BẮC KINH, Trung Quốc (NV) – Ngoại Trưởng Marco Rubio cuối cùng cũng có thể đặt chân vào Trung Quốc khi tháp tùng Tổng Thống Donald Trump, dù ông từng bị Bắc Kinh trừng phạt hai lần, nhờ một giải pháp ngoại giao rất “sáng tạo Á Đông” đó là không cần gỡ trừng phạt, chỉ cần đổi “thư pháp” tên ông trong chữ Hán.
Trước khi ông Rubio nhậm chức ngoại trưởng hồi Tháng Giêng, 2025, chính phủ và truyền thông nhà nước Trung Quốc dùng một chữ Hán khác để phiên âm “âm u” trong họ Rubio, theo nhật báo The Guardian của Anh cho biết hôm Thứ Tư, 13 Tháng Năm.
Hai nhà ngoại giao nói với hãng thông tấn AFP rằng họ tin Bắc Kinh làm như vậy vì tên Rubio bị trừng phạt theo cách viết bằng phiên âm cũ, được dùng trong lệnh cấm nhập cảnh Trung Quốc. Nói một cách bình dân là phiên âm Hán hoá cũ của chữ Rubio bị cấm, nhưng “Rubio phiên bản mới” thì có thể vào Trung Quốc để “công tác ngoại giao.”
Khi còn là thượng nghị sĩ, Ngoại Trưởng Rubio là một trong những tiếng nói chống Trung Quốc mạnh nhất tại Quốc Hội Mỹ. Ông là tác giả chính của đạo luật áp đặt trừng phạt rộng đối với Trung Quốc liên quan đến cáo buộc sử dụng lao động cưỡng bức người Duy Ngô Nhĩ, đồng thời thường xuyên lên tiếng về Hong Kong và nhân quyền.
Nhưng sau khi Tổng Thống Trump chọn ông Rubio làm ngoại trưởng, Bắc Kinh dường như tìm ra một cửa thoát rất “nhuyễn” để giữ nguyên thể diện chính trị nhưng thay đổi ký tự trong phiên âm tên nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ để mở đường cho chuyến thăm.
Ông Liu Pengyu, phát ngôn viên tòa đại sứ Trung Quốc tại Washington, nói hôm Thứ Ba rằng Trung Quốc sẽ không chặn Rubio vì những hành động trong quá khứ. Ông nói các biện pháp trừng phạt nhắm vào “lời nói và hành động” của Rubio khi ông còn là thượng nghị sĩ liên quan đến Trung Quốc thôi. Nói cách khác, Thượng Nghị Sĩ Rubio thì có vấn đề còn Ngoại Trưởng Rubio viết kiểu khác trong Hán tự khác thì có thể vào cửa.
Khi được hỏi về chuyện đổi cách phiên âm tên ngoại trưởng Mỹ từ năm ngoái, bà Mao Ning, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Trung Quốc, nói “chưa để ý” nhưng sẽ xem xét, đồng thời nói tên tiếng Anh của ông Rubio mới là quan trọng hơn.
Thực tế, việc tên của các chính trị gia phương Tây có nhiều cách phiên âm sang tiếng Hoa không phải chuyện lạ. Ngay cả Tổng Thống Trump cũng có hai tên phiên bản Hán hóa, chính phủ và truyền thông nhà nước gọi ông là “telangpu,” trong khi nhiều người khác gọi là “chuanpu.”
Nhưng trường hợp ngoại trưởng Mỹ đặc biệt hơn vì sự khác biệt này có thể giúp một người đang bị trừng phạt bước qua ranh giới ngoại giao mà không phải chính thức nói rằng Bắc Kinh đã nhượng bộ.
Ngoại Trưởng Rubio đến Bắc Kinh lần này nhân chuyến Tổng Thống Trump chuẩn bị hội đàm với Chủ Tịch Tập Cận Bình về thương mại, Đài Loan và trí tuệ nhân tạo. Với một người từng gọi Trung Quốc là kẻ thù, từng chống Cộng rất mạnh, và từng làm Bắc Kinh nổi giận vì hồ sơ Tân Cương và Hong Kong, chuyến đi này là một màn đảo chiều ngoại giao đáng nhớ.
Điểm khôi hài nhất về bài học ngoại giao lần này đó là khi chính trị bị kẹt, ngôn ngữ uyển chuyển có thể mở cửa. Ông Marco Rubio không cần biến thành người khác, Bắc Kinh chỉ cần “biến hóa” tên ông thành kiểu khác. Và thế là một lệnh trừng phạt tưởng cứng như thép bỗng “hóa lỏng” giống những giọt mực Tàu viết thư pháp. (MPL) [kn]
