SACRAMENTO, California (NV) – Một câu hỏi mà nhiều người đặt ra là đánh thuế những tập đoàn đa quốc gia có giúp giảm thiếu hụt ngân sách của California được không. Ký giả Dan Walters trình bày ý kiến về câu hỏi đó trên báo mạng CalMatters hôm Thứ Năm, 12 Tháng Hai, và theo ông, câu trả lời là không.
Trong mấy năm gần đây, California thiếu hụt đến $125 tỷ, theo các cố vấn ngân sách của Quốc Hội. Điều đó làm Thống Đốc Gavin Newsom và các nhà lập pháp điêu đứng tìm cách giảm bớt thiếu hụt ngân sách.
Thống Đốc Newsom hiện nay đang làm ngơ việc đưa ra thuế mới để giảm thiếu hụt, và còn không muốn đánh thuế tỷ phú qua một dự luật trưng cầu dân ý, có thể xuất hiện trên phiếu bầu vào Tháng Mười Một.
Các nhà hoạt động của nghiệp đoàn cho biết dự luật đó, nếu được cử tri thông qua, có thể giúp thu vào $25 tỷ/năm trong vòng bốn năm, gần bằng với số tiền được dự đoán tiểu bang sẽ thiếu hụt, và còn được sử dụng cho y tế.
Tuy ông Newsom không muốn tăng thuế vì có thể chuẩn bị tranh cử tổng thống, nhiều dân cử Dân Chủ và tổ chức cho rằng tăng thuế là cách duy nhất để đối phó với thiếu hụt ngân sách và cắt giảm từ liên bang.
Vì vậy, California phải tìm cách đưa ra thuế mới nếu không đánh thuế được những người giàu có, và một cách khác là đánh thuế những tập đoàn đa quốc gia.
Trong nhiều thập niên, California áp dụng các loại thuế dựa trên cơ sở “đơn nhất” (unitary). Theo đó, các tập đoàn phải báo cáo thu nhập toàn cầu và có một công thức để tính trả thuế cho California bao nhiêu.
Hệ thống này từng gây nhiều tranh cãi và bị những công ty nước ngoài phản đối, nhất là các công ty ở Anh và Nhật. Chính phủ các nước này gây áp lực cho California trực tiếp và qua những đối tác.
Đến năm 1986, Thống Đốc George Deukmejian và các nhà lập pháp Dân Chủ cho phép các công ty đa quốc gia có thể tiếp tục đóng thuế theo công thức “đơn nhất,” hoặc chỉ trả thuế cho những hoạt động ở Hoa Kỳ.
Từ đó đến nay, nhiều người cho rằng cho phép các tập đoàn làm như vậy là quá dễ dãi với họ vì họ có thể dùng nhiều “thuật” kế toán, để chuyển lợi nhuận cho những công ty con ở nước ngoài, giảm thiểu tối đa thuế ở California.
Hiện nay, nhiều nhà hoạt động đang làm dấy lại những chỉ trích đó, yêu cầu tiểu bang quay lại hệ thống thuế “đơn nhất.”
Một nhà hoạt động là Giáo Sư Darien Shanske của đại học UC Davis cho rằng các tập đoàn có lợi từ thay đổi về thuế của liên bang, và California phải sử dụng lợi nhuận của họ để bảo vệ các dịch vụ quan trọng trong lúc đối mặt với nhiều cắt giảm.
Những người phản đối như ông Jared Walczak của California Tax Foundation cảnh báo nếu quay lại hệ thống thuế “đơn nhất,” California có thể làm các tập đoàn không muốn đóng thuế và lại tạo ra áp lực quốc tế.
Các nhà hoạt động cho biết California là tiểu bang có thuế tập đoàn cao thứ ba Hoa Kỳ, với mức 8.4%, và sau 40 năm, thuế tập đoàn tăng lên chín lần, từ $4.8 tỷ/năm lên đến $43.5 tỷ/năm. Tuy nhiên, số tiền thuế đó vẫn còn thấp hơn mức gia tăng của nguồn thuế thu nhập cá nhân.
Ký giả Dan Walters cho rằng nếu quay lại hệ thống thuế “đơn nhất,” California cũng khó có thể vượt qua thiếu hụt ngân sách, và đó là chưa tính các cắt giảm từ liên bang. Hai chuyên gia thuế của tiểu bang cho hay họ không thể nào tính được lợi nhuận từ thuế.
Hiện nay, California thiếu hụt thuế $20 tỷ mỗi năm và những năm tới sẽ tiếp tục thiếu hụt như vậy, và cần phải có những thay đổi táo bạo về thuế để đối phó. (TL) [đ.d.]
