Trúc Phương/Người Việt
Cuộc bầu cử giữa kỳ bắt đầu bước vào vòng nước rút. Đảng con lừa (Dân Chủ) thoạt nhìn có vẻ có ưu thế khi tình hình kinh tế hỗn loạn, cùng với sự mất điểm của đương kim tổng thống; tuy nhiên, đảng con voi (Cộng Hòa) không hẳn hoàn toàn bất lợi. Ngày 29 Tháng Tư, viết trên Wall Street Journal, chiến lược gia Cộng Hòa Karl Rove nói rằng Cộng Hòa có thể thắng nếu áp dụng chiến thuật tấn công quyết liệt thay vì phòng thủ…
“Lừa” có thể đá “voi” văng khỏi lưỡng viện?
Nhìn tổng thể, lợi thế đang nghiêng về phía Dân Chủ. Tỷ lệ ủng hộ tổng thống đương nhiệm rớt thảm hại. Giá xăng dầu và sinh hoạt phí leo thang. Nhiều nghị viên Cộng Hòa đang mất tinh thần trong khi khí thế từ Dân Chủ ngày càng cao.
Dựa vào dữ liệu thời sự, có thể hình dung Cộng Hòa khó có thể giữ được Hạ Viện. Nhiều nhà quan sát thậm chí khẳng định Cộng Hòa trong Hạ Viện sẽ mất trắng. Thượng Viện khó đoán hơn nhưng tình thế cũng thiên nan vạn nan. Loạt phỏng vấn trên nhiều báo lớn cho thấy các chiến lược gia Cộng Hòa đang cuống cuồng. Newt Gingrich – cựu chủ tịch Hạ Viện thuộc đảng Cộng Hòa – nói rằng nếu cuộc bầu cử được tổ chức vào Tháng Năm thì “voi” không thể tránh được việc bị “lừa” đá văng khỏi cả hai “sới.”
Cuộc thăm dò do Fox News thực hiện trung tuần Tháng Tư cho thấy lần đầu tiên sau 16 năm, cử tri tin Dân Chủ hơn Cộng Hòa về vấn đề điều hành kinh tế. Chỉ 34% cử tri, một con số thấp đến mức “muốn khóc,” tán thành chính sách kinh tế của Trump, trong khi có tới 66% phản đối gay gắt. Bryan Lanza, cố vấn cấp cao chiến dịch tranh cử 2024 của Trump, nói, “con đường dẫn đến chiến thắng nằm ở một thông điệp kinh tế nhất quán. Thật không may, Tổng Thống Trump đã phớt lờ lộ trình đó.”
Việc Trump đi lạc hướng ở nhiều nghị trình không chỉ khiến ông bị một số nhân vật MAGA chỉ trích mà còn có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đối với lá phiếu cho Cộng Hòa. Nội bộ Cộng Hòa tiếp tục bất bình khi mới đây Trump truy tố cựu Giám Đốc FBI James Comey và một phụ tá của cựu Cố Vấn Y Tế Trưởng Anthony S. Fauci. Họ cho rằng đó là những chuyện “tào lao” mà Trump không nên làm trong khi nhiều vấn đề lớn hơn của quốc gia cần được giải quyết thì bị phớt lờ.
Chiến lược gia Cộng Hòa Barrett Marson nói, “…chẳng đảng viên Cộng Hòa nào muốn tranh cử với khẩu hiệu kiểu như ‘tôi ủng hộ chiến dịch trả đũa của Donald Trump’ trong bối cảnh giá xăng dầu ngất ngưởng như hiện nay,” và rằng đại đa số cử tri đều muốn Trump “tập trung vào bất cứ vấn đề gì khác, ngoại trừ những mối thù cá nhân mà ông ấy nuôi dưỡng nhằm vào đủ hạng người.”
Có nhiều “điềm gở” cho Cộng Hòa. Họ đã thất bại liên tục trong các cuộc bầu cử địa phương từ khi Trump ngồi ghế tổng thống lần hai. Ngày 21 Tháng Tư, cử tri Virginia đã bỏ phiếu “yes” cho việc vẽ lại “sới vật” – tức vẽ lại bản đồ tái phân chia khu vực bầu cử (gerrymandering). Tòa Bạch Ốc là nơi châm ngòi cuộc chiến tái phân chia khu vực bầu cử trên toàn quốc cốt giành thêm ghế Quốc Hội nhưng giờ Cộng Hòa đang lãnh đòn hồi mã thương. Với diễn biến tại Virginia và bản đồ phân chia mới được Thống Đốc Florida Ron DeSantis, công bố ngày 27 Tháng Tư, Cộng Hòa rốt cuộc không giành được lợi thế gì đáng kể.
Cook Political Report, nơi chuyên phân tích và dự đoán kết quả các cuộc đua chính trị, đánh giá, thời điểm hiện tại, có 217 ghế Hạ Viện gần như chắc chắn nghiêng về Dân Chủ (để kiểm soát Hạ Viện, cần ít nhất 218 ghế). Điều đó có nghĩa, Cộng Hòa buộc phải thắng tất cả các ghế đang được xem “có thể thắng hoặc còn bỏ ngỏ” thì mới giữ được quyền kiểm soát Hạ Viện.
Cuộc khảo sát 36 khu vực bầu cử quan trọng nhất – những nơi có thể quyết định bên nào kiểm soát Hạ Viện, cũng được thực hiện từ Cook Political Report (công bố ngày 23 Tháng Tư), cho thấy ứng viên Dân Chủ đang dẫn trước trung bình 50% so với 44% của Cộng Hòa. Cần nhắc lại, năm 2024, Trump đã thắng hơn hai điểm ở những khu vực này. Điều đó có nghĩa, cục diện chính trị đã xoay chiều theo hướng có lợi cho Dân Chủ. Trong cuộc đua gây quỹ ở cấp ứng viên (candidate-level race), Dân Chủ cũng tốt hơn. Trong 12 khu vực mà Dân Chủ nhắm tới để lật “từ đỏ sang xanh” (chuyển từ Cộng Hòa sang Dân Chủ), có đến 11 khu vực Dân Chủ gây quỹ được nhiều hơn.
Bên nào… “lừa” được cử tri?
Những rạn nứt nghiêm trọng trong thượng tầng MAGA là yếu tố quan trọng nữa ảnh hưởng đến cuộc bầu cử giữa kỳ. Còn nữa, có đến 39 dân biểu Cộng Hòa đã quyết định không tái tranh cử. Theo Viện Brookings, con số này cao hơn bất kỳ năm nào trong gần một thế kỷ qua. Ngoài ra, cuộc chiến Trung Đông là vấn đề có khả năng làm mất phiếu nhiều nhất cho Cộng Hòa. Tính đến ngày 1 Tháng Năm, 60 ngày đã trôi qua kể từ khi Trump phát động cuộc chiến và ông vẫn vô vọng trong việc tìm cách rút ra.
Hạ tuần Tháng Tư, đội ngũ chính trị của Trump tụ họp tại khách sạn Waldorf Astoria ở Washington, DC để hoạch định chiến lược cho cuộc đấu bầu cử giữa kỳ. Susie Wiles, Chánh văn phòng Tòa Bạch Ốc, trấn an rằng đừng quan tâm thiên hạ bên ngoài nói gì và cần tập trung tối đa nguồn lực cho những gì cần làm, tìm điểm yếu của Dân Chủ để đánh và nhấn mạnh những gì Cộng Hòa làm được. Hiện thời, nguồn tài chính Cộng Hòa vẫn dồi dào, với $600 triệu.
Như cách nói của chiến lược gia Cộng Hòa Karl Rove, Cộng Hòa không có nhiều lá bài và yếu tố khả dĩ mang lại kết quả tốt là tấn công áp đảo theo cách truyền thống, tái sử dụng những chiêu quen thuộc, chẳng hạn cáo buộc Dân Chủ “xa rời thực tế,” muốn mở cửa biên giới, nhẹ tay với tội phạm, gây ra nhiều sai lầm tai hại trong các chính sách liên quan văn hóa… Nhờ “kho đạn” tài chính lên đến $600 triệu cho chiến dịch tranh cử, khi Cộng Hòa tung ra những chiến dịch truyền thông nhồi nhét vào đầu cử tri những chuyện tiêu cực như vậy, ít nhiều cũng có tác dụng. Với một số cử tri nòng cốt Cộng Hòa, những gì họ nghĩ về Dân Chủ đã bị “hóa thạch,” vĩnh viễn không thay đổi; và việc được nhắc lại không phải hoàn toàn không có ý nghĩa.
Dù được xem đang ở “kèo trên,” Dân Chủ chưa thực sự an toàn. Loạt thăm dò dư luận cho thấy tâm lý chán Trump đến tận cổ, đang được diễn dịch là lợi thế của Dân Chủ, có thể chưa chắc đúng. Thiên hạ ghét Trump nhưng không hẳn vì vậy mà người ta bỏ phiếu cho Dân Chủ. Một số khảo sát cho thấy cử tri thất vọng với Trump nhưng cùng lúc cử tri cũng không tin các chính sách của Dân Chủ mang lại điều tốt hơn cho họ. Cho đến giờ, kể từ sau thất bại của Kamala Harris, uy tín của “thương hiệu” Dân Chủ chưa thật sự phục hồi. Có thể chiến thuật bôi đen Dân Chủ của phe Cộng Hòa là kết quả của điều đó nhưng cũng có thể chính nhiều sai lầm trong chính sách của Dân Chủ khiến họ phải trả giá.
Rốt cuộc, bên nào có kỹ năng “lừa” được cử tri tốt hơn thì bên đó có nhiều cơ hội thắng. “Lừa” ở đây xin được hiểu là kỹ thuật thuyết phục sao cho cử tri thấy lá phiếu của họ cần phải bỏ vào “thùng xanh” hay “thùng đỏ” là đúng. Cần nhấn mạnh, các cuộc khảo sát không hoàn toàn vô nghĩa. Không chính trị gia hay đảng chính trị nào tranh cử mà bất chấp dữ liệu từ các cuộc khảo sát.
Tuy nhiên, nước Mỹ đã rất khác. “Khác” thật ra là một từ nhẹ nhàng. Chính xác hơn phải nói là “kỳ.” Nước Mỹ ngày càng “kỳ,” rất kỳ, đến mức không thể giải thích bằng những khái niệm thông thường, bằng luân lý thông thường, bằng đạo nghĩa thông thường. Nước Mỹ từ ngày có Trump đã không còn là nước Mỹ bình thường và do vậy không thể xét đoán bằng lý lẽ bình thường. Chẳng người bình thường nào có thể hình dung Trump leo được lên ghế tổng thống nhưng điều quái dị không tưởng này đã xảy ra hai lần.
Nói cách khác, tất cả dữ liệu khảo sát chỉ có giá trị tham khảo chứ chưa hẳn là chỉ số đáng tin tuyệt đối để bám vào đó mà vạch ra đường hướng. Chiến lược tốt nhất vẫn là làm thế nào giải thích và chứng minh rằng bản thân phe mình đang thay đổi ra sao và sẵn sàng thay đổi để có thể mang lại chính sách tốt hơn.
Những cái gọi là thế yếu của Cộng Hòa và của Trump, chẳng hạn giá cả sinh hoạt hoặc cuộc chiến Iran, không nên được dùng như là “thông điệp tranh cử” mà Dân Chủ gửi đến cử tri. Thông điệp mà Dân Chủ đưa ra nên là những gì Dân Chủ tự phác họa về họ, về sự thay đổi và “làm mới bản thân” của họ, về những gì họ nhận thức được rằng họ từng sai như thế nào và bây giờ họ chắc chắn mang lại kết quả tốt hơn nếu họ có được cơ hội sửa sai bằng niềm tin công chúng. Nếu chỉ xây dựng hình ảnh là một đảng tranh cử chỉ để nhằm chống lại Trump thì Dân Chủ có thể chẳng làm nên cơm cháo gì. [kn]
