Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe mang tính tổng quát. Cho các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp.
Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài 106.3 FM ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ nhật từ tám đến chín giờ, trong chương trình Radio Sống Vui (nghe trên radio hay vào Google hay Youtube, search Radio Song Vui https://www.youtube.com/@radiosongvui)
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Buổi sáng hôm sau.
Cậu bé đang ăn sáng thì người cha đặt chiếc xe Lego lên bàn.
“Cái này hôm qua con muốn cho ba coi phải không?”
Cậu bé ngẩng lên.
“Dạ.”
“Con làm cái cửa này hả?”
Khuôn mặt em sáng lên.
“Dạ. Ba coi nè.”
Em bỏ miếng bánh xuống, cầm chiếc xe lên.
“Cái cửa mở được. Nhưng lúc đầu nó cứ rớt. Con phải đổi cái này qua đây…”
Cậu bé nói rất nhanh.
Người cha ngồi nghe.
Lần này, chiếc điện thoại nằm trên bàn, úp xuống.
Một lúc sau, ông nói:
“Hôm qua con gọi mà ba cứ nhìn vào điện thoại.”
Cậu bé vẫn đang xoay chiếc xe.
“Dạ.”
“Ba xin lỗi.”
Cậu bé ngẩng lên nhìn ba.
Chỉ một giây.
Rồi em nói:
“Không sao đâu, ba.”
Và tiếp tục giải thích về chiếc xe.
Chuyện rất nhỏ.
Có lẽ vài ngày nữa cả hai sẽ quên.
Nhưng cũng có thể trong buổi sáng bình thường ấy, một đứa trẻ vừa học được một điều mà không cần ai giảng giải:
Người lớn cũng có thể sai.
Và khi sai, người lớn có thể nói:
“Ba xin lỗi.”
Con không cần một người cha, người mẹ không bao giờ sai
Khi biết trẻ học rất nhiều bằng cách quan sát, cha mẹ có thể cảm thấy một áp lực khác:
Nếu con luôn nhìn mình, chẳng lẽ mình phải luôn bình tĩnh?
Luôn đúng?
Không bao giờ nổi nóng?
Không bao giờ quyết định sai?
Không bao giờ yếu đuối?
Điều đó không thể.
Và có lẽ cũng không cần.
Con người trưởng thành không phải là người chưa bao giờ làm sai.
Một phần quan trọng của trưởng thành là nhận ra khi mình sai, chịu trách nhiệm về điều đó, sửa chữa những điều có thể sửa, rồi học để lần sau làm tốt hơn.
Nếu cha mẹ che giấu mọi sai lầm, không bao giờ nhận lỗi với con, hoặc luôn tìm một người khác để đổ lỗi, thì đứa trẻ cũng đang quan sát.
Ngược lại, nếu một người cha có thể nói:
“Ba nóng quá nên nói không đúng.”
Một người mẹ có thể nói:
“Mẹ đã hiểu lầm con.”
Hay đơn giản:
“Chuyện này mẹ làm sai.”
Đứa trẻ cũng đang học.
Không phải học rằng cha mẹ yếu đi.
Mà học rằng nhận lỗi không làm con người nhỏ lại.
Đôi khi, cần khá nhiều sức mạnh mới nói được ba chữ:
“Ba đã sai.”
Có những vết rạn được chữa lành bằng cách quay lại
Trong tâm lý học phát triển và nghiên cứu về quan hệ cha mẹ, con cái, có một ý rất đáng suy ngẫm: một mối quan hệ lành mạnh không phải là mối quan hệ chưa bao giờ có bất đồng hay tổn thương.
Trong đời sống gia đình, những lúc mất kết nối gần như là điều không thể tránh khỏi.
Cha mẹ mệt.
Con cáu.
Một câu nói quá lời.
Một lần không lắng nghe.
Một lời hứa bị quên.
Điều quan trọng không chỉ là chuyện vừa xảy ra, mà còn là chuyện gì xảy ra sau đó.
Người lớn có quay lại không?
Có lắng nghe không?
Có nhận phần trách nhiệm của mình không?
Có sửa điều có thể sửa không?
Trong chuyên môn, quá trình nối lại sau những lúc mất kết nối thường được nói đến bằng khái niệm rupture and repair, có thể hiểu đơn giản là “rạn nứt và hàn gắn.”
Không phải mọi tổn thương đều được chữa lành chỉ bằng một câu xin lỗi. Có những việc nghiêm trọng cần nhiều thời gian, thay đổi hành vi, và đôi khi cần sự giúp đỡ chuyên môn.
Nhưng trong những va chạm bình thường của đời sống gia đình, việc biết quay lại có một ý nghĩa rất lớn.
Nó dạy trẻ rằng:
Một mối quan hệ có thể gặp khó khăn mà không nhất thiết phải tan vỡ.
Một người có thể làm mình buồn mà vẫn yêu mình.
Mình có thể sai mà vẫn sửa được.
Và sau một khoảng cách, con người có thể tìm đường trở lại với nhau.
Đó là những bài học một ngày nào đó sẽ đi theo con vào tình bạn, hôn nhân, công việc và chính gia đình riêng của mình.
Con cũng đang nhìn cách cha mẹ thất bại
Có một bài học khác ít khi được gọi tên.
Trẻ không chỉ nhìn cách cha mẹ thành công.
Các em còn nhìn cách cha mẹ thua.
Một người mẹ làm hỏng món ăn.
Bà bực bội:
“Hôm nay chẳng làm được chuyện gì ra hồn.”
Hoặc bà cười:
“Thôi, tối nay mình ăn trứng.”
Một người cha sửa một món đồ nhưng không được.
Ông có thể nổi nóng, quăng dụng cụ xuống.
Hoặc ngồi lại:
“Chắc ba làm sai chỗ nào rồi.”
Một khoản đầu tư giảm giá.
Một công việc không thành.
Một cơ hội bị bỏ lỡ.
Một quyết định hóa ra lại không đúng.
Trong những lúc ấy, đứa trẻ đang nhìn thấy một câu hỏi rất quan trọng:
Khi cuộc đời không cho mình điều mình muốn, mình sẽ làm gì?
Có người chấp nhận mất mát, tìm hiểu nguyên nhân rồi đi tiếp.
Có người không chịu được cảm giác thua.
Phải lấy lại.
Phải chứng minh mình đúng.
Phải thắng lần sau.
Sự khác biệt ấy đặc biệt đáng chú ý khi nói đến cờ bạc. [dt]
(còn tiếp)
Tài liệu tham khảo
American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). American Psychiatric Association Publishing; 2022. Phần Gambling Disorder mô tả việc quay lại đánh bạc để “gỡ” sau khi thua như một trong các đặc điểm chẩn đoán.
Tronick E, Beeghly M. Infants’ meaning-making and the development of mental health problems. American Psychologist. 2011;66(2):107–119. Nghiên cứu và lý thuyết về sự mất đồng bộ và tái kết nối trong tương tác giữa trẻ nhỏ và người chăm sóc.
Siegel DJ, Bryson TP. The Power of Showing Up. Ballantine Books; 2020. Tổng hợp các nguyên tắc về sự hiện diện, an toàn và kết nối trong quan hệ cha mẹ, con cái.
