Hiếu Chân/Người Việt
Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ (TCPV) hôm Thứ Hai, 24 Tháng Tám, vừa trao cho Tổng Thống Donald Trump một thắng lợi pháp lý khi chấp nhận tạm thời một sắc lệnh hành pháp hạn chế việc bầu cử qua thư (mail voting, mail balloting) trên toàn liên bang. Liệu sự thay đổi này có gây hỗn loạn cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ chỉ còn hơn hai tháng nữa hoặc có mang lại chiến thắng cho đảng Cộng Hòa như ông Trump muốn?
Hạn chế bầu cử qua thư
Ngày 31 Tháng Ba năm nay, Tổng Thống Trump ban hành một sắc lệnh hành pháp có tiêu đề “Bảo đảm việc xác nhận tư cách công dân và tính liêm chính của các cuộc bầu cử liên bang.” Sắc lệnh có ba nội dung chính: 1) Lệnh cho Bộ Nội An (DHS) biên soạn và gửi cho các tiểu bang “Danh Sách Công Dân” (Citizenship List); các tiểu bang và địa phương căn cứ danh sách này để phát phiếu bầu. 2) Lệnh cho Bộ Tư Pháp “ưu tiên điều tra, truy tố các viên chức tiểu bang và địa phương gửi phiếu bầu cho những người không phải là công dân Hoa Kỳ, và 3) Yêu cầu Sở Bưu Điện Hoa Kỳ (USPS) ban hành quy định mới về tiếp nhận và chuyển phiếu bầu.
Như vậy, các tiểu bang không được phát phiếu bầu cho người không có tên trong danh sách công dân của liên bang do DHS gửi xuống, USPS sẽ không chuyển phiếu bầu tới những người đó và viên chức vi phạm những điều này sẽ bị truy tố tội hình sự!
Để chuẩn bị sắc lệnh, chính quyền Trump đã âm thầm siết chặt quyền kiểm soát USPS. Báo The New York Times cho biết, bốn tuần trước khi ký sắc lệnh hạn chế bỏ phiếu qua thư, ông Trump đã đề cử bốn nhân vật vào các vị trí còn trống trong Hội Đồng Quản Trị Bưu Điện Hoa Kỳ. “Cả bốn người này đều thuộc đảng Cộng Hòa; ba trong số đó từng bày tỏ hoài nghi về kết quả cuộc bầu cử tổng thống năm 2020 cũng như tính an toàn của quy trình bỏ phiếu,” tờ báo tiết lộ. Theo thông lệ, USPS là một cơ quan liên bang phi chính trị, các vị trí lãnh đạo thường được chia đều cho cả hai đảng.
Nếu sắc lệnh của ông Trump được thi hành trọn vẹn, hàng triệu cử tri có thể bị mất quyền bầu cử dù họ là công dân Mỹ. Đất nước Hoa Kỳ rộng lớn, rất nhiều vùng người dân phải đi rất xa mới đến được phòng bỏ phiếu; hàng triệu binh sĩ Mỹ đóng ở nước ngoài, hàng triệu người khác sinh sống hoặc làm ăn ở ngoài tiểu bang, địa phương cư trú chính thức của họ. Ngay ở đô thị, rất nhiều cử tri chọn cách bỏ phiếu qua thư hơn là đến phòng phiếu vì nhiều lý do như bệnh tật, công việc làm bận rộn… Bầu cử qua thư là cách đơn giản và tiện lợi để những người này thực hiện quyền công dân của họ. Theo Ủy Ban Hỗ Trợ Bầu Cử (Election Assistance Commission), có 29% cử tri Mỹ bỏ phiếu qua thư trong cuộc tổng tuyển cử 2024, USPS đã nhận và chuyển hơn 50 triệu lá phiếu.
Ngay chính Tổng Thống Trump cũng vậy: ông sống trong Tòa Bạch Ốc nhưng địa chỉ cư trú chính thức của ông là dinh thự Mar-A-Lago, quận hạt Palm Beach ở Florida. Công việc điều hành quốc gia rất bận rộn nên từ năm 2019 ông Trump thường bỏ phiếu qua thư, lần mới nhất ông đã bỏ phiếu qua thư trong cuộc bầu cử đặc biệt của Florida Tháng Ba năm nay.
Hạn chế bỏ phiếu qua thư chắc chắn sẽ gây khó cho việc bỏ phiếu của hàng chục triệu người.
TCPV lội ngược dòng
Hai mươi ba tiểu bang, hầu hết do đảng Dân Chủ kiểm soát, và thủ đô Washington, DC, đã nộp hồ sơ lên tòa phản đối sắc lệnh của ông Trump và quy định mới của USPS. Lập luận của bên đi kiện là sắc lệnh của tổng thống vi phạm Hiến Pháp Hoa Kỳ và USPS không có quyền xác định ai được nhận phiếu bầu, ai không được.
Hồi Tháng Sáu, thẩm phán Hoa Kỳ khu vực Boston Indira Talwani phán quyết tổng thống không có thẩm quyền ra lệnh thay đổi cách thức mà các tiểu bang tổ chức các cuộc bầu cử liên bang, đồng thời lưu ý rằng theo Hiến Pháp, tiểu bang có quyền quy định các tiêu chuẩn về tư cách cử tri, các cơ quan liên bang không thể lập danh sách công dân chính xác cho từng tiểu bang. Chính quyền Trump kháng cáo.
Vào cuối Tháng Bảy, với tỷ lệ 2-1, Tòa Kháng Án Hoa Kỳ số 1 ở Massachusetts giữ nguyên phán quyết của tòa khu vực, bác bỏ nỗ lực của chính quyền Trump. Chính quyền Trump lại kháng cáo.
Hôm Thứ Hai, TCPV, với sáu thẩm phán bảo thủ bỏ phiếu thuận và ba thẩm phán cấp tiến bỏ phiếu chống, quyết định tạm ngưng phán quyết của tòa liên bang cấp dưới, cho phép thi hành một phần sắc lệnh hành pháp hồi Tháng Ba liên quan tới danh sách cử tri và quy định làm việc của USPS. Quyết định của TCPV không có chữ ký, thông qua theo thể thức “khẩn cấp” (không tranh luận, không điều trần…) cho rằng, các tiểu bang “nguyên đơn” đã khởi kiện quá sớm, khi sắc lệnh chưa thực thi và chưa gây ra hậu quả cho việc tổ chức bầu cử của các tiểu bang. Nhiều chuyên gia pháp lý không đồng ý với lập luận của TCPV.
Trước khi TCPV ra phán quyết, USPS đã công bố các quy định mới, theo đó các phong bì đựng phiếu bầu phải tuân thủ quy cách trình bày cụ thể, có mã vạch (barcode) riêng, các tiểu bang phải thông báo ai là người bỏ phiếu qua thư; nếu không thì phiếu bầu qua thư sẽ không được chuyển đi. Chính quyền Trump cho biết, nếu rào cản pháp lý được dỡ bỏ, quy định mới của USPS sẽ có hiệu lực từ Thứ Ba, 25 Tháng Tám, chỉ 70 ngày trước bầu cử.
Thủ đoạn thao túng bầu cử
Mặc dù bản thân ông thường bỏ phiếu qua thư, nhưng nhiều năm qua ông Trump thường lặp đi lặp lại cáo buộc không có căn cứ rằng bầu cử qua thư là “lừa đảo,” “kinh khủng” và “tất nhiên là đồi bại.” Ông khẳng định, sở dĩ ứng cử viên Dân Chủ Joe Biden “ăn cắp”được kết quả cuộc bầu cử 2020 từ tay ông là nhờ gian lận bầu cử qua thư tăng vọt do dịch COVID-19. Ông viện dẫn chống gian lận, bảo vệ tính liêm chính của bầu cử là lý do ông ban hành sắc lệnh hành pháp nói trên.
Tuy nhiên, dữ liệu của các cơ quan bầu cử và nhiều nghiên cứu đều cho thấy không có bằng chứng cho lời cáo buộc gian lận của ông Trump. Dữ liệu gian lận bầu cử của Heritage Foundation (tổ chức nghiên cứu cực hữu, tác giả của Project 2025) ghi nhận trong 43 năm, từ 1982 đến 2025, chỉ có 300 vụ gian lận phiếu bầu qua thư; còn viện nghiên cứu Brookings Institution phát hiện trong mỗi triệu phiếu bầu qua thư chỉ có bốn phiếu bị nghi ngờ gian lận, chiếm tỷ lệ 0.000043%!
Thêm nữa, ông Trump tin rằng, bầu cử qua thư có lợi cho các ứng cử viên Dân Chủ hơn Cộng Hòa; cử tri Dân Chủ thích bỏ phiếu qua thư trong khi cử tri Cộng Hòa thích đi bầu trực tiếp. Hồi Tháng Ba năm nay, ông nói với các dân cử Cộng Hòa trong Quốc Hội rằng, thông qua luật hạn chế bầu cử qua thư sẽ “bảo đảm chiến thắng giữa kỳ” cho đảng của họ.
Trong các sự kiện liên quan tới bầu cử giữa kỳ, dễ dàng nhận ra rằng hạn chế bầu cử qua thư chỉ là một trong chuỗi hành động nhằm bảo vệ thế đa số của đảng Cộng Hòa tại Quốc Hội, từ vẽ lại bản đồ khu vực bầu cử (gerrymandering), tăng cường kiểm tra tư cách công dân của cử tri (dự luật SAVE Act đang chờ bỏ phiếu ở Thượng Viện), thâu tóm các công ty vận hành máy bỏ phiếu… Cho đến nay, các thủ đoạn ấy dường như không hiệu quả, tỷ lệ cử tri nghiêng về Dân Chủ vẫn cao hơn Cộng Hòa .
Đã có người lo lắng rằng, một khi những thủ đoạn can thiệp này thất bại, ông Trump có thể tung ra những chiêu thức cực đoan hơn, chẳng hạn như tuyên bố tình trạng khẩn cấp vì chiến tranh để hủy bỏ cuộc bầu cử giữa kỳ. Tuy vậy, nỗi lo này có thể hơi quá, Hoa Kỳ từng trải qua nhiều cuộc chiến tranh nhưng chưa bao giờ hủy bỏ một cuộc bầu cử đã ấn định.
Thời gian sẽ trả lời?
Chỉ 10 ngày nữa một số tiểu bang như Delaware, North Carolina bắt đầu gửi phiếu bầu cho cử tri và không còn thời gian để thay đổi; phiếu bầu của binh sĩ Hoa Kỳ ở nước ngoài cũng sẽ được gửi đi trong tuần đầu Tháng Chín. Hãng tin AP dẫn lời của David Becker, giám đốc điều hành Trung Tâm Nghiên Cứu và Sáng Tạo Bầu Cử, nói rằng, TCPV “có vẻ như tạo ra một cuộc hỗn loạn hoàn toàn trước bầu cử giữa kỳ” và “các tiểu bang không thể làm gì để tuân thủ những quy định mới vào thời điểm cận kề bầu cử hiện nay.”
Nhiều viên chức bầu cử cấp tiểu bang và quận hạt cũng thừa nhận, họ bối rối và không biết làm gì cho phù hợp với những quy định mới của sắc lệnh hành pháp khi thời gian không còn và nguy cơ làm sai, “bị truy tố” cứ lơ lửng trên đầu họ.
Tình hình có thể sẽ hỗn loạn như cảnh báo của Thẩm Phán TCPV Ketanji Brown Jackson trong bài phản biện rằng quyết định của TCPV, “đã gây hỗn loạn và bất định không cần thiết cho cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần.”
Nếu gây hỗn loạn trước bầu cử là thâm ý của ông Trump và đảng Cộng Hòa thì có thể ông đang đạt được mục đích. Trên các mạng xã hội, cuộc bàn luận về bầu cử qua thư đang diễn ra rất sôi nổi, ý kiến đa dạng nhưng hầu hết đều bày tỏ lo ngại trước khả năng bị mất quyền bỏ phiếu. Có người khuyến cáo cử tri không nên tin, không chờ đợi USPS mà nên chuyển sang bỏ phiếu trực tiếp tại các phòng phiếu, rủ nhau đi bầu thật đông, thật sớm để hạn chế tác động của sắc lệnh hạn chế bầu cử qua thư.
Trong phán quyết dài 10 trang và không có chữ ký, TCPV nói lệnh của tòa chỉ là “sơ khởi,” chưa phán quyết kế hoạch hạn chế bầu cử qua thư của ông Trump có hợp pháp hay không. “Về điểm đó, thời gian sẽ trả lời,” quyết định của TCPV viết. Tiếc là thời gian không nhiều và khi kế hoạch đã thực thi trong cuộc bầu cử sắp tới thì không thể nào thay đổi được hậu quả! [kn]
