WASHINGTON, DC (NV) – Đàm phán hòa bình giữa Hoa Kỳ và Iran đã rơi vào bế tắc hoàn toàn, khi cả hai bên đều tuyên bố không chấp nhận đề nghị của nhau, theo Reuters, CNN và các hãng truyền thông khác cho hay vào sáng Thứ Hai, 11 Tháng Năm.
Diễn biến mới nhất này làm dấy lên lo ngại về một cuộc xung đột mới, giữa lúc kinh tế toàn cầu vẫn đang bị đe dọa bởi cuộc đối đầu dai dẳng tại eo biển Hormuz.
Iran đã gửi phản hồi về đề nghị của Hoa Kỳ tới Washington vào hôm Chủ Nhật thông qua các trung gian Pakistan, sau gần 10 ngày thảo luận. Theo đó, phía Mỹ đề nghị chấm dứt chiến sự, khôi phục giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz và mở ra cơ hội đàm phán về chương trình hạt nhân và kho uranium của Tehran, theo Reuters. Tuy nhiên, theo nhiều nguồn tin, nhà nước Iran không đề cập gì đến chương trình hạt nhân, vấn đề cốt lõi trong đàm phán.
Theo NBC News, Tổng Thống Donald Trump viết trên nền tảng Truth Social vào chiều tối hôm Chủ Nhật: “Tôi vừa đọc phản hồi từ cái gọi là ‘Đại diện’ của Iran. Tôi không thích – HOÀN TOÀN KHÔNG THỂ CHẤP NHẬN!”
Khi trả lời với tờ Axios vào sáng Thứ Hai, ông Trump không tiết lộ chi tiết về phản hồi của Iran nhưng cho biết thêm: “Họ đã lừa gạt nhiều quốc gia trong suốt 47 năm.” Trong một bài đăng trước đó, ông cáo buộc Tehran chơi trò “TRÌ HOÃN, TRÌ HOÃN, TRÌ HOÃN!” hàng thập niên, đồng thời cảnh báo: “Họ sẽ không còn cười được nữa!”
Iran đã phản bác một cách quyết liệt. Tại họp báo hôm Thứ Hai, 11 Tháng Năm, nười phát ngôn Bộ Ngoại Giao Iran Esmail Baghaei khẳng định đề xướng của Tehran là công bằng và mang tính xây dựng. Theo NBC News, ông Baghaei nói: “Tất cả những gì chúng tôi đề nghị đều là hợp lý và hào phóng, không chỉ vì lợi ích quốc gia của Iran mà còn vì lợi ích và phúc lợi của khu vực và thế giới.” Ông Baghaei cáo buộc Washington có “quan điểm một chiều” và “đưa ra những yêu cầu vô lý” và “quá mức.”
Truyền thông nhà nước Iran, do Reuters dẫn nguồn, cho biết phản hồi của Tehran bao gồm: yêu cầu chủ quyền đầy đủ của Iran đối với eo biển Hormuz, chấm dứt phong tỏa hải quân của Mỹ ngay khi ký kết, trả lại các tài sản bị đóng băng của Iran; dỡ bỏ các lệnh trừng phạt – kể cả đối với hoạt động bán dầu của Iran trong khuôn khổ đàm phán 30 ngày, bồi thường thiệt hại chiến tranh và chấm dứt giao tranh trên tất cả các mặt trận, kể cả ở Lebanon.
Hãng tin Tasnim, liên kết với lực lượng Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo, đưa tin rằng văn bản của Iran “nhấn mạnh sự cần thiết phải dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ, chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận” và đảm bảo quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz, theo Axios.
Ngược lại, lập trường của Mỹ vạch ra “ranh giới đỏ” cứng rắn về tham vọng hạt nhân của Iran. Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc ông Mike Waltz, xuất hiện trên chương trình Fox News ngày Chủ Nhật, tuyên bố: “Tổng Thống Trump đã nói rõ rằng họ sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân và họ không thể giữ con tin nền kinh tế thế giới.” Ông Waltz nói thêm rằng ông Trump đang trao cho ngoại giao “mọi cơ hội có thể trước khi quay lại thù địch.”
Tổng Thống Trump nói với Axios rằng đã nói chuyện với Thủ Tướng Israel Benjamin Netanyahu vào ngày Chủ Nhật, thảo luận về phản hồi của Iran. “Đó là một cuộc gọi rất tốt đẹp. Chúng tôi có mối quan hệ tốt,” ông Trump nói. Đồng thời thêm rằng các cuộc đàm phán Iran là “tình huống của tôi, không phải của tất cả mọi người.”
Về phần mình, Thủ Tướng Netanyahu nói với chương trình “60 Minutes” của CBS News rằng xung đột “chưa kết thúc,” và cảnh báo nếu đàm phán không thể lấy vật liệu hạt nhân ra khỏi Iran, “chúng tôi có thể tái giao chiến về mặt quân sự.”
‘Dự Án Tự Do Plus’
Thượng Nghị Sĩ Lindsey Graham (Cộng Hòa, South Carolinia) kêu gọi hành động mạnh mẽ hơn. Ông viết trên X (Twitter trước): “Tôi đánh giá cao những nỗ lực chân thành của Tổng Thống Trump trong việc tìm kiếm giải pháp ngoại giao để thay đổi hành vi của chế độ khủng bố Iran.” Nhưng ông tiếp tục: “Tuy nhiên, giữa những cuộc tấn công liên tục vào vận tải biển quốc tế, những cuộc tấn công dai dẳng vào các đồng minh Trung Đông của chúng ta và bây giờ là phản hồi hoàn toàn không thể chấp nhận với đề xuất ngoại giao của Mỹ, theo quan điểm của tôi, đã đến lúc cân nhắc thay đổi hướng đi.”
Ông Graham còn ám chỉ thêm về Dự Án Tự Do, chiến dịch hộ tống hàng hải mà Tổng Thống Trump đã ‘TACO’ chỉ sau chưa đầu 48 giờ.
“Dự án Tự do Plus nghe có vẻ hay đấy nhỉ,” ông Graham viết trên X.
Tổng Thống Trump hôm Thứ Sáu cũng ám chỉ tương tự. Ông nói với các phóng viên: “Chúng ta có thể quay lại Dự Án Tự Do nếu mọi việc không tiến triển. Nhưng sẽ là Dự Án Tự Do Plus.” Ông cũng cảnh báo trong một cuộc phỏng vấn trên Full Measure rằng hành động quân sự tiếp theo vẫn hoàn toàn trong tầm tay: “Chúng ta có thể tiến hành thêm hai tuần nữa và đánh từng mục tiêu một.”
Trong khi đó, chính quyền Iran không có dấu hiệu nhượng bộ. Một quan chức cấp cao liên kết với Vệ Binh Cách Mạng cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ vào các tàu dầu hoặc tàu thương mại của Iran sẽ kích hoạt “một cuộc tấn công nặng nề” vào các căn cứ Mỹ và tàu đồng minh trong khu vực. Iran cũng cảnh báo Pháp và Anh không nên khải triểnhải quân đến eo biển Hormuz, thề sẽ có “phản ứng tức thì” với bất kỳ sự can thiệp nào của phương Tây, theo Axios.
Bế tắc này không mới, nhưng những gì mà cuộc chiến Iran của Mỹ và Israel đặt cược vào ngày càng tăng cao. Cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28 Tháng Hai, với các cuộc tấn công tạm dừng từ ngày 8 Tháng Tư theo một thỏa thuận ngừng bắn mong manh. Kể từ đó, Mỹ đã duy trì phong tỏa hải quân tại các cảng của Iran, chặn lại 61 tàu thương mại và vô hiệu hóa bốn tàu khác, theo Ngũ Giác Đài cho biết trong các cuộc họp báo. Trong khi Iran phần lớn vẫn giữ eo biển Hormuz bị phong tỏa, một tuyến đường thủy quan trọng chiếm khoảng một phần năm nguồn cung dầu của thế giới.
Giá dầu lại tăng vọt hôm Thứ Hai, với dầu thô Brent tăng trên $103/thùng, theo NBC News. Reuters đưa tin chỉ riêng hôm Chủ Nhật, dầu Brent đã tăng 3.17% lên $104.50/thùng.
Với ngoại giao đình trệ và các mối đe dọa quân sự leo thang từ cả hai phía, thị trường dầu mỏ thế giới và nền kinh tế toàn cầu vẫn đang bị giữ làm “con tin” trong một cuộc đối đầu mà không bên nào có vẻ sẵn sàng giải quyết theo điều kiện của phía kia. (K.L)
