượng quyền tư nhân điều hành – còn Mexico thì đóng cửa các tuyến đường sắt do chính phủ quản lý thua lỗ vào cuối những năm 1990 – thì chính phủ có thể sẽ phải mua lại các đoàn tàu, sửa chữa các trạm và sắp xếp bán vé cho hành khách.
Những ý tưởng tiêu tiền tốn của cứ liên tục xuất hiện. Vào ngày 26 Tháng Mười Hai, López Obrador thành lập một hãng hàng không quốc doanh vào thời điểm mà phần lớn các quốc gia quyết định đóng cửa hoặc bán bớt hãng hàng không của mình. Với giá vé rất thấp được bảo đảm trên các chuyến bay đi tới các phi trường do chính phủ điều hành, ít được sử dụng, nguy cơ chảy máu tài chánh là không thể kể xiết.
Thêm vào đó, ngày 5 Tháng Hai, ông tuyên bố chính phủ sẽ bảo đảm cho người lao động nghỉ hưu với mức lương đầy đủ.
Kế hoạch, sau khi được trình bày, lại không hào nhoáng như mô tả ban đầu. Chỉ những người lao động nằm trong các kế hoạch nghỉ hưu chính thức mới được tăng lương hưu và chỉ ở mức lương trung bình của những nhân viên đã ghi danh là khoảng $10,000 một năm. Tuy nhiên, điều đó có thể sẽ ngốn hàng tỷ Mỹ kim.
Cùng ngày hôm đó, Sheinbaum, người đang tranh cử cho Đảng Morena của López Obrador và được coi là cánh tay phải tận tụy nhất của ông, tuyên bố rằng bà sẽ thực hiện các đề án của tổng thống và hoạch định thêm một số chương trình của riêng bà.
“Dĩ nhiên, những điều này (các đề án của López Obrador) là nền tảng, là cơ sở hình thành chính phủ của chúng tôi và còn hơn thế nữa, chúng tôi sẽ còn đưa ra thêm nhiều đề nghị khác,” Sheinbaum nói.
Nhưng gần như là ngay sau khi Sheinbaum dứt lời, có bằng chứng cho thấy bà sẽ không có đủ khả năng tài chánh để thực hiện các đề án.
Vài ngày sau, bảng xếp hạng công ty tài chánh Moody’s hạ thấp mức đánh giá nợ của công ty dầu khí quốc doanh Petroleos Mexicanos, hay Pemex, xuống mức trái phiếu rác.
Moody’s đưa ra nhận định đó dựa trên “dự báo rằng tình trạng tài chánh của chính phủ sẽ tiếp tục tệ hại vào năm 2024,” do “thâm hụt gia tăng đáng kể, đến từ chi tiêu xã hội, chi phí đi vay liên tục lên cao và chi tiêu gia tăng trong các đề án cấp cao.”
Cùng suy xét những gì tổng thống tiếp theo sẽ nhìn thấy trên bàn làm việc: Bà sẽ phải hoàn thiện một nhà máy lọc dầu trị giá $20 tỷ hay bị đình hoãn do chi phí vượt mức. Một tuyến đường sắt dài 950 dặm (1,530 kilometer) giá trị tương tự, chạy một vòng quanh bán đảo Yucatan để kết nối các khu nghỉ dưỡng bãi biển và các thắng cảnh cổ đại. López Obrador coi cả hai đều là những đề án tối quan trọng, nhưng câu chuyện về hỏa xa lại tiếp tục dang dở.
Việc hiện đại hóa các nhà máy lọc dầu khác, hoặc dịch vụ xe lửa dẫn vào Mexico City, hay dịch vụ xe lửa khác đi từ Thái Bình Dương tới Vịnh Mexico cũng sẽ vẫn còn tồn đọng. Một loạt đề án xây cất khác vẫn chưa hoàn tất.
López Obrador biện hộ cho cách chi tiêu vung tay quá trán và gia tăng nợ nần của ông, nói rằng nó còn ít hơn khoản nợ mà những nhà lãnh đạo tiền nhiệm để lại chồng chất.
Nợ công Mexico đang ở mức khoảng 50% GDP. Mặc dù con số này nghe có vẻ không cao so với Vương Quốc Anh và Hoa Kỳ, cả hai đều đạt khoảng 100%, nhưng Mexico có thêm khoản nợ do công ty dầu khí quốc doanh nắm giữ và không có quyền tiếp cận không giới hạn các khoản vay chi phí thấp, như khoản vay lãi suất thấp, mà Hoa Kỳ có được. (TTHN)
