Trúc Phương/Người Việt
Kinh tế Mỹ đang bước vào giai đoạn thật sự bất ổn. Chẳng có dấu hiệu khả quan nào cho thấy lạm phát giảm. The Economist ngày 25 Tháng Ba cho biết, niềm tin của người tiêu dùng đã giảm xuống mức thấp nhất trong 12 năm. Tổng Thống Donald Trump trấn an: Mọi chuyện sẽ ổn, rằng “Ngày Giải Phóng” (“Liberation Day” – từ của Trump) sẽ đến vào ngày 2 Tháng Tư, khi ông áp dụng mức thuế cao nhằm vào hàng nhập cảng từ khắp nơi trên thế giới; lúc đó, thời đại vàng khắc đến…
Dân tình hoang mang khi Tòa Bạch Ốc loạn cào cào.
Sự hỗn loạn trong chính sách thuế quan của Trump khiến nền kinh tế Mỹ chao đảo nghiêm trọng. Ngày 19 Tháng Ba, Jerome Powell, chủ tịch Cục Dự Trữ Liên Bang (Fed), nói rằng mức độ bất ổn trong nền kinh tế Mỹ là “cao đáng kể.” Cơn gió lạnh gáy đang thổi sau ót các công ty vốn từng dẫn đầu cho hiệu suất kinh tế nước Mỹ. Ngày 20 Tháng Ba, FedEx đã hạ dự báo lợi nhuận cả năm khi nhận định về “sự bất ổn trong nền kinh tế công nghiệp Mỹ.”
Ngày 10 Tháng Ba, Delta Airlines cho biết “sự bất ổn vĩ mô” đang làm giảm niềm tin của người tiêu dùng và doanh nghiệp. Các cuộc khảo sát rộng cho thấy rõ hơn. Công ty dữ liệu tài chính FactSet cho biết, hơn một nửa công ty thuộc S&P 500 đã tính toán lại vấn đề thuế quan ảnh hưởng thu nhập của họ như thế nào. Michael Smart thuộc công ty tư vấn Rock Creek Global Advisors cho biết khách hàng của họ về cơ bản không dám nhúc nhích động tịnh gì bởi không thể “luận” ra hướng hành động trong tương lai của chính phủ.
Một chỉ số do Scott Baker thuộc Đại Học Northwestern cùng đồng nghiệp tính toán đã cho thấy sự bất ổn về chính sách thương mại tăng vọt kể từ khi Trump trở lại Tòa Bạch Ốc. Hiện tại, chỉ số (index) này đang ở mức cao nhất từng được ghi nhận trong chuỗi số liệu mà nhóm khảo sát Scott Baker thực hiện trong bốn thập niên.
Một chỉ số khác do nhóm kinh tế gia thuộc Fed đưa ra còn vẽ nên bức tranh thậm chí tệ hơn, với sự bất ổn về chính sách thương mại ở mức cao nhất trong hơn nửa thế kỷ. Deutsche Bank tính rằng sự bất ổn thể hiện trong chỉ số của Fed có thể khiến GDP của Mỹ giảm khoảng 3/4 điểm phần trăm trong năm tới hoặc thậm chí những năm sau đó. Nếu sự bất ổn về thuế quan kéo dài hơn nữa, đến Tháng Sáu chẳng hạn, thì tác động xấu đến tăng trưởng có thể gấp đôi.
Thời điểm hiện tại, phần lớn sự quan sát đều tập trung vào mức thuế quan nhằm vào Mexico và Canada. Để giảm thiểu sự rối loạn, Trump đã miễn trừ cho hàng hóa tuân thủ USMCA (The United States-Mexico-Canada Agreement, Hiệp Định Thương Mại mà Trump ký trong nhiệm kỳ một). Tuy nhiên, việc miễn trừ này không đơn giản.
Chẳng hạn, để tuân thủ USMCA, giới xuất cảng dầu mỏ Canada phải truy xuất nguồn gốc dầu thô, đại khái nó được khai thác ở giếng dầu nào. Giới sản xuất thép Mexico cũng gặp khó khăn về vấn đề nguồn gốc bởi họ phụ thuộc việc nhập cảng vật liệu từ Brazil. Đối với giới sản xuất các sản phẩm phức tạp có nhiều bộ phận, chẳng hạn thiết bị y tế, các quy tắc xuất xứ càng phức tạp hơn.
Dân Mỹ “ăn bánh vẽ”
Tổng Thống Trump luôn tìm cách đưa ra bằng chứng cho thấy chính sách thuế đang mang lại ảnh hưởng tích cực. Cụ thể, một loạt công ty vừa công bố dự án đầu tư vào Mỹ.
Ngày 24 Tháng Ba, hãng xe hơi Hyundai loan báo họ sẽ đầu tư $21 tỷ vào Mỹ và tạo ra 14,000 việc làm vào năm 2028. “Tiền đang đổ vào và chúng tôi muốn duy trì như vậy,” Trump nói. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, đó là những dự án mà các tập đoàn nước ngoài đã lên kế hoạch đầu tư từ trước khi Trump trở lại Tòa Bạch Ốc. Trong thực tế, có nhiều dự án đánh trống bỏ dùi. Khảo sát gần đây từ chi nhánh của Fed tại New York và Philadelphia cho thấy có sự sụt giảm mạnh về triển vọng đầu tư của các nhà sản xuất trong nửa năm tới.
Theo dữ liệu của London Stock Exchange Group, khối lượng giao dịch (deal volume) tại Mỹ đã giảm 0.7% trong năm nay, tính đến ngày 24 Tháng Ba, so với cùng kỳ năm ngoái. Nếu không tính đến thương vụ Alphabet (công ty mẹ của Google) mua lại công ty khởi nghiệp an ninh mạng Wiz với giá $32 tỷ, khối lượng giao dịch đã giảm hơn 9% so với năm trước.
Ngày 19 Tháng Hai, Trump nói: “Thời kỳ hoàng kim của nước Mỹ chính thức bắt đầu.” “Nasdaq tăng gần 10% chỉ trong vài tháng,” Trump nói thêm, “Chỉ số Dow Jones tăng 2,200 điểm.” Cùng ngày, S&P 500 đạt mức cao nhất mọi thời đại. Thiên hạ vỗ tay rần rần. Tuy nhiên, quả bong bóng nhanh chóng xì hơi. Chỉ sau vài tuần, S&P 500 đã mất $4 ngàn tỷ giá trị bởi những phát biểu nóng lạnh thất thường của Trump về chính sách thuế (dẫn lại từ bản tin Dow Jones ngày 26 Tháng Ba).
Trong chiến dịch tranh cử, Trump liên tục ca ngợi việc sử dụng nắm đấm thuế. Ông nói “tariff” là “từ đẹp nhất trong từ điển” (“most beautiful word in the dictionary”). Giới chức Tòa Bạch Ốc cũng nói rằng Trump đang thực hiện chính xác những gì ông hứa trong chiến dịch tranh cử nhưng vấn đề ở đây là “tại” thị trường luôn biến động chứ không phải do Trump “tính sai.”
Tờ Wall Street Journal, 25 Tháng Ba, thuật: Tại một sự kiện Yale CEO Caucus được tổ chức cách không xa Tòa Bạch Ốc vào ngày 11 Tháng Ba, với sự tham dự của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp sừng sỏ trong đó có Jamie Dimon của JPMorgan, tỷ phú Michael Dell, CEO Albert Bourla của Pfizer,… các giám đốc điều hành đã phải nhìn nhau cười méo mặt khi nghe tin Trump đang cân nhắc tăng gấp đôi thuế quan đánh vào thép và nhôm nhập từ Canada. Sean West, đồng sáng lập công ty phần mềm Therefore Technologies, nhận định: “Hiện có một cảm giác bất lực bao trùm” trong giới giám đốc điều hành…
“Máu đổ” tại những tiểu bang đỏ
Ngày 25 Tháng Ba, Trump tiếp tục cho dân Mỹ “ăn bánh vẽ” khi nói “đất nước đang đi đúng hướng,” rằng “quý vị sẽ sớm thấy hàng tỷ đôla, thậm chí hàng nghìn tỷ đôla, đổ vào đất nước chúng ta.”
Tuy nhiên, không bằng chứng nào rõ ràng cho thấy việc người Mỹ “sớm thấy hàng tỷ đôla, thậm chí hàng nghìn tỷ đôla, đổ vào đất nước chúng ta” chỉ là một kỳ vọng khó thành, khi mà chính những tỷ phú từng xum xoe quanh Trump đã bị bốc hơi tài sản với tốc độ nhanh kỷ lục. Chỉ vài tuần sau khi Trump nhậm chức, năm tỷ phú Mỹ đã mất tổng cộng $209 tỷ, theo Bloomberg. Tính đến ngày 10 Tháng Ba, Elon Musk mất $148 tỷ; Jeff Bezos mất $29 tỷ; Sergey Brin (đồng sáng lập Google) mất $22 tỷ; Mark Zuckerberg mất $5 tỷ; Bernard Arnault (tập đoàn LVMH) mất $5 tỷ…
Không chỉ nhà giàu, nhà nghèo cũng (sẽ) khóc. Chính sách thuế chắc chắn ảnh hưởng toàn bộ ngành công nghiệp đang sử dụng khoảng 7.75 triệu người trên khắp nước Mỹ, đặc biệt những tiểu bang đỏ, nơi giúp đưa Trump trở lại Tòa Bạch Ốc lần hai.
Theo The New York Times, 15 Tháng Ba, phần lớn trong số đó (4.48 triệu người) sống ở khu vực bỏ phiếu cho Trump trong cuộc bầu cử Tháng Mười Một, 2024.
Những ngành nghề có thể bị ảnh hưởng bởi sự trả đũa từ màn thương chiến sẽ được thấy ở các khu vực thượng Trung Tây, Nam và Đông Nam, đặc biệt những vùng nông thôn…
Theo Robert Maxim thuộc nhóm nghiên cứu độc lập Brookings Metro, những nơi bị dính đòn “hồi mã thương” nữa là các cộng đồng sản xuất nhỏ ở Wisconsin, Indiana, Michigan, Kentucky và Georgia.
MSNBC cho biết thêm, nông dân trên khắp nước Mỹ, từ người trồng cây ăn quả ở Maine đến các chủ trang trại nuôi heo quy mô lớn ở Iowa, nói rằng những thay đổi trong chính sách, từ việc cắt giảm tài trợ đến vụ thuế quan, có thể làm tê liệt hoạt động kinh doanh và gây thiệt hại lâu dài cho ngành nông nghiệp Mỹ nói chung. Ngay sau khi Trump loan bố áp thuế 25% nhằm vào tất cả hàng nhập khẩu từ Canada vào tháng trước, nông dân chăn nuôi gia súc ở Maine đã nhận được thông báo rằng giá ngũ cốc sẽ tăng 15%. Giá chào hàng cho một nhà kính cũng tăng vọt sau khi Trump áp thuế 25% nhằm vào tất cả thép và nhôm nhập cảng.
Việc cắt giảm và đóng băng tài trợ liên bang, cùng với tình trạng thiếu hụt nhân sự tại Bộ Nông Nghiệp, đang ảnh hưởng khắp ngành nông nghiệp. Nông dân vốn dựa vào các khoản tài trợ và cho vay từ Bộ Nông Nghiệp để giúp sản phẩm của họ có giá phải chăng đối với người tiêu dùng. Giá đậu nành, vốn đã giảm trong bối cảnh nguồn cung ứng dư thừa trên thị trường, sẽ giảm sâu hơn nữa trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc. Cần biết, giá đậu nành, như nhiều sản phẩm nông nghiệp khác, chẳng hạn bắp, lúa mì và thịt heo, không phải do nông dân quyết định mà do thị trường và yếu tố biến động của cung và cầu. Nếu nhu cầu đối với các sản phẩm nông nghiệp Mỹ từ một thị trường lớn như Trung Quốc bị giảm do thuế quan thì chắc chắn giá giảm theo.
Nông dân Mỹ đã nếm mùi bi đát từ cuộc thương chiến thời Trump 1.0. Lúc đó, Trump thiết lập một chương trình thanh toán (payment program) để bồi thường cho một số nông dân bị ảnh hưởng. Số tiền thanh toán được phân bổ tương đương với doanh thu mà Mỹ nhận được từ thuế quan đối với hàng nhập cảng Trung Quốc. Lần này, Trump chưa nói liệu ông có thực hiện kế hoạch tương tự hay không.
Trump đấm đá loạn cào cào để biểu thị “quyền lực vô biên” đối với sân chơi thương mại thế giới. Phần mình, người Mỹ nói chung, tất nhiên không loại trừ cử tri MAGA, đang ngán ngẩm và loay hoay tự tìm cách cứu họ.
Nội các Trump vẫn “bênh” tổng thống. “Những yếu tố cơ bản của nền kinh tế là khá tốt,” Stephen Miran, chủ tịch Hội Đồng Cố Vấn Kinh Tế Tòa Bạch Ốc, nói vào hạ tuần Tháng Ba.
“Chúng tôi tập trung vào việc tạo ra nền kinh tế tốt nhất, mạnh nhất trong lịch sử nước Mỹ và trong thời kỳ hoàng kim của tổng thống. Sẽ mất thêm một chút thời gian để đạt được điều đó,” Stephen Miran nói thêm. “Một chút thời gian” là bao lâu? Chờ đi, “ngày giải phóng” đang đến. Rất gần. [kn]
