Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website www.nguyentranhoang.com và www.radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Một buổi chiều tại một công viên nhỏ ở Fountain Valley, anh Minh ngồi trên ghế đá, nhìn hai đứa con chơi đùa phía xa. Gió nhẹ. Trời không quá nắng. Mọi thứ có vẻ yên bình.
Nếu nhìn từ bên ngoài, không ai nghĩ rằng anh vừa trải qua một tuần rất khó khăn.
Một tuần trước, anh đã dùng lại thuốc.
Chỉ một lần.
Sau nhiều tháng điều trị ổn định.
Anh nói với bác sĩ trong lần tái khám: “Tôi thấy mình như quay lại từ đầu.”
Nhiều người nghĩ như vậy.
Nhưng thực tế không hoàn toàn như vậy.
Tái nghiện là gì
Tái nghiện, hay relapse, là khi một người đã ngưng sử dụng thuốc trong một thời gian, sau đó dùng lại.
Điều này có thể xảy ra sau vài tuần.
Vài tháng.
Hoặc thậm chí vài năm.
Trong nhiều bệnh mạn tính, hiện tượng “tái phát” không phải là điều hiếm gặp.
Ví dụ, người bị tiểu đường có thể có giai đoạn đường huyết tăng trở lại.
Người bị cao huyết áp có thể có những thời điểm huyết áp không kiểm soát tốt.
Trong lệ thuộc opioid, tái nghiện cũng là một phần có thể xảy ra trong quá trình hồi phục.
Điều này không có nghĩa là điều trị thất bại.
Vì sao tái nghiện xảy ra
Sau một thời gian ngưng thuốc, nhiều người nghĩ rằng não đã “trở lại bình thường”.
Thực tế, não có thể hồi phục một phần.
Nhưng những dấu vết của quá trình trước đó vẫn còn.
Một số mạch thần kinh liên quan đến trí nhớ và cảm xúc vẫn ghi nhận những trải nghiệm cũ.
Vì vậy, khi gặp những tình huống quen thuộc, não có thể “gợi lại” cảm giác cũ.
Điều này có thể xảy ra khi:
- stress tăng cao
- mệt mỏi kéo dài
- gặp lại môi trường cũ
- tiếp xúc với người hoặc hoàn cảnh liên quan đến việc sử dụng trước đây
Đôi khi, chỉ một cảm giác quen thuộc cũng đủ để kích hoạt ham muốn.
Không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng ý định
Trong trường hợp của anh Minh, ngày hôm đó là một ngày làm việc căng thẳng. Anh mệt. Đầu óc nặng nề. Trên đường về nhà, anh đi ngang qua một khu phố cũ.
Một cảm giác quen thuộc xuất hiện.
Anh nói rằng lúc đó anh không có kế hoạch dùng lại.
Nhưng ý nghĩ đó xuất hiện.
Và rồi anh đã không chống lại được.
Sau đó, anh cảm thấy hối hận.
Cảm giác thất vọng về bản thân.
Cảm giác như mọi cố gắng trước đó trở nên vô nghĩa.
Đây là điều rất nhiều người trải qua.
Một điều quan trọng cần hiểu
Tái nghiện không phải là bằng chứng của sự yếu đuối.
Nó là dấu hiệu cho thấy bệnh vẫn còn đó.
Giống như một vết thương chưa lành hoàn toàn.
Nếu hiểu theo cách này, cách tiếp cận sẽ khác.
Thay vì tự trách, người bệnh có thể nhìn vào:
- điều gì đã xảy ra
- tình huống nào dẫn đến việc dùng lại
- có thể làm gì khác trong lần sau
Đây là cách mà quá trình hồi phục tiếp tục.
Nguy cơ sau khi tái nghiện
Có một điều rất quan trọng mà nhiều người không biết.
Sau một thời gian ngưng thuốc, cơ thể mất dần khả năng chịu đựng (tolerance).
Nếu người bệnh quay lại với liều cũ trước đây, nguy cơ rất cao.
Cơ thể không còn thích nghi như trước.
Điều này làm tăng nguy cơ những biến chứng nghiêm trọng.
Vì vậy, giai đoạn sau khi tái nghiện là một giai đoạn cần đặc biệt cẩn trọng.
Anh Minh đi gặp bác sĩ
Sau khi dùng lại, anh Minh không giấu.
Anh đến gặp bác sĩ.
Anh nói rõ chuyện đã xảy ra.
Bác sĩ không trách.
Không phán xét.
Chỉ hỏi: “Chuyện gì đã xảy ra trước đó?”
Hai người cùng phân tích.
Căng thẳng công việc.
Mệt mỏi.
Đi ngang môi trường cũ.
Không có kế hoạch đối phó trong tình huống đó.
Từ đó, họ xây dựng lại kế hoạch.
-Nếu gặp stress thì gọi cho ai
-Nếu có cảm giác muốn dùng lại thì làm gì
-Nếu gặp môi trường cũ thì tránh như thế nào
Anh nói rằng lần này anh hiểu rõ hơn về chính mình.
Vai trò của gia đình
Gia đình thường là người bị ảnh hưởng nhiều nhất khi tái nghiện xảy ra.
Cảm giác thất vọng là điều dễ hiểu.
Nhưng cách phản ứng của gia đình có thể ảnh hưởng rất lớn đến bước tiếp theo.
Nếu phản ứng là:
- trách móc
- thất vọng nặng nề
- xa cách
Khi ấy, người bệnh có thể cảm thấy cô lập hơn.
Ngược lại, nếu gia đình:
- lắng nghe
- khuyến khích quay lại điều trị
- giữ sự bình tĩnh
Lúc này, khả năng tiếp tục hồi phục của người bệnh sẽ cao hơn.
Một góc nhìn khác
Một bác sĩ từng nói: “Tái nghiện không phải là điểm kết thúc. Nó là một phần của quá trình học.”
Mỗi lần như vậy, nếu được giải quyết đúng, người bệnh có thể hiểu rõ hơn về những điểm yếu của mình.
Hiểu rõ hơn về những tình huống nguy cơ.
Và chuẩn bị tốt hơn cho lần sau.
Một buổi chiều khác
Một tuần sau, anh Minh lại ngồi ở công viên.
Lần này, anh nói: “Tôi không còn thấy mình quay lại từ đầu nữa.”
Anh nói rằng anh vẫn đang trên con đường đó.
Chỉ là con đường không hoàn toàn thẳng.
Có những đoạn vòng.
Nhưng vẫn đi về phía trước.
Một thông điệp quan trọng
Hồi phục không phải là một đường thẳng.
Có lúc tiến.
Có lúc lùi.
Điều quan trọng không phải là không bao giờ vấp ngã.
Mà là sau mỗi lần vấp, có tiếp tục đứng dậy hay không. [dt]
***
Kỳ tới chúng ta sẽ nói về vai trò của gia đình và cộng đồng: Làm sao để nhận ra sớm, và làm sao để giúp một người mà không làm họ cảm thấy bị phán xét.
