Lê Nguyên/Người Việt
Xe máy điện đang dần chiếm ưu thế trước xe xăng do ưu thế về giá cả, chi phí vận hành và ít gây hại cho sức khỏe, theo tìm hiểu của Người Việt với người dân trong nước, trong bối cảnh chính quyền Việt Nam chủ trương bắt đầu cấm xe xăng để chuyển hoàn toàn sang xe điện.
Honda lo lắng
Hàng chục năm nay, xe máy chạy xăng, hay được gọi một cách bình dân là “xe Honda,” là phương tiện thống lĩnh thị trường Việt Nam. Thực ra, Việt Nam được mệnh danh là “vương quốc xe máy” với hàng chục triệu chiếc Honda lưu thông khắp đất nước.
Tuy nhiên, hồi Tháng Bảy, Thủ Tướng Phạm Minh Chính ra chỉ thị cấm xe máy chạy xăng vào trung tâm thủ đô Hà Nội bắt đầu từ giữa năm 2026 và hướng tới cấm hết xe xăng ở thành phố này vào năm 2028, Reuters đưa tin. Trong lúc đó, thành phố lớn nhất nước ở miền Nam cũng thông báo kế hoạch tương tự.
Kế hoạch này khiến các hãng xe Nhật nhấp nhỏm. Hồi Tháng Mười, các hãng xe máy xăng của Nhật, dẫn đầu là Honda, và Tòa Đại Sứ Nhật ở Hà Nội cùng gửi thư đến chính quyền Việt Nam yêu cầu xem xét lại chính sách này, theo Reuters.
Thị trường xe hai bánh của Việt Nam là một trong những thị trường lớn nhất thế giới với gần 80% trong tổng số 100 triệu dân đăng bộ xe gắn máy vào năm ngoái, Reuters dẫn số liệu của giới chức Việt Nam cho biết. Tỉ lệ sở hữu xe máy này nằm trong nhóm cao nhất thế giới.
Chính phủ Việt Nam cho rằng cấm xe xăng là cần thiết để giải quyết tình trạng ô nhiễm không khí ở các thành phố lớn trong nước. Hà Nội và Sài Gòn nằm trong số các thành phố ô nhiễm khói bụi nhiều nhất thế giới, theo tìm hiểu của Người Việt.
Trong lá thư của mình, Tòa Đại Sứ Nhật cảnh báo Việt Nam rằng một lệnh cấm đột ngột như vậy sẽ “ảnh hưởng đến công ăn việc làm trong các ngành phụ trợ,” chẳng hạn như các nhà cung cấp phụ tùng và các đại lý bán xe.
Còn hãng Honda, trong lá thư họ đứng tên cùng các hãng xe Nhật khác như Yamaha và Suzuki, cũng cảnh báo chính quyền Việt Nam rằng lệnh cấm này sẽ làm các công ty trong chuỗi cung ứng ở Việt Nam “bị gián đoạn sản xuất và có nguy cơ phá sản.”
Thị trường xe gắn máy của Việt Nam, một thị trường có giá trị đến $4.6 tỷ, có vị trí hết sức quan trọng đối với Honda, vốn có thị phần xe hơi trên toàn cầu ngày càng thu hẹp do sự cạnh trạnh của xe hơi điện.
Honda đang dựa rất nhiều vào thị trường xe gắn máy chạy xăng ở Việt Nam mà họ đang chiếm đến 80% thị phần với 2.6 triệu chiếc bán ra hồi năm ngoái.
Thời cơ cho VinFast?
VinFast, hãng xe thuần điện do tỷ phú Phạm Nhật Vượng, người giàu nhất Việt Nam, sở hữu, được giới quan sát cho là sẽ được hưởng lợi nhiều nhất từ sự chuyển đổi này.
Khác với thị trường xe máy chạy xăng do Honda thống lĩnh, thị trường xe máy chạy điện ở Việt Nam là sân chơi của VinFast và các hãng xe điện của Trung Quốc và Đài Loan.
Theo số liệu về doanh số bán xe trên chuyên trang Motorcycles Data được báo Tiền Phong dẫn lại, trong chín tháng đầu năm nay, VinFast tăng trưởng tới 354%, dẫn đầu thị trường xe máy điện.
Theo sau là Yadea của Trung Quốc, với mức tăng 48.5% trong khi Dibao của Đài Loan cũng tăng trưởng mạnh, cũng theo số liệu của Motorcycles Data.
Trái ngược với xe điện, doanh số của năm hãng sản xuất xe máy chạy xăng ở Việt Nam thuộc Hiệp Hội Các Nhà Sản Xuất Xe Máy Việt Nam (VAMM), trong giai đoạn từ Tháng Bảy đến Tháng Chín, lại giảm 9.37% so với cùng kỳ năm 2024, theo số liệu của VAMM được Tiền Phong dẫn lại. Năm hãng xe này bao gồm Piaggio của Ý, SYM của Đài Loan, và ba hãng Nhật là Honda, Suzuki, và Yamaha.
Riêng Honda, doanh số xe của hãng này trong Tháng Chín giảm 11.4% so với cùng kỳ năm 2024, cũng theo số liệu VAMM.
Trên trang cá nhân của mình, ông Trần Vũ Hải, một luật sư ở Hà Nội, nhận định rằng VinFast đang “vượt vững chắc và có khoảng cách” đối với các tên tuổi sừng sỏ như Toyota, Grab, và sắp sửa vượt Honda ở thị trường Việt Nam.
Cụ thể, VinFast đang thắng Toyota ở mảng xe hơi, cạnh tranh sát nút với Honda ở mảng xe máy, và qua mặt Grab trên thị trường gọi xe với thương hiệu Xanh SM.
“Cách đây hơn hai năm, rất ít người Việt nghĩ có doanh nghiệp Việt lại vượt lên được Toyota (về ô tô), Honda (về xe máy) và Grab (về dịch vụ gọi xe công nghệ) trên đất Việt. Phần lớn nghĩ là ‘điều hoang tưởng,’” ông Hải viết.
“Nay có vẻ như Honda sắp thất thủ với VinFast, hãng tuyên bố sẽ chiếm vị trí số một về xe máy tại Việt Nam với 1.5 triệu xe máy điện sẽ được tiêu thụ vào năm 2026,” ông nhận định.
Ông Hải cho biết ông từng dự đoán dịch vụ gọi xe công nghệ Xanh SM với toàn bộ là xe điện sẽ vươn đến ngôi đầu ở thị trường Việt Nam vào cuối năm 2024 hoặc đầu năm 2025 và sẽ chiếm đến 90% thị trường vào cuối năm 2026, đá văng Gojek và chiếm ngôi vương của Grab, một tên tuổi của Malaysia.
Yếu tố chi phí
Trao đổi với Người Việt, anh Nguyễn Văn Tuấn, một nhà đầu tư tự do ở Sài Gòn, cho biết bản thân anh chuyển từ xe xăng sang xe điện được một năm rưỡi, bước đi mà anh cho biết là “đúng đắn” và đến nay anh “hoàn toàn hài lòng.”
Lý do chính khiến anh chuyển đổi là vấn đề chi phí, từ giá cả cho đến chi phí vận hành thì xe điện đều rẻ hơn xe xăng, theo lời anh.
Theo giải thích của anh thì nếu như xe Vision chạy xăng có giá là 40 triệu đồng (khoảng $1,500) thì chiếc xe điện cùng kích cỡ của VinFast lại rẻ hơn với giá 32 triệu đồng (khoảng $1,200)
Anh cho biết lúc trước chạy xe xăng anh tốn khoảng 500 ngàn đồng (khoảng $20) tiền xăng mỗi tháng thì giờ anh chỉ mất khoảng 100 ngàn đồng (khoảng $4) cho tiền điện với khoảng đường di chuyển như nhau, tức cách biệt gấp năm lần.
Mặc dù cục pin xe điện đắt tiền, khoảng 11 triệu đồng ($450) và có tuổi thọ khoảng năm năm, nhưng với 11 triệu đồng đó thì chỉ đủ đổ xăng chạy trong hai năm, anh Tuấn phân tích và nói thêm rằng pin xe điện “càng ngày càng bền.”
“Xe điện không chỉ rẻ mà còn đi rất êm, rất nhẹ, không phải thay nhớt gì hết. Chạy sướng lắm,” anh chia sẻ với Người Việt.
Khi được hỏi tại sao không chọn thương hiệu xe điện của Trung Quốc, vốn rất mạnh trong lĩnh vực xe điện, mà lại chọn xe của VinFast, anh Tuấn nói rằng do tiêu chuẩn chất lượng của Việt Nam thấp nên xe điện của Trung Quốc bán sang Việt Nam “sử dụng pin công nghệ cũ, nguy cơ cháy nổ cao” trong khi “pin của VinFast sử dụng công nghệ tiên tiến và đã được kiểm nghiệm rồi, không bị cháy nổ khi va chạm.”
Về việc thiếu trạm sạc có là trở ngại cho xe máy điện hay không, anh Tuấn cho biết VinFast đang triển khai xây dựng các trạm sạc cho xe máy điện, cần ít diện tích hơn trạm sạc xe hơi.
VinFast hiện đang có hệ thống trạm sạc xe máy điện rộng khắp cả nước với 150,000 trụ sạc, tờ Thanh Niên cho biết. Bên cạnh đó, còn có rất nhiều trạm sạc xe điện tự phát do người dân mở ra kinh doanh trong các quán cà phê.
Không những thế, V-Green, công ty triển khai các trạm sạc thuộc VinFast, và chuỗi Thế Giới Di Động hồi Tháng Chín còn triển khai mô hình “1,000 điểm đổi pin xe máy điện” tức là tài xế có thể đến đổi pin hết lấy pin đã sạc đầy chạy tiếp mà khỏi cần chờ sạc, tờ Người Lao Động cho biết.
Về phạm vi chạy, anh Tuấn cho biết người dân ở các thành phố lớn ở Việt Nam mỗi ngày “di chuyển đến 100 km là quá nhiều” trong khi xe điện VinFast chạy được 140 km mỗi lần sạc đầy.
“Tôi chạy thẳng từ Sài Gòn xuống Vũng Tàu còn được,” anh nói.
Nhà đầu tư này nói anh ủng hộ chủ trương của chính quyền chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện vì lý do môi trường. Anh cho biết người dân ở Sài Gòn “luôn sống trong bụi bặm, khói xe khiến sức khỏe xấu đi.”
Theo quan sát của anh thì trong vài ba năm trở lại đây, anh thấy các tài xế chạy dịch vụ gọi xe ở Sài Gòn “đã chuyển sang xe điện gần hết” còn các học sinh, sinh viên mua xe mới thì “đến 80% mua xe máy điện.”
“Họ chạy dịch vụ nên rất quan trọng chi phí mà xe điện rẻ hơn nên họ chuyển sang thôi,” anh giải thích và dự đoán xu thế chuyển sang xe điện “sẽ diễn ra ngày càng mạnh mẽ” nếu người dân nhạy cảm về kinh tế.
“Nếu người dân thấy chạy xe điện có lợi về kinh tế thì mục tiêu chuyển đổi hoàn toàn có thể thực hiện được,” anh phân tích và dẫn ra chủ trương bắt buộc đội nón bảo hiểm khi đi xe gắn máy trước đây dù hết sức khó khăn nhưng cuối cùng vẫn thực hiện được.
Kinh nghiệm Trung Quốc
Trao đổi với Người Việt, anh Trịnh Nhiên, sinh sống ở Nghĩa Ô, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, gần 20 năm, cho biết lý do tại sao xe điện, bao gồm cả xe gắn máy và xe hơi, lại làm “bá chủ” ở quốc gia này.
Anh cho biết: “Trung Quốc có sự chuẩn bị kỹ lưỡng trong rất nhiều năm, và cũng phải mất cả chục năm mới có thể đạt được mục tiêu đề ra.”
“Chính phủ Trung Quốc có hỗ trợ cho các xưởng sản xuất xe điện, họ không trực tiếp hỗ trợ người dân nhưng với sự cạnh tranh khốc liệt về mẫu mã và giá cả xe điện thì người dân Trung Quốc chính là người được hưởng lợi đầu tiên,” anh nói thêm.
Theo kinh nghiệm của anh thì việc Trung Quốc chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện là “thắng lợi” vì nhờ đó mà “bầu trời ở các thành phố lớn ở Trung Quốc ngày càng xanh hơn” trong khi “đi trên đường phố không hề có cảm giác tiếng ồn từ xe xăng rồ ga.”
Ngoài ra, nhờ sự chuyển đổi mà Trung Quốc xây dựng được những thương hiệu xe điện hàng đầu thế giới, cũng theo lời anh Nhiên.
“Việt Nam có thể làm được như Trung Quốc, nhưng cần thời gian nhiều hơn vì Việt Nam không có cái gốc rễ chắc chắn như họ,” anh chỉ ra. (NNL) [đ.d.]
