SACRAMENTO, California (NV) – Giữa lúc nhiều người dân ở California khó mua bảo hiểm nhà, các ứng cử viên tranh chức bộ trưởng bảo hiểm tiểu bang đưa ra đề nghị chính quyền nên can thiệp sâu hơn vào thị trường này, theo báo mạng CalMatters hôm Thứ Bảy, 16 Tháng Năm.
Điểm chung của các đề nghị này là muốn tiểu bang giữ vai trò tài chính lớn hơn trong cuộc khủng hoảng về bảo hiểm nhà ở.
Một số giải pháp được nêu ra gồm lập hãng bảo hiểm công, xây dựng hệ thống bảo hiểm thiên tai do tiểu bang điều hành, tạo cơ chế tái bảo hiểm để hỗ trợ các hãng bảo hiểm khi xảy ra thảm họa lớn, hoặc thúc đẩy mô hình hợp tác công tư để giữ các công ty bảo hiểm ở lại California.
Các ý tưởng này xuất hiện trong lúc thị trường bảo hiểm nhà ở California chịu nhiều sức ép. Tại những khu vực có nguy cơ cháy rừng cao, nhiều hãng bảo hiểm hạn chế hoặc ngưng bán bảo hiểm mới, đẩy nhiều chủ nhà vào “FAIR Plan,” một chương trình bảo hiểm hỏa hoạn cuối cùng dành cho những người không mua được bảo hiểm trên thị trường thông thường.
Một áp lực khác là phí bảo hiểm tăng. California đã nới lỏng một số quy định về cách tính phí, cho phép các hãng bảo hiểm dùng thêm yếu tố rủi ro khi định giá, với hy vọng kéo họ trở lại thị trường.
Nhiều chủ nhà đã có bảo hiểm cũng không hài lòng sau thiên tai, trong đó có các nạn nhân của những vụ cháy chết người tại Los Angeles County năm 2025. Họ than phiền các hãng bảo hiểm giải quyết hồ sơ chậm, bác đơn bồi thường hoặc giải quyết không thỏa đáng. Bộ Bảo Hiểm California gần đây có hành động pháp lý với công ty State Farm liên quan đến các vấn đề này.
Tiểu bang có thể gánh rủi ro từ các vụ cháy lớn
Ông David Russell, giáo sư ngành bảo hiểm và tài chính tại đại học Cal State Northridge, cho rằng California có thể đóng vai trò lớn hơn trong thị trường bảo hiểm. Ông là đồng tác giả một báo cáo của Hiệp Hội Bộ Trưởng Bảo Hiểm Quốc Gia, công bố Tháng Mười Hai năm ngoái.
Báo cáo đề nghị lập California Wildfire Authority, một mô hình hợp tác công tư về rủi ro cháy rừng. Theo đó, các hãng tư nhân vẫn phụ trách phần lớn bảo hiểm nhà ở thông thường, còn tiểu bang gánh phần rủi ro từ các vụ cháy rừng lớn, kể cả bằng cách hỗ trợ thêm tái bảo hiểm.
“Đó là một tập hợp các thỏa hiệp,” ông Russell nói với CalMatters. “Rốt cuộc chính phủ cũng sẽ phải cứu trợ người dân. Vậy tại sao không chuẩn bị trước? Hãy đưa ra luật chơi ngay từ bây giờ và cấp tiền cho đúng mức.”
Ý tưởng này gần với đề nghị của bà Jane Kim, ứng cử viên đảng Dân Chủ. Bà muốn lập ra một cơ quan của tiểu bang để giải quyết vấn đề cháy rừng và lũ lụt, sử dụng nguồn tiền từ một phần phí bảo hiểm của người dân.
Ông Merrit Farren, ứng cử viên đảng Cộng Hòa, cũng đề nghị lập cơ quan tái bảo hiểm do tiểu bang điều hành, được tài trợ bằng khoản phí các hãng bảo hiểm thu từ khách hàng. Bà Jane Kim và Thượng Nghị Sĩ Ben Allen, cũng thuộc đảng Dân Chủ, từng nói họ quan tâm đến tái bảo hiểm cấp tiểu bang, nhưng chưa đưa đề nghị này vào cương lĩnh như ông Farren.
Ông Steven Bradford, cựu dân biểu tiểu bang thuộc đảng Dân Chủ, muốn tìm hiểu mô hình hợp tác công tư mà theo ông có thể giúp các hãng bảo hiểm có thêm khả năng chi trả khi gặp rủi ro phải bồi thường lớn.
Bài học từ bảo hiểm động đất
California từng có một mô hình gần giống như vậy. Tháng Tư vừa qua, California Earthquake Authority, cơ quan bảo hiểm động đất của tiểu bang, công bố báo cáo về cách California có thể tham gia vào việc giải quyết rủi ro thảm họa. Một lựa chọn là để tiểu bang đứng sau hỗ trợ tái bảo hiểm cho các thảm họa lớn.
California Earthquake Authority được Quốc Hội California thành lập năm 1996, sau khi nhiều hãng bảo hiểm rút khỏi tiểu bang vì trận động đất Northridge năm 1994. Đây là mô hình hợp tác công tư. Tuy nhiên, giới phê bình cho rằng chương trình này bao phủ quá ít thị trường nhà ở và khả năng chi trả bồi thường khoảng $20 tỷ vẫn còn ít.
“Đó là một thỏa thuận rất tệ,” ông Jamie Court, chủ tịch tổ chức Consumer Watchdog, nói. Theo ông, bảo hiểm động đất qua cơ quan này có phạm vi bảo vệ hạn chế, mức khấu trừ cao và chi phí đắt. Ông cho rằng việc tách bảo hiểm động đất khỏi bảo hiểm chủ nhà khiến phần lớn tiền phí trong ba thập niên qua được dùng để mua tái bảo hiểm và duy trì bộ máy hành chính, thay vì tích lũy thành quỹ dự phòng đủ mạnh.
Ông Russell lại nhìn vấn đề theo hướng khác. Ông nói California Earthquake Authority vẫn chưa trải qua một trận động đất lớn để kiểm nghiệm đầy đủ. Tuy vậy, sự ra đời của cơ quan này cho thấy California từng xây dựng được một mô hình hợp tác công tư cho rủi ro thảm họa.
Ngành bảo hiểm hỏi: Ai sẽ trả tiền?
Một số đại diện ngành bảo hiểm đặt câu hỏi vì sao California nên gánh thêm rủi ro tài chính, trong khi FAIR Plan hiện đã phải nhận phần lớn những chủ nhà không mua được bảo hiểm từ các hãng tư nhân. Theo luật tiểu bang, FAIR Plan phải bán hợp đồng cho nhóm chủ tài sản này và chương trình do một liên minh trong ngành bảo hiểm điều hành.
“Người ta dễ đề nghị chính phủ can dự, rồi sau này chẳng ai muốn dùng tiền thuế để trả,” ông Rex Frazier, chủ tịch Personal Insurance Federation of California, nói.
Ông Merrit Farren nói kế hoạch của ông được xây dựng với sự hỗ trợ của ngành bảo hiểm, trong đó có các lãnh đạo tại Acrisure, một công ty môi giới bảo hiểm và dịch vụ tài chính lớn ở Grand Rapids, Michigan.
Theo ông, nếu thảm họa xảy ra và quỹ tái bảo hiểm của tiểu bang không đủ tiền bồi thường, cơ quan này có thể phát hành trái phiếu với quy mô tương tự trái phiếu đô thị.
Ông Farren cho biết đề xuất của ông lấy cảm hứng từ các chương trình tái bảo hiểm công tại Florida trong trường hợp bão, tại Anh dành cho lũ lụt, và tại Mỹ dành cho rủi ro khủng bố.
Một số nhóm bảo vệ người tiêu dùng tỏ ra cởi mở hơn với ý tưởng tái bảo hiểm. Ông Jamie Court nói tiểu bang hoặc chính phủ liên bang có thể cung cấp một dạng bảo đảm tài chính cho các hãng bảo hiểm.
Thượng Nghị Sĩ Adam Schiff (Dân Chủ-California), một nhà lập pháp liên bang, đề nghị lập quỹ tái bảo hiểm liên bang cho các hãng bảo hiểm, nhưng bị ngành bảo hiểm phản đối.
Bà Amy Bach, giám đốc điều hành United Policyholders, nói với Ủy Ban Bảo Hiểm Thượng Viện California trong tuần này rằng bà ủng hộ “một dạng hậu thuẫn nào đó như quỹ thảm họa bão của Florida.”
Sau đó, bà nói với CalMatters rằng nếu tiểu bang giúp gánh bớt một phần nguyên nhân đang đẩy phí bảo hiểm tăng, thị trường có thể giảm áp lực.
Tuy nhiên, bà Carolyn Kousky, kinh tế gia chuyên nghiên cứu thảm họa khí hậu và rủi ro tài chính, cho rằng California khác Florida. Florida có nhiều công ty bảo hiểm nhỏ cần hỗ trợ tái bảo hiểm.
Tại California, nhiều hãng bảo hiểm quốc gia lớn vẫn hoạt động đáng kể. Các công ty này có thể phân tán rủi ro tại nhiều tiểu bang và mua tái bảo hiểm dựa trên danh mục toàn quốc, nên họ ít cần một quỹ hậu thuẫn của tiểu bang.
Bà Kousky đặt câu hỏi liệu một cơ quan tái bảo hiểm cấp tiểu bang có thật sự giúp giảm đáng kể phí bảo hiểm cho người dân hay không.
Có ứng cử viên muốn lập bảo hiểm công
Bà Jane Kim cho rằng những người phản đối đề nghị của bà đã bỏ qua thực tế là hệ thống bảo hiểm hiện nay ở California quá đắt và bảo vệ chưa đủ. Kế hoạch của bà, lấy cảm hứng từ chính sách của New Zealand, sẽ tách bảo hiểm cháy rừng và lũ lụt khỏi bảo hiểm chủ nhà thông thường.
Bà nhắc đến các nạn nhân cháy rừng ở Los Angeles, những người hiểu rõ mức bảo hiểm của họ quá thấp, nên không đủ tiền xây lại nhà. Bà chưa nêu con số cụ thể về số vốn cần có cho hệ thống mới, vì cho rằng vấn đề này cần được nghiên cứu thêm. Theo bà, kế hoạch này có thể tạo nguồn thu để California đầu tư vào việc giảm rủi ro cháy.
“Ít nhất một phần tiền của chúng ta sẽ do công chúng quản lý,” bà Jane Kim nói.
Ông Lalo Vargas, ứng cử viên đảng Peace & Freedom theo khuynh hướng xã hội chủ nghĩa, muốn đi xa hơn. Ông kêu gọi điều tra 10 công ty bảo hiểm lớn nhất California, rồi tiến tới thay thế họ bằng một hãng bảo hiểm công do tiểu bang điều hành.
“Bảo hiểm hoạt động tốt hơn khi mọi người cùng ở trong một quỹ chung,” ông Vargas nói. Theo ông, quỹ này có thể lấy tiền từ thuế đánh vào các công ty tiện ích và nhiên liệu hóa thạch, “để các tỷ phú trả cho những chi phí liên quan đến khủng hoảng khí hậu.” (T.C.) [đ.d.]
