Trúc Phương/Người Việt
Ngày 23 Tháng Bảy, Mỹ tiếp tục tăng cường phi cơ tiếp liệu đến Israel, cùng lúc, oanh tạc cơ B-1 cũng rời khỏi các căn cứ tại Anh. Tất cả cho thấy Mỹ sắp đẩy mạnh các hành động quân sự tại Trung Đông. Ngày 22 Tháng Bảy, Ngoại Trưởng Marco Rubio nói, chính sách của Tổng Thống Trump là “ăn một trả hai” (nguyên văn: “a head for an eye”). Giá dầu lại tăng. Các công ty vũ khí và năng lượng tiếp tục rung đùi nhìn cổ phiếu tăng vọt. Có vẻ như chiến tranh đang được “nuôi” để trở thành món hàng thu lợi tiền tỷ…
Chờ mãi “Tết” chưa tới…
Trong ký ức còn “tươi mới” của thế giới, ông Trump cùng ngoại trưởng lẫn bộ trưởng quốc phòng của ông từng tuyên bố cuộc chiến với Iran đã kết thúc và Mỹ toàn thắng. Dù vậy, đến thời điểm hiện tại, sau gần năm tháng chiến sự, với ít nhất 18 người Mỹ thiệt mạng và hàng trăm người bị thương, dân Mỹ vẫn không thể nào biết chính xác tình hình thực tế hay mục tiêu thực sự của ông Trump là gì.
Ngày 17 Tháng Tư, ông Trump nói với USA Today rằng cuộc chiến giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz đã “kết thúc, đó là một thắng lợi vang dội.” Thống kê cho thấy ông Trump đã tuyên bố ít nhất 30 lần rằng “chiến thắng đến rất gần.” Ông luôn khẳng định quân đội Iran bị đánh “tan tành không còn một manh giáp.” Ngay trong tuần đầu tiên cuộc chiến, ông nói, “chúng ta đã phá hủy hoàn toàn đế chế tà ác của chúng.” Ít nhất sáu lần nữa ông lặp lại điều đó trong tháng đầu tiên. Rồi ông nói Tehran không còn chọn lựa nào khác ngoài việc phải giao nộp vật liệu nguyên tử; sau đó, ông “đính chính” rằng vật liệu nguyên tử mà Tehran đang giữ chẳng có giá trị gì và ở đâu thì cứ để nguyên đó.
Với tất cả ai từng theo dõi các cuộc chiến của Mỹ ít nhất từ thời Tổng Thống Bill Clinton đến nay, có thể nhận ra rằng chưa từng có tổng thống Mỹ nào “đi đánh nhau” theo cách như ông Trump. Cách mà nội các Trump nói dối về diễn tiến cuộc chiến là chưa từng có tiền lệ. Ngày 8 Tháng Tư, ông Trump nói với hãng tin AFP: “Thắng lợi toàn diện và trọn vẹn. 100%. Không còn gì phải bàn cãi.” Cùng ngày, bộ trưởng Quốc Phòng Pete Hegseth gọi Chiến Dịch Epic Fury là “một chiến thắng lịch sử và áp đảo trên chiến trường, một chiến thắng quân sự đúng nghĩa.” Hegseth nói thêm, Iran bị vô hiệu hóa khả năng chiến đấu “trong nhiều năm tới.”
Từ ưa thích của Trump là “xóa sổ” (obliterated). Thực tế cho thấy, năng lực quân sự Iran bị thiệt hại nặng nhưng không hề bị xóa sổ. Mới đây, người dẫn chương trình Fox Business, Maria Bartiromo, nói với khán giả: “Tôi không thể hiểu làm sao Iran có khả năng chiến đấu theo cách này và tiếp tục tung đòn đáp trả, khi mà Mỹ phá hủy hoàn toàn quân đội họ và tổng thống liên tục khẳng định như vậy.” Thắc mắc này chỉ có thể được diễn dịch rằng, hoặc Trump thực sự không hiểu ông đang nói gì; hoặc ông biết rõ nhưng nói láo.
Ông Trump liên tục khẳng định Iran thực sự muốn tìm kiếm một thỏa thuận. CNN cho biết Trump đề cập như vậy gần 40 lần. Ông thậm chí nói, “họ không chỉ muốn một thỏa thuận. Họ đang khẩn khoản cầu xin một thỏa thuận. Họ đang khao khát một thỏa thuận đến mức tuyệt vọng.” Trong khi đó, Ngũ Giác Đài – nơi chịu trách nhiệm chính toàn bộ cuộc chiến về mặt quân sự – lại quan tâm đến tác phong quân nhân và xét nghiệm hormone sinh dục nam (testosterone) như thể “vấn đề tinh hoàn” của quân nhân giờ quan trọng hơn cả việc kho vũ khí Mỹ bị teo tóp. Kể từ ngày 5 Tháng Năm đến nay, Ngũ Giác Đài không tổ chức cuộc họp báo nào liên quan tình hình chiến sự.
“Nuôi” cuộc chiến?
Kho dự trữ dầu mỏ chiến lược, về cơ bản là nguồn dự trữ dầu thô khẩn cấp của nước Mỹ, đang ở mức thấp nhất kể từ năm 1983. Một phần nguyên nhân là do chính quyền Trump xả kho dự trữ nhằm kiềm chế đà tăng giá đột biến gây ra bởi sự gián đoạn nguồn cung. Như đã biết, kho dự trữ vũ khí Mỹ cũng cạn kiệt. Cuộc chiến đang làm nước Mỹ thật sự kiệt quệ. Tháng Năm, một nửa cử tri MAGA cho rằng cuộc chiến với Iran là xứng đáng với những cái giá phải trả về mặt kinh tế. Giờ đây, con số này chỉ còn hơn một phần ba – theo thăm dò mới nhất của Politico công bố ngày 22 Tháng Bảy.
Liệu ông Trump muốn kéo dài, hơn là kết thúc, cuộc xung đột tốn kém tiền tỷ tiền thuế dân Mỹ? Kể từ khi cuộc chiến bắt đầu, ông Trump hốt bộn khi tài khoản đứng tên ông thực hiện các vụ mua vàng, trái phiếu kho bạc và cổ phiếu – theo báo cáo giao dịch định kỳ dài 113 trang do Văn Phòng Đạo Đức Chính Phủ (U.S. Office of Government Ethics) công bố ngày 14 Tháng Năm.
Ngày 22 Tháng Bảy, trong bài “How Wall Street’s Bots Are Cashing In on Trump’s Truth Social Posts,” tờ Wall Street Journal cho biết thêm, trương mục Truth Social của Trump đang bán quyền truy cập siêu tốc (superfast access) cho giới giao dịch chứng khoán. Có nghĩa, người mua dịch vụ này sẽ được cập nhật cực nhanh mọi tuyên bố của Trump trên Truth Social để từ đó thực hiện giao dịch cổ phiếu.
Trong thực tế, nhiều công ty lớn đã xây dựng hệ thống cập nhật tự động để theo dõi Truth Social, phát hiện những từ khóa quan trọng nhằm “ngửi” được mùi kiếm chác và từ đó phản ứng cực nhanh, thường chỉ trong tích tắc, việc mở hoặc đóng giao dịch (“initiating or canceling positions” – nôm na là “mua vào hoặc bán ra”). Trong chứng khoán, việc mở một “vị thế” (initiating a position) có nghĩa bắt đầu mua một cổ phiếu với kỳ vọng giá tăng, hoặc bán khống một cổ phiếu trước nguy cơ giá giảm. Và việc đóng một vị thế (canceling a position) có nghĩa bán ra, thoái vốn, đóng giao dịch.
Phân tích dữ liệu cho thấy một số nhà giao dịch đã phản ứng siêu nhanh trước những phát biểu của ông Trump trên Truth Social. Tháng Sáu, chỉ trong vòng một phút sau hai bài đăng của ông về Iran, các nhà đầu tư đã giao dịch hơn hai triệu cổ phiếu, gây ra biến động hơn 2% ở gần hai chục mã cổ phiếu thuộc lĩnh vực năng lượng và công nghiệp. Ông Trump kiếm tiền từ việc này bằng cách nào?
Trump Media & Technology tạo ra cái gọi là “Truth API” – cho phép các công ty trả phí để nhận nội dung bài đăng của ông Trump với tốc độ cực nhanh. Họ dự tính thu phí $100,000 mỗi tháng, hoặc $60,000/tháng nếu các nhà giao dịch cam kết sử dụng dịch vụ trong nhiều năm. Với tay chơi chứng khoán cá nhân, mức phí trên có thể quá tầm nhưng với những công ty đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp thì chẳng thành vấn đề.
Biểu đồ Wall Street Journal cho thấy khối lượng giao dịch các công ty năng lượng ConocoPhillips, Chevron và EOG Resources trước và sau bài đăng trên Truth Social của ông Trump ngày 9 Tháng Sáu đã tăng vọt như hỏa tiễn. Cụ thể, lúc 12 giờ 38 phút ngày 9 Tháng Sáu, ông Trump loan báo Iran bắn hạ một trực thăng Apache tại eo biển Hormuz và “Mỹ buộc phải đáp trả.” Dữ liệu cho thấy hoạt động giao dịch cổ phiếu các công ty năng lượng tăng gần như ngay lập tức.
Wall Street Journal cho biết, Vladimir Novachki (giám đốc Công Nghệ của Trump Media), Paul Bremer (giám đốc Doanh Thu) và Mattheus Wagner (giám đốc Sáng Kiến Chiến Lược) móc nối các công ty giao dịch để chào mời dịch vụ cung cấp dữ liệu trả phí. Trong các công ty đăng ký sử dụng dịch vụ, có năm công ty chuyên về giao dịch tần suất cao. Họ tìm kiếm lợi nhuận từ những chênh lệch giá diễn ra trong tích tắc.
Trong lĩnh vực này, việc tiếp cận dữ liệu nhanh hơn, dù chỉ vài nano giây, cũng có thể mang lại lợi thế, nhờ việc “hớt tay trên” đối thủ. Bắn chậm là chết. Cụ thể, nếu một công ty giao dịch chuẩn bị đặt lệnh mua hợp đồng giao dịch dầu thô kỳ hạn (oil futures contract) nhưng sau đó, trên Truth Social, ông Trump tuyên bố chiến tranh với Iran “đã kết thúc,” họ có thể lập tức hủy lệnh mua và chuyển sang bán khống. Tất cả điều này diễn ra trong chớp mắt, hiểu theo nghĩa đen, trước khi các nhà đầu tư khác kịp thấy Truth Social vừa loan báo gì với câu kết thúc “cám ơn sự quan tâm của các bạn, Tổng Thống Donald J. Trump”.
Như đã biết, ông Trump không chỉ mang lại cơ hội kiếm tiền cho giới đầu tư chứng khoán từ những gì ông nói mà chính ông cũng hốt bạc từ những gì ông loan bố, rồi sửa lại, rồi lại tái loan bố như từng loan bố. Tất cả điều này giúp giải thích tại sao sự hỗn loạn từ cuộc chiến Iran không hề khiến thị trường chứng khoán Mỹ sụp đổ mà thậm chí còn làm nó hoạt động sôi nổi. Biến động chính trị hoặc địa chính trị thường làm Wall Street chao đảo nhưng lần này thì không. Việc dựa vào chỉ số chứng khoán để diễn giải sức khỏe nền kinh tế Mỹ giờ đây gần như vô giá trị.
Truth Social của ông Trump đã và tiếp tục tạo ra vô số lừa phỉnh gây ảo giác, về mọi thứ. Trong tất cả, chỉ có một thứ là có thật: ông đang khuynh loát và thao túng thị trường để trục lợi một cách dễ dàng. Tất cả “chính sách” của ông đều đặt trọng tâm vào việc ông và gia đình ông kiếm lợi từ đó như thế nào. [dt]
