WASHINGTON (NV) – Cuộc chiến với Iran đang đẩy sự bất bình đẳng kinh tế tại Mỹ lên mức lịch sử, tạo ra một hố ngăn cách sâu sắc giữa giới đầu tư thịnh vượng và người lao động bình dân, một thực tế mà ngay cả một thỏa thuận hòa bình sắp tới cũng khó lòng cứu vãn, theo phân tích của đài CNBC hôm Thứ Bảy, 30 Tháng Năm.
Đối với một thiểu số người dân Mỹ, áp lực tài chính từ cuộc chiến kết thúc ngay khi vừa bắt đầu. Nhóm công dân sở hữu cổ phiếu chứng kiến chỉ số S&P 500 chỉ giảm khoảng 8% lúc chiến sự bùng nổ, trước khi tăng bùng nổ 19% từ cuối Tháng Ba, bù đắp hoàn toàn mọi tổn thất. Chỉ số này hiện tăng 10.7% trong năm nay, hướng tới năm thứ tư liên tiếp đạt mức tăng trưởng hai con số.
Tổng Thống Donald Trump liên tục ca ngợi các thành tích này tại các cuộc họp nội các: “Chúng ta có các tài khoản 401(k) ở mức cao kỷ lục mọi thời đại, song hành cùng một thị trường chứng khoán cao nhất từ trước đến nay.” Ông khẳng định những kết quả này đạt được bất chấp bối cảnh chiến tranh.
Đại đa số người Mỹ kiệt quệ
Tuy nhiên, thực tế đời sống của hàng triệu người dân thường phải đổ xăng hằng ngày lại phơi bày một câu chuyện hoàn toàn trái ngược. Gánh nặng kinh tế thực sự của cuộc chiến nặng nề hơn nhiều so với những con số hào nhoáng trên sàn chứng khoán.
Loạt dữ liệu mới từ Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA) cho thấy sức mua của người dân đang sụt giảm nghiêm trọng. Thu nhập khả dụng thực tế của người Mỹ giảm 0.2% trong Tháng Ba và tiếp tục lao dốc thêm 0.5% vào Tháng Tư. Để chống chọi với cuộc khủng hoảng năng lượng, người dân phải cắt giảm tối đa khoản tiền tiết kiệm, đưa tỷ lệ tiết kiệm cá nhân chạm mốc thảm hại 2.6% vào tháng trước. Tăng trưởng kinh tế quý 1 cũng bị điều chỉnh giảm xuống chỉ còn 1.6%.
Sự ngắt kết nối này thể hiện rõ qua việc các tập đoàn lớn thuộc S&P 500 vẫn ăn nên làm ra và lợi nhuận doanh nghiệp bùng nổ, nhưng tỷ lệ thu nhập của người lao động trong tổng thu nhập quốc nội lại giảm xuống 51%, mức thấp nhất trong vòng 79 năm qua.
Nghiên cứu của Ngân Hàng Liên Bang New York vạch rõ kể từ khi chiến tranh bắt đầu, những người có thu nhập dưới $40,000 một năm ở vùng Đông Bắc phải cắt giảm gần 10% lượng xăng tiêu thụ, trong khi nhóm người kiếm được trên $125,000 vẫn thoải mái lái xe với nguồn thu nhập dồi dào.
Theo phân tích từ Moody’s, trung bình mỗi người Mỹ phải chi thêm $447.19 cho chi phí năng lượng kể từ khi tiếng súng vang lên.
Thỏa thuận hòa bình không thể giải quyết gốc rễ vấn đề
Hôm Thứ Sáu, Tổng Thống Trump cho biết ông đang đưa ra quyết định cuối cùng về một thỏa thuận tiềm năng với Iran, mở đường tái lập dòng chảy của các tàu dầu qua Eo biển Hormuz. Trước đó, việc cả Mỹ và Iran cấm các tàu qua lại đã khiến khoảng 100 triệu thùng dầu mỗi ngày không thể tiếp cận thị trường toàn cầu. Thông tin này lập tức khiến giá dầu thô Brent tương lai giảm $1.70 xuống dưới $92 một thùng, thúc đẩy chứng khoán tiếp tục tăng.
Dù vậy, giới phân tích cảnh báo thị trường tài chính có thể thích ứng trong vài giây, nhưng nền kinh tế thực chiến phải mất nhiều tháng để phục hồi. Hiện có khoảng 2,000 con tàu đang bị mắc kẹt bên trong Vịnh Ba Tư.
Ông Mike Wirth, tổng giám đốc Chevron, trả lời hãng tin Bloomberg: “Trước hết phải rà phá thủy lôi, sau đó điều phối các con tàu này qua eo biển. Bạn cần nhiều tuần lễ để đưa số tàu đó ra ngoài.” Việc điều hướng lại các tàu chở năng lượng từ Mỹ sang Châu Á và ngược lại cũng mất nhiều tháng.
Đồng thời, các doanh nghiệp và chính phủ, bao gồm cả quốc gia khát năng lượng như Trung Quốc, sẽ phải thu mua ồ ạt để bù đắp lượng hàng tồn kho đã cạn kiệt. Nhu cầu dầu toàn cầu sẽ cao hơn giai đoạn trước chiến tranh, đẩy mặt bằng giá cả tăng cao hơn so với những ngày trước chiến sự để đáp ứng nhu cầu này.
Ảnh hưởng bầu cử giữa kỳ vào Tháng Mười Một
Tình trạng bất bình đẳng trầm trọng đang gây tổn hại lớn đến uy tín kinh tế của tổng thống. Ông Trump từng giành chiến thắng trở lại Tòa Bạch Ốc nhờ vào lời hứa kiềm chế giá cả tiêu dùng, một cam kết mà cử tri có thể cảm thấy chưa được thực hiện khi bước vào phòng bỏ phiếu. Hiện tại, có đến 60% người Mỹ không tán thành cách điều hành đất nước của ông, so với 37% người ủng hộ, theo dữ liệu từ công cụ tổng hợp thăm dò Strength in Numbers.
Hệ quả từ hố sâu giàu nghèo này chắc chắn sẽ đè nặng lên kết quả tranh cử của đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào Tháng Mười Một tới, đồng thời làm xáo trộn cả nội bộ đảng Dân Chủ trong dài hạn. Sự chia rẽ cay đắng giữa những người Mỹ giàu lên nhờ cơn sốt chứng khoán do trí tuệ nhân tạo (AI) thúc đẩy và những người bị bỏ lại phía sau đang trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết. (MPL)
