*Chuyện Vỉa Hè
*Đặng Đình Mạnh
Từ ngày 1 Tháng Ba 2025, tất cả các cơ quan công an cấp huyện, bao gồm 694 đơn vị trong lãnh thổ Việt Nam chính thức bị giải tán. Nhân sự của các cơ quan này được phân công về cấp công an còn lại là tỉnh và xã.
Động thái này được cho là kết quả tinh giản bộ máy chính quyền theo chủ trương của tân lãnh đạo đảng Cộng Sản Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm.
Nhân đó, hệ thống truyền thông trong nước đồng loạt lên tiếng ca ngợi không tiếc lời về chủ trương “tinh giản” của ông Tô Lâm, rằng chúng đã giúp cải thiện việc quản lý, điều hành cơ quan công an như thế nào? Chưa kể đến hiệu quả tiết kiệm khoản chi phí công từ ngân sách quốc gia.
Tuy nhiên, việc thực hiện chủ trương đầy vội vã, đến mức bỏ qua các tham chiếu pháp lý như hiến pháp cũng như luật pháp, trong khi đó, các chủ trương này đều vượt ra khỏi giới hạn hiến pháp và luật pháp hiện hành. Rõ nhất là đối với các cơ quan điều tra hình sự.
Thật vậy, việc điều tra các vụ án hình sự thuộc cấp huyện trước thời điểm ngày 1 Tháng Ba 2025 có tham chiếu pháp lý là Luật Công an Nhân dân năm 2018, Luật Tổ chức Cơ quan Điều tra Hình sự năm 2015 và Bộ Luật Tố tụng Hình sự năm 2015.
Tất cả đều là văn bản lập pháp do Quốc hội ban hành. Trong đó, đều tồn tại quy định về việc phân chia thẩm quyền điều tra hình sự giữa cơ quan cảnh sát điều tra cấp tỉnh và cấp huyện.
Nhưng do cấp huyện đã giải tán, để “chữa cháy” về thẩm quyền, chế độ cho ban hành Nghị Định số 02/2025 và Thông Tư Liên tịch số 02/2025 để chuyển thẩm quyền của cơ quan điều tra trước đây thuộc công an cấp huyện, nay chuyển lên công an cấp tỉnh.
Từ đó, cho thấy sự tồn tại một cách đầy hiển nhiên về mâu thuẫn thẩm quyền điều tra vụ án hình sự trong luật pháp hiện tại. Trong đó, một mặt văn bản lập pháp ban hành trước ngày 1 Tháng Ba 2025 vẫn quy định thẩm quyền điều tra vụ án hình sự của công an cấp huyện, nhưng mặt khác, văn bản lập quy ban hành có hiệu lực từ ngày 1 Tháng Ba 2025 lại giải tán công an cấp huyện và chuyển thẩm quyền cho công an cấp tỉnh.
Tuy vậy, so sánh về hiệu lực pháp lý, thì 2 văn bản lập quy gồm Nghị Định số 02/2025 của Chính Phủ và Thông Tư Liên tịch số 02/2025 có địa vị pháp lý thấp hơn 3 văn bản lập pháp do Quốc hội ban hành. Thế nên, tham chiếu Luật Ban hành các Văn bản Quy phạm Pháp luật, chúng không có hiệu lực thay thế hoặc phủ nhận những quy định của 3 văn bản lập pháp được.
Nói một cách khác, quy định chuyển thẩm quyền điều tra vụ án hình sự của công an cấp huyện lên công an cấp tỉnh hoàn toàn không có giá trị vì lý do vi luật (vi phạm luật pháp), khiến cho chúng không có hiệu lực thi hành.
Điều này thì đến cậu sinh viên luật khoa năm thứ nhất cũng dễ dàng nhìn ra. Dĩ nhiên, hậu quả pháp lý chỉ có một: Rằng tất cả những vụ án điều tra hình sự do công an cấp tỉnh thực hiện thay thế cho công an cấp huyện từ ngày 1 Tháng Ba 2025 sẽ lâm vào tình trạng hoàn toàn bất hợp pháp vì vô thẩm quyền. Do bất hợp pháp, các kết quả điều tra của vụ án hình sự sẽ không có giá trị để chuyển qua cơ quan công tố thực hiện quyền truy tố, hoặc sau đó chuyển qua tòa án thực hiện quyền xét xử.
Lẽ ra, với quyền lực chính trị trong tay, nhà cầm quyền có thể yêu cầu Quốc Hội thông qua việc sửa đổi 3 văn bản lập pháp bao gồm Luật Công an Nhân dân năm 2018, Luật Tổ chức Cơ quan Điều tra Hình sự năm 2015 và Bộ Luật Tố tụng Hình sự năm 2015. Trong đó, một mặt minh thị bãi bỏ mọi thẩm quyền điều tra vụ án hình sự của công an cấp huyện và mặt khác, chuyển thẩm quyền đó lên cơ quan công an cấp tỉnh là hoàn toàn đầy đủ và hợp pháp.
Vì lẽ, về nguyên tắc, chỉ có một văn bản pháp lý ban hành sau, có địa vị pháp lý bằng hoặc cao hơn, mới có hiệu lực thay thế văn bản pháp lý cũ được.
Tuy những điều này đơn giản, nhưng đáng ngạc nhiên khi bản thân ông Tô Lâm vốn có học vị cao về luật học, Tiến sĩ luật và cũng là Giáo sư. Đồng thời, số có bằng cấp khoa bảng là quan chức lãnh đạo cao cấp tại trung ương không hề ít.
Thế nhưng, những bằng cấp ấy đã được cấp vì thực học hay chỉ là món quà tặng để làm đẹp lý lịch cho lãnh đạo? Và chúng đã phát huy giá trị gì khi chủ nhân của chúng cứ điều hành chế độ theo cung cách vô pháp như trong những bộ lạc tồn tại từ thuở hồng hoang vậy?
Hoa Thịnh Đốn, ngày 27 Tháng Ba 2025
Đặng Đình Mạnh
