KUALA LUMPUR, Malaysia (NV) – Việt Nam và các nước thuộc Hiệp Hội Các Quốc Gia Đông Nam Á (ASEAN) khác có bị Tổng Thống Donald Trump của Mỹ ép với những điều kiện ràng buộc có thể dẫn đến thiệt hại hơn cho nền kinh tế về sau này?
Nhật báo The South China Morning Post (SCMP) đặt câu hỏi như vậy khi dẫn ý kiến của một số chuyên gia, nhà phân tích thời sự, sau khi ông Trump đến thủ đô Kuala Lumpur, Malaysia, dự thượng đỉnh ASEAN với các đối tác khu vực hồi tuần trước.
Theo nguồn tin, tại đó, ông Trump đạt được thỏa thuận thương mại và đất hiếm với bốn nước gồm Cambodia, Malaysia, Thái Lan, và Việt Nam. Giới chuyên gia cho rằng, lợi ích trước mặt thì có ngay vì không bị Mỹ đánh thuế quan đối ứng cao tối tăm mặt mũi. Tuy nhiên, rất có thể họ sẽ rước lấy nhiều thiệt hại trong đường dài, biết đâu lợi bất cập hại.
Washington đánh thuế quan từ 19% đến 20% cho bốn nước này sau mấy tháng đàm phán. Nhưng rồi lại cho một số điều kiện nhượng bộ, chẳng hạn đánh thuế quan 0% đối với một số loại hàng hóa và cũng có thể có thêm nhiều thỏa thuận thương mại khác, để đổi lại, mở rộng thị trường nội địa của họ hơn nữa cho các loại sản phẩm của Mỹ.
Malaysia đạt thỏa thuận thuế quan 0% cho các loại sản phẩm hàng không, dược phẩm, và nông sản chính yếu như dầu cọ, ca cao, và cao su. Chi tiết về thuế quan thấp hơn hay được hưởng thuế xuất 0% cho Cambodia và Thái Lan không thấy loan báo.
Tại Kuala Lumpur, không thấy ông Trump đề cập gì tới lời đe dọa trước đây là áp đặt thuế quan 100% đối với các sản phẩm bán dẫn (semiconductors) cũng như đánh thuế 40% đối với các sản phẩm bị coi là của Trung Quốc mượn đường ASEAN xuất cảng để hưởng thuế quan thấp hơn. Mục đích là Mỹ muốn ngăn chặn Trung Quốc tránh né thuế quan cao khi đi đường vòng qua ASEAN.
Theo các nhà phân tích thời sự, những nhượng bộ mà Mỹ đưa ra tại thượng đỉnh ASEAN, bao gồm cả nhượng bộ giới hạn về thuế quan, thực tế chỉ là gia tăng chứ không phải giảm. Đối với Cambodia, Malaysia, Thái Lan, và Việt Nam, thỏa hiệp cho họ tiếp cận thị trường Mỹ nhiều hơn trong đoản kỳ nhưng không giúp thay đổi bao nhiêu trong bối cảnh thương mại toàn cầu bị các hàng rào thuế quan và phi thuế quan chi phối.
Như vậy, cả bốn nước này “bây giờ đối diện với việc gia tăng nhập cảng sản phẩm kỹ nghệ và nông sản của Mỹ, đồng thời cam kết ‘tạo điều kiện thuận lợi’ cho các nhà sản xuất Mỹ,” bà Vũ Lâm, phân tích gia chính sách và quan sát viên khu vực ASEAN, nhận định như vậy trên tạp chí This Week in Asia.
Bà Lâm gọi các thỏa thuận của bốn nước này với ông Trump là “tạm dừng chiến thuật hơn là một sự chuyển đổi có ý nghĩa thay đổi, được lợi ngay một ít, nhưng không đem lợi ích lâu dài cho nền kinh tế cả khu vực.”
Bà Joanne Lin, một chuyên gia cấp cao và cũng là phối trí viên tại viện nghiên cứu ISEAS-Yusof Ishak Institute’s Asean Studies Centre ở Singapore, cho rằng các nhượng bộ thuế quan “có vẻ tốt đẹp trên bề mặt, nhất là đối với các nước thiên về xuất cảng như Việt Nam, Malaysia, Thái Lan vì phụ thuộc phần lớn vào thị trường Mỹ, nhưng lại có những điều kiện đi kèm.”
Bà Lin cho rằng thỏa thuận thương mại song phương có phạm vi hẹp, mang lại lợi ích cho những loại hàng cụ thể, chẳng hạn mạch bán dẫn và quần áo, đồng thời, các nước ASEAN phải mở rộng thị trường hơn nữa cho sản phẩm của Mỹ, đồng thời hạ thấp hơn nữa hàng rào phi thuế quan.
“Trên thực tế, Washington đạt được lợi ích chính trị từ việc giảm thuế quan, vừa được lợi thế thương mại cho kỹ nghệ Mỹ,” bà Lin nói.
Theo nhận định của bà Lin, các thỏa thuận mà ông Trump đạt được với từng nước tại thượng đỉnh ASEAN báo hiệu ông không coi các nước Đông Nam Á như một khối tập thể, khi ông đàm phán riêng từng nước, phù hợp với chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông. Cách tiếp cận của ông Trump có thể góp phần làm rạn vỡ nhiều hơn trong khối ASEAN trong bối cảnh thương mại khu vực Đông Nam Á “nếu không điều phối thận trọng.”
Ông Kevin Chen, một nhà nghiên cứu tại trường S. Rajaratnam School of International Studies, Singapore, cho rằng các thỏa hiệp ông Trump đạt được ở thượng đỉnh ASEAN có vẻ như Mỹ được lợi hơn, nhưng ít nhất nó cho thấy ông không bỏ rơi khu vực này. Theo ông Chen, điều này cho thấy nước Mỹ vẫn cam kết 100% quan hệ gắn bó với ASEAN.
“Đối với nhiều người, nó bảo đảm rằng Washington không bỏ chạy khỏi khu vực Đông Nam Á. Ông Trump có thể không củng cố các thể chế, nhưng sự hiện diện của ông ở khu vực và tầm ảnh hưởng của ông báo hiệu ông coi ASEAN như một nền tảng cho sự hiện diện và ảnh hưởng,” ông Chen phát biểu. (NTB) [đ.d.]
