BUSAN, South Korea (NV) – Tổng Thống Donald Trump hôm Thứ Năm, 30 Tháng Mười, đã khiến dư luận quốc tế chấn động khi tuyên bố rằng Hoa Kỳ có thể tái khởi động việc thử nghiệm vũ khí nguyên tử lần đầu tiên sau ba thập niên, với lý do phải “bình đẳng” với Nga và Trung Quốc, theo AP.
Ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social: “Vì các chương trình thử nghiệm của những quốc gia khác, tôi đã chỉ thị cho Bộ Chiến Tranh bắt đầu thử nghiệm vũ khí nguyên tử của chúng ta trên cùng một cơ sở bình đẳng. Quá trình đó sẽ bắt đầu ngay lập tức.”
Hiện không có bằng chứng cho thấy Mỹ đã bắt đầu kích nổ đầu đạn nguyên tử, nhưng tuyên bố của Tổng Thống Trump được xem là sự thay đổi đáng kể trong chính sách nguyên tử của Hoa Kỳ.
Ông Trump đưa ra thông báo trên chỉ vài phút trước khi gặp Chủ Tịch Tập Cận Bình tại Nam Hàn để bàn về thương mại. Sau đó, trên Air Force One, ông cũng không giải thích rõ thêm chi tiết nào.
Mỹ đã ngừng thử nghiệm nguyên tử từ năm 1992, dù vẫn thường xuyên thử nghiệm các loại hỏa tiễn mang đầu đạn nguyên tử. Theo Hiệp Ước Cấm Thử Nghiệm Nguyên Tử Toàn Diện (CTBT), được Mỹ ký nhưng chưa phê chuẩn, tất cả các quốc gia có vũ khí nguyên tử đều tuân thủ lệnh cấm thử nghiệm, trừ Bắc Hàn.
Một điểm đáng lưu ý khác là ông Trump tuyên bố “các nước khác đang thử nghiệm” nhưng không nói rõ quốc gia nào. Ông nói với phóng viên: “Tôi thấy họ đang thử nghiệm, và nếu họ thử, thì có lẽ chúng ta cũng phải thử.”
Khi được hỏi thử nghiệm sẽ diễn ra ở đâu, Trump trả lời: “Sẽ được công bố sau. Chúng ta có các bãi thử nghiệm.”
Ngũ Giác Đài từ chối bình luận.
Kremlin cảnh báo sẽ đáp trả tương xứng
Phản ứng trước tuyên bố của Trump, Điện Kremlin nhấn mạnh rằng lệnh cấm thử nghiệm nguyên tử toàn cầu vẫn đang có hiệu lực, nhưng cảnh báo Nga sẽ đáp trả nếu bất kỳ quốc gia nào phá vỡ lệnh cấm này.
Phát ngôn viên Dmitry Peskov trích lời Tổng Thống Vladimir Putin: “Nếu ai đó từ bỏ lệnh hoãn thử nghiệm, Nga sẽ hành động tương ứng.”
Trong tuần, nhà lãnh đạo Điện Kremlin tuyên bố Nga thử nghiệm máy bay không người lái dưới nước và hỏa tiễn hành trình chạy bằng năng lượng nguyên tử, song khẳng định các vụ thử này “không vi phạm lệnh cấm thử nghiệm đầu đạn nguyên tử.”
Phát ngôn viên Peskov nói thêm: “Về các vụ thử Burevestnik và Poseidon, chúng tôi hy vọng Tổng Thống Trump đã được thông tin chính xác. Không thể diễn giải đây là hành động thử nghiệm nguyên tử.”
Phản ứng của Bắc Kinh và thế giới
Trung Quốc, thông qua phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Guo Jiakun, kêu gọi Washington tuân thủ Hiệp Ước Cấm Thử Nghiệm Nguyên Tử Toàn Diện: “Trung Quốc hy vọng Mỹ sẽ nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ và giữ cam kết đình chỉ mọi thử nghiệm nguyên tử.”
Tại Nhật Bản, các nạn nhân sống sót sau thảm họa bom nguyên tử ở Hiroshima và Nagasaki cũng lên tiếng phản đối mạnh mẽ.
Jiro Hamasumi, tổng thư ký tổ chức Nihon Hidankyo, từng đoạt Giải Nobel Hòa Bình năm 2024, tuyên bố: “Hành động này đi ngược lại mọi nỗ lực hướng tới một thế giới phi nguyên tử và hòa bình. Nó hoàn toàn không thể dung thứ.”
Ông Daryl Kimball, tổng giám đốc Hiệp Hội Kiểm Soát Vũ Khí tại Washington, cảnh báo rằng tuyên bố của Trump “vừa thiếu hiểu biết vừa thiếu trách nhiệm.”
Ông Kimball cho biết, ngay cả khi Mỹ muốn thử nghiệm, cũng sẽ mất ít nhất 36 tháng để khôi phục bãi thử nguyên tử tại Nevada, nơi vụ nổ ngầm cuối cùng diễn ra vào năm 1992.
“Nếu Trump dại dột khởi động lại thử nghiệm nguyên tử,” Tổng Giám Đốc Kimball nhận định, “ông sẽ kích động làn sóng phản đối mạnh mẽ ở Nevada, làm sụp đổ Hiệp Ước Không Phổ Biến Vũ Khí Nguyên Tử (NPT), và có thể châm ngòi cho một chuỗi thử nghiệm nguyên tử toàn cầu.”
Một bước lùi nguy hiểm
Tổng Thống Trump khẳng định mục tiêu của ông là “phi nguyên tử hóa và giảm leo thang căng thẳng,” nhưng các chuyên gia lo ngại tuyên bố này sẽ tạo hiệu ứng ngược lại.
Một số nhà phân tích gọi đây là “sự trở lại của bóng ma Chiến Tranh Lạnh,” khi Hoa Kỳ, Nga và Trung Quốc đều tăng cường kho vũ khí chiến lược thay vì thu hẹp chúng.
Nếu Washington thật sự tiến hành thử nghiệm, đó sẽ là bước lùi lịch sử sau 30 năm tuân thủ chuẩn mực quốc tế và có thể mở lại thời kỳ chạy đua vũ khí nguyên tử toàn cầu mà thế giới tưởng đã khép lại từ năm 1992. (MPL) [kn]
