WASHINGTON, DC (NV) – Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ hôm Thứ Ba, 30 Tháng Sáu, đưa ra phán quyết 5-4 khẳng định Tu Chính Án Thứ 14 bảo đảm quyền quốc tịch theo nơi sinh (birthright citizenship) cho hầu hết mọi người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ. Phán quyết này bác bỏ sắc lệnh hành pháp của Tổng Thống Donald Trump ký khi quay lại Tòa Bạch Ốc vào Tháng Giêng, 2025, nhằm tước quyền tự động có quốc tịch Mỹ đối với con của những người nhập cư bất hợp pháp hoặc cư trú tạm thời tại Mỹ.
Theo NBC, đây là một đòn giáng mạnh vào chính quyền ông Trump, một trong những thất bại pháp lý lớn nhất đối với chương trình nghị sự về nhập cư của ông trong nhiệm kỳ thứ hai.
Chủ Tịch Tối Cao Pháp Viện John Roberts viết ý kiến đa số, với đóng góp của các thẩm phán Amy Barrett, Sonia Sotomayor, Elena Kagan, và Ketanji Jackson. Trong khi đó, Thẩm Phán Brett Kavanaugh không đồng tình với ý kiến ông Trump vi phạm Tu Chính Án Thứ 14, nhưng lại đồng ý là vị tổng thống Cộng Hòa vi phạm luật liên bang, với tỉ số phiếu 6-3.
Ba thẩm phán bỏ phiếu thuận cho ông Trump là Samuel Alito, Clarence Thomas, và Neil Gorsuch.
“Quyền công dân, dù là trước đây hay hiện nay, chính là quyền được hưởng các quyền – quyền được tự do tham gia vào cộng đồng chính trị của chúng ta. Những người soạn thảo Tu Chính Án Thứ 14 đã mở rộng lời hứa đó tới ‘mọi người sinh ra tự do trên mảnh đất này.’ Ngày nay, chúng ta vẫn tiếp tục thực hiện lời hứa đó,” ông Roberts viết.
Đa số thẩm phán kết luận rằng những trẻ em sinh tại Mỹ có cha mẹ nhập cư trái phép hoặc chỉ có tình trạng cư trú tạm thời vẫn “thuộc thẩm quyền tài phán” của Mỹ và vì vậy là công dân Mỹ ngay từ khi ra đời theo Điều Khoản Quốc Tịch của Hiến Pháp. Chủ Tịch Roberts viết rằng Tu Chính Án Thứ 14 bảo đảm quyền công dân cho “mọi người được sinh ra tự do trên vùng đất này,” qua đó tái khẳng định một sự việc hơn một thế kỷ ở Mỹ.
Trong phán quyết năm 1898 đối với vụ kiện “United States v. Wong Kim Ark,” tòa cao nhất Hoa Kỳ tuyên bố rằng một người đàn ông sinh ra tại San Francisco, có cha mẹ đều là người Trung Quốc, là công dân Hoa Kỳ.
Theo nhật báo The New York Times, Hiệp Hội Quốc Gia Thăng Tiến Người Da Màu (NAACP) hoan nghênh phán quyết này, đồng thời lưu ý rằng quyền công dân theo nơi sinh bắt nguồn từ việc trao đầy đủ quyền công dân cho những người từng bị bắt làm nô lệ.
“Nỗ lực tấn công Tu Chính Án Thứ 14 của ông Trump phải hứng chịu một đòn giáng mạnh trong ngày hôm nay,” ông Derrick Johnson, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của NAACP, phát biểu. “Phán quyết này là sự khẳng định mạnh mẽ đối với Hiến Pháp và lời cam kết bền vững về sự bình đẳng mà văn bản này đại diện.”
Dân Biểu Mike Johnson (Cộng Hòa-Louisian), chủ tịch Hạ Viện Hoa Kỳ, đang chủ trì một cuộc họp báo khi tòa án công bố phán quyết – có vẻ là người đầu tiên của chính quyền ông Trump lên tiếng “vô cùng thất vọng” về kết quả này, theo NYT.
Ông gọi phán quyết này là quan điểm dựa trên “nguyên văn văn bản luật và ý định ban đầu của người soạn thảo,” và rằng phán quyết này sẽ dẫn đến “những thách thức nghiêm trọng trong tương lai” mà Hoa Kỳ cần phải tìm cách giải quyết.
Phán quyết này của Tối Cao Pháp Viện được kỳ vọng sẽ khép lại một trong những cuộc tranh chấp hiến pháp quan trọng nhất về vấn đề nhập cư trong nhiều thập niên. Quyết định cũng tái khẳng định rằng tổng thống không thể đơn phương thay đổi các quyền hiến định thông qua sắc lệnh hành pháp. (KL) [đ.d.]
