Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khoẻ có tính cách tổng quát. Cho các vấn đề cụ thể, chi tiết cuả từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp.
Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khoẻ cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ sáu đến chín giờ, trong chương trình Câu Chuyện Sức Khoẻ Sáng Chủ Nhật. Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website www.nguyentranhoang.com và www.radiochuyensangchunhat.com hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Chảy máu mũi là gì?
Chảy máu mũi (chảy máu cam) là khi máu chảy ra từ bên trong mũi. Bên trong mũi có nhiều mạch máu nhỏ gần bề mặt. Những mạch máu này có thể vỡ dễ dàng và gây chảy máu. Chảy máu mũi có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng đặc biệt phổ biến ở trẻ em và người lớn tuổi. Trên thực tế, khoảng 60% người sẽ bị chảy máu mũi ít nhất một lần trong đời, nhưng chỉ khoảng một trong 10 lần chảy máu mũi là nghiêm trọng đến mức cần phải điều trị y tế. Mặc dù trông có vẻ đáng sợ, nhưng hầu hết các trường hợp chảy máu mũi chỉ là phiền toái nhẹ và không nguy hiểm.
Các loại chảy máu mũi
Có hai loại chảy máu mũi chính: chảy máu mũi trước và chảy máu mũi sau. Đây chỉ là cách phân loại dựa trên nơi chảy máu xuất phát trong mũi:
Chảy máu mũi trước: Loại này bắt đầu ở phần trước của mũi. Chúng xảy ra khi các mạch máu nhỏ ở phần trước của vách ngăn mũi (bức vách giữa hai lỗ mũi) bị vỡ và chảy máu. Chảy máu mũi trước là loại phổ biến nhất – đặc biệt ở trẻ em – và thường không nghiêm trọng. Ta thường có thể tự cầm chảy máu mũi trước tại nhà.
Chảy máu mũi sau: Loại này bắt đầu sâu hơn ở phần sau của mũi, gần với họng. Chúng liên quan đến các mạch máu lớn hơn và có thể gây chảy máu mạnh hơn, có thể chảy xuống họng. Chảy máu mũi sau ít phổ biến ở trẻ em và xảy ra thường xuyên hơn ở người lớn tuổi (ví dụ, những người bị cao huyết áp hoặc đã bị chấn thương mũi). Chảy máu mũi sau có thể nghiêm trọng hơn và thường cần sự can thiệp y tế.
Hầu hết các trường hợp chảy máu mũi là chảy máu mũi trước. Chảy máu mũi sau hiếm khi xảy ra, nhưng nếu xảy ra, ta có thể cần sự giúp đỡ của bác sĩ để dừng chảy máu.
Nguyên nhân thường gặp của chảy máu mũi
Chảy máu mũi có thể có nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân phổ biến nhất là không khí khô. Dưới đây là một số lý do phổ biến khiến chảy máu mũi xảy ra:
-Không khí khô: Thời tiết rất khô hoặc không khí trong nhà bị sưởi ấm (đặc biệt vào mùa đông) có thể làm khô bên trong mũi. Điều này có thể gây ra vảy và vết nứt bên trong mũi dễ dàng chảy máu. (Ví dụ, khi bị cảm lạnh trong thời tiết mùa đông khô, rất dễ bị chảy máu mũi.) Độ cao lớn với không khí loãng, khô cũng có thể khiến chảy máu mũi trở nên dễ xảy ra hơn.
-Ngoáy mũi hoặc cọ xát: Ngoáy mũi (hoặc chọc ngón tay hay vật dụng khác vào mũi) có thể làm xước bên trong mũi mỏng manh và gây chảy máu. Cọ xát mũi nhiều cũng có thể kích thích và gây chảy máu.
-Xì mũi quá mạnh: Nếu xì mũi mạnh quá, ta có thể làm vỡ một mạch máu và bắt đầu chảy máu. Việc xì mũi lặp đi lặp lại, như khi bị cảm lạnh, có thể gây kích ứng niêm mạc mũi và dẫn đến chảy máu mũi.
-Cảm lạnh hoặc dị ứng: Khi bị cảm lạnh, nhiễm trùng xoang, hoặc dị ứng, bên trong mũi có thể bị viêm và kích thích. Hắt hơi và xì mũi thường xuyên khi bị cảm lạnh hoặc dị ứng có thể dẫn đến chảy máu mũi. Dị ứng cũng có thể gây kích ứng (và một số thuốc trị dị ứng có thể làm khô mũi như đã nói ở trên).
-Chấn thương mũi: Bị đánh vào mũi (ví dụ, trong thể thao, ngã hoặc tai nạn) là một nguyên nhân phổ biến gây chảy máu mũi. Ngay cả một cú va chạm nhẹ cũng có thể làm mũi chảy máu, do các mạch máu mong manh.
-Một số thuốc: Một số loại thuốc khiến ta dễ bị chảy máu hơn. Ví dụ, thuốc chống đông máu (như aspirin hoặc warfarin) có thể gây ra chảy máu mũi thường xuyên hơn hoặc nặng hơn. Việc lạm dụng thuốc xịt mũi (như thuốc xịt giảm nghẹt mũi) cũng có thể làm khô mũi và gây chảy máu.
-Các yếu tố khác: Ít phổ biến hơn, những thứ như khói hoặc hơi hóa chất có thể kích thích niêm mạc mũi và gây chảy máu.
-Đôi khi, chảy máu mũi xảy ra mà không có lý do rõ ràng – một cơn chảy máu mũi đột ngột có thể xảy ra một cách ngẫu nhiên. Hiếm khi, chảy máu mũi thường xuyên có thể là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn (như huyết áp rất cao hoặc rối loạn đông máu), nhưng điều này không phổ biến.
Cách dừng chảy máu mũi
- Hầu hết các trường hợp chảy máu mũi có thể được cầm tại nhà với một số bước đơn giản:
- Giữ bình tĩnh và ngồi dậy. Đừng hoảng sợ – giữ bình tĩnh sẽ giúp ta ngừng chảy máu nhanh hơn. Ngồi xuống (không nằm xuống) và giữ đầu cao hơn tim.
- Nghiêng người về phía trước, không phải phía sau. Nghiêng nhẹ đầu về phía trước. Đừng nghiêng đầu ra sau. Nghiêng về phía trước sẽ giúp máu chảy ra ngoài mũi thay vì xuống họng, tránh bị nghẹn hoặc dạ dày khó chịu khi nuốt máu.
- Ép mũi lại. Dùng ngón cái và ngón trỏ ép chặt phần mềm của mũi (ngay dưới cầu-phần cứng phía trên cùng của- mũi). Nếu chỉ một bên mũi chảy máu, vẫn ép cả hai lỗ mũi.
- Giữ chặt trong khoảng 10 phút. Giữ ép liên tục trong ít nhất 10 phút mà không dừng lại. Nên dùng đồng hồ để đếm thời gian (nếu không dùng đồng hồ, ta có thể cảm thấy như là 10 phút chỉ sau hai, ba phút). Đừng kiểm tra xem máu đã ngừng chảy chưa trước khi 10 phút kết thúc – nếu dừng quá sớm, máu có thể chảy lại.
- Kiểm tra và làm lại nếu cần thiết. Sau 10 phút, nhẹ nhàng thả tay khỏi mũi. Nếu vẫn còn chảy máu, ép lại thêm 10 phút nữa. Hầu hết thời gian, máu sẽ ngừng chảy sau lần thử đầu tiên hoặc lần thứ hai.
- Sau khi máu dừng, nghỉ ngơi. Sau khi chảy máu ngừng, đừng ngoáy hoặc xì mũi trong vài giờ. Cũng đừng cúi xuống hoặc làm gì quá năng động ngay lập tức. Điều này giúp mạch máu bị thương có thời gian lành lại để không chảy máu nữa.
- Nếu chảy máu vẫn chưa ngừng sau khi ép mũi hai lần (tổng cộng khoảng 20 phút), ta nên đi khám bác sĩ.
Ngừa chảy máu mũi
- Chảy máu mũi thường có thể phòng ngừa được bằng cách chăm sóc mũi tốt và tránh những thứ làm kích ứng mũi. Ta không thể luôn tránh được chúng, nhưng dưới đây là một số cách hữu ích:
- Giữ cho bên trong mũi ẩm. Khô là nguyên nhân thường gặp gây chảy máu mũi, vì vậy hãy cố gắng giữ cho lỗ mũi không bị khô quá. Ta có thể dùng vaseline hoặc nhỏ mũi nước muối một vài lần mỗi ngày để làm ẩm nhẹ nhàng bên trong mũi.
- Đừng ngoáy mũi (và giữ móng tay ngắn). Tránh ngoáy, cào xước hoặc cọ xát bên trong mũi. Điều này có thể trực tiếp gây chảy máu mũi hoặc làm chậm quá trình lành.
- Xì mũi nhẹ nhàng. Nếu cần phải hỉ mũi, hãy làm nhẹ nhàng. Việc xì mũi quá mạnh có thể làm tổn thương các mạch máu.
- Tránh các chất kích thích như khói và hóa chất. Khói thuốc (và khói thuốc lá thụ động) có thể làm khô và kích thích bên trong mũi.
- Trị dị ứng và tắc nghẽn mũi. Nếu bị dị ứng hoặc nghẹt mũi, hãy điều trị bằng thuốc phù hợp hoặc gặp bác sĩ.
- Sử dụng bảo vệ khi tham gia các hoạt động. Nếu chơi thể thao hoặc làm các hoạt động có thể bị va chạm vào mặt, hãy mang bảo vệ thích hợp để bảo vệ mũi.
Khi nào nên gặp bác sĩ
Trong đa số các trường hợp, không cần bác sĩ cho một cơn chảy máu mũi thông thường. Tuy nhiên, ta nên tìm sự giúp đỡ y tế trong những tình huống sau:
-Chảy máu không ngừng – nếu mũi vẫn còn chảy máu sau 15-20 phút ép mũi đúng cách.
-Chảy máu quá nhiều hoặc ta cảm thấy choáng váng.
-Chảy máu xảy ra sau một chấn thương nghiêm trọng.
-Gặp khó khăn trong việc thở hoặc nuốt quá nhiều máu.
-Chảy máu mũi lập đi lập lại nhiều lần dù ta đã áp dụng các cách phòng ngừa kể trên.
Tóm tắt
Chảy máu mũi có thể khiến ta lo lắng, nhưng chúng là hiện tượng bình thường đối với nhiều người. Tin tốt là hầu hết các trường hợp chảy máu mũi không nguy hiểm và ta có thể xử lý chúng dễ dàng với các bước đơn giản như đã mô tả ở trên. Bằng cách giữ bình tĩnh và làm đúng kỹ thuật, máu thường ngừng chảy nhanh chóng. Và bằng cách sử dụng các cách ngăn ngừa kể trên, ta có thể giảm khả năng bị chảy máu mũi ngay từ đầu.
