YÊN BÁI, Việt Nam (NV) – Hôm 11 Tháng Ba, Viện Kiểm Sát Tối Cao truy tố bị can Nguyễn Linh Ngọc, cựu thứ trưởng Bộ Tài Nguyên và Môi Trường, cùng 26 bị can khác trong vụ án xảy ra tại công ty Thái Dương và các đơn vị liên quan về việc khai thác trái phép đất hiếm ở tỉnh Yên Bái.
Theo báo Tuổi Trẻ, các bị can Nguyễn Linh Ngọc cùng Nguyễn Văn Thuấn, cựu tổng cục trưởng Địa Chất và Khoáng Sản, và năm cựu cán bộ của Bộ Tài Nguyên và Môi Trường bị truy tố về tội “vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí.”
Ngoài ra, bị can Đoàn Văn Huấn, chủ tịch công ty Thái Dương, bị truy tố về ba tội “vi phạm quy định về thăm dò, khai thác tài nguyên; vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng; gây ô nhiễm môi trường.”
Theo cáo trạng, Bộ Tài Nguyên có trách nhiệm cấp, thu hồi giấy phép khai thác khoáng sản. Bị can Ngọc là thứ trưởng phụ trách lĩnh vực này.
Hôm 24 Tháng Năm, 2011, Tổng Cục Địa Chất nhận được hồ sơ của công ty Thái Dương xin cấp phép khai thác đất hiếm tại mỏ Yên Phú, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái.
Thời điểm này, chính phủ Việt Nam chỉ đạo tạm dừng cấp phép khai thác khoáng sản trên cả nước để chờ hướng dẫn.
Để lách luật, công ty Thái Dương lập ra dự án “Đầu tư xây dựng tổ hợp chế biến sâu đất hiếm,” trong đó có hai hạng mục là nhà máy thủy luyện, chế biến ô xít đất hiếm ở Yên Bái và nhà máy chiết tách, chế biến ô xít đất hiếm ở Hải Phòng, để trình cơ quan có thẩm quyền.
Sau khi được chính phủ chấp thuận, Bộ Tài Nguyên đã cấp giấy phép khai thác khoáng sản cho công ty Thái Dương, mặc dù dự án của công ty này đã thay đổi cả về quy mô và tính chất, không có giấy chứng nhận đầu tư dự án nhà máy thủy luyện Yên Bái và dự án nhà máy chiết tách Hải Phòng. Đặc biệt, vốn chủ sở hữu chỉ có 200 tỷ đồng ($7.8 triệu) trên tổng mức đầu tư là 1,953 tỷ đồng ($76.6 triệu).
Các bị can là cán bộ của Tổng Cục Địa Chất được giao nhiệm vụ thẩm định hồ sơ, song không làm mà dùng kết quả thẩm định cũ từ năm 2011, nhưng vẫn báo cáo đề nghị lãnh đạo Bộ Tài Nguyên cấp giấy phép.
Ông Nguyễn Linh Ngọc, khi đó là thứ trưởng Bộ Tài Nguyên và Môi Trường, mặc dù biết công ty Thái Dương chưa đủ điều kiện nhưng vẫn ký cấp giấy phép khai thác khoáng sản cho công ty này.
Sau khi được cấp phép, bị can Đoàn Văn Huấn đã đến cám ơn bị can Nguyễn Văn Thuấn 500 triệu đồng ($19,630) “nhân dịp sinh nhật.”
Viện Kiểm Sát xác định, những sai phạm kéo dài dẫn đến trong thời gian từ năm 2019 đến Tháng Mười, 2023, công ty Thái Dương đã khai thác trái phép quặng đất hiếm và quặng sắt tại mỏ đất hiếm Yên Phú.
Trong đó, bán trái phép sang Trung Quốc hơn 10.2 triệu kg đất hiếm, thu lợi bất chính hơn 736 tỷ đồng ($28.8 triệu).
Ngoài ra, từ năm 2019 đến 2023, công ty Đất Hiếm Việt Nam đã mua hơn 3,511 tấn đất hiếm của công ty Thái Dương để xuất cảng cho các công ty tại Nhật, Áo, Trung Quốc, với tổng trị giá hơn 379 tỷ đồng ($14.8 triệu).
Hiện công ty còn tồn kho tại mỏ Yên Phú 13,715 tấn quặng đất hiếm và hơn 1,400 tấn quặng sắt, trị giá hơn 128 tỷ đồng ($5 triệu).
Hành vi của các bị can Ngọc và sáu cựu cán bộ Bộ Tài Nguyên và Môi Trường bị cáo buộc đã gây thất thoát khoáng sản với giá trị hơn 736 tỷ đồng.
Đất hiếm là khoáng sản quan trọng trong sản xuất thiết bị công nghệ cao như smartphone, pin xe điện… Theo công bố năm 2022 của Cơ Quan Khảo Sát Địa Chất Mỹ, Trung Quốc có trữ lượng đất hiếm lớn nhất với 44 triệu tấn; kế đến là Việt Nam (22 triệu), Brazil và Nga cùng 21 triệu tấn. (Tr.N) [qd]
