Trân Văn
Reuters vừa cho biết Trung Quốc đang nỗ lực hoàn thiện phi đạo trên bãi đá Hải Sâm (Antelope Reef) ở quần đảo Hoàng Sa. Các chuyên gia dự đoán việc xây dựng phi đạo tại đó sẽ hoàn tất vào giữa năm tới.
Hải Sâm vốn là một bãi đá ở quần đảo Hoàng Sa. Đầu năm nay (Tháng Giêng, 2026), Damien Symon – chuyên gia phân tích không ảnh của The Intel Lab – công bố không ảnh đầu tiên về hoạt động nạo vét ở bãi đá Hải Sâm. Symon cho biết, ông phát giác những dấu hiệu liên quan đến nạo vét ở bãi đá Hải Sâm từ Tháng Mười Hai, 2025. Open Source Centre tán thành nhận định đó nhưng dựa trên một số không ảnh khác, Forbes bảo rằng, hoạt động nạo vét đã diễn ra từ Tháng Mười, 2025. Đến giờ, đã có thêm nhiều thông tin cho thấy, nạo vét là để bồi đắp bãi đá Hải Sâm thành đảo nhân tạo.
Ngày 2 Tháng Mười, 2026, khi một số không ảnh do Vantor chụp vào hạ tuần tháng trước được Reuters công bố, thiên hạ có thể thấy, nền của đảo nhân tạo Hải Sâm đã định hình với sự hiện diện của bê tông, các đống đá dăm, máy đầm, cẩu, cầu cảng,… Một số cơ quan chuyên trách ước đoán, diện tích đã bồi đắp dao động trong khoảng 600 hécta. Theo một số chuyên gia, từ 2017 đến nay, Hải Sâm là công trình bồi đắp đảo nhân tạo đầu tiên mà Trung Quốc thực hiện trên quy mô lớn, có thể qua mặt công trình bồi đắp bãi đá Vành Khăn thuộc quần đảo Trường Sa thành đảo nhân tạo.
Một chuyên gia tên Ben Lewis nhận định, bề mặt phi đạo tại bãi đá Hải Sâm có thể được hoàn thiện trong nửa đầu năm tới để tiếp nhận chuyến bay đầu tiên. Theo các chuyên gia, Hải Sâm có thể trở thành một trong những căn cứ quan trọng nhất của Trung Quốc trong khu vực.
Ngoài bãi đá Hải Sâm, Tháng Tám vừa qua, Reuters từng loan báo về sự xuất hiện của một công trình mới có ba nhánh, chưa thể xác định công năng trên đảo Ba Ba (Yagong) ở gần đó. Đến giờ, Trung Quốc vẫn khẳng định, việc bồi đắp bãi đá Hải Sâm chỉ nhằm sử dụng cho các mục tiêu dân sự như dự báo thời tiết, nghiên cứu khoa học. Việt Nam thì tái khẳng định rằng mọi hoạt động của ngoại quốc tại quần đảo Hoàng Sa, trong đó có bãi đá Hải Sâm và đảo Ba Ba, không được Việt Nam cho phép đều là bất hợp pháp và vô giá trị.
***
Cứ như các dữ liệu liên tục được công bố từ đầu năm đến nay, có lẽ bãi đá Hải Sâm sẽ là thực thể nổi lớn nhất ở cả Hoàng Sa và Trường Sa – hai quần đảo vốn thuộc về Việt Nam. Nếu Trung Quốc hoàn tất việc xây dựng phi đạo trên bãi đá Hài Sâm, căn cứ Hải Sâm và căn cứ Phú Lâm (tên một hòn đảo cũng thuộc quần đảo Hoàng Sa) sẽ giúp Trung Quốc kiểm tra vùng trời biển Đông chặt chẽ hơn. Khi Hải Sâm rút ngắn khoảng cách đến bờ biển miền Trung và Đà Nẵng, Trung Quốc sẽ dễ kiểm soát hoạt động của các loại tàu (đánh cá, dầu khí) hơn.
Trên bình diện quốc tế, khi phi đạo ở Hải Sâm tăng khả năng kết nối với các phi trường quân sự mà Trung Quốc đã xây dựng trên những đảo nhân tạo như Vành Khăn, Chữ Thập, Xu Bi ở Trường Sa, Trung Quốc có thể dễ dàng thiết lập một vùng nhận dạng phòng không (ADIZ). Một số chuyên gia cảnh báo, áp lực đối với các tuyến hàng hải quốc tế cũng sẽ gia tăng. Khi tự do hàng hải bị đe dọa, khộng thể loại trừ khả năng Mỹ và các đồng minh sẽ gia tăng tuần tra, nguy cơ va chạm, đụng độ cả trên không lẫn trên biển sẽ cao hơn.
Đó là trên biển – ở phía Đông, còn trên đất liền – ở phía Tây, trong vài ngày vừa qua, một số cơ quan truyền thông quốc tế loan báo, Trung Quốc đã mở căn cứ Không Quân ở Ban Keun (cách Vientiane – thủ đô của Lào – khoảng 50 km). Căn cứ Không Quân áp sát Bắc Việt Nam ở phía Tây còn là nơi Trung Quốc giúp Lào đào tạo phi công quân sự. Dịch xuống phía Nam, Trung Quốc hỗ trợ mở rộng căn cứ hải quân Ream tại Cambodia. Nếu Trung Quốc không “vui,” liệu Việt Nam có thể rơi vào tình huống “tứ bề thọ địch,” không chỉ hướng Bắc mà ở cả Đông, lẫn Tây và Nam?
Chẳng rõ “đảng và nhà nước ta” có nhìn ra chuyện đó không nhưng chẳng lẽ tự nhiên mà hồi Tháng Tám, 2026, toàn đảng, toàn quân, toàn dân Việt Nam đột nhiên phải để tang (quốc tang) ông Xaysomphone Phomvihane – Chủ tịch Quốc Hội Lào.
Ở phía Đông, việc phản đối Trung Quốc thế này, thế kia, thường bị người bạn mà ”đảng và nhà nước ta” bảo là “tốt,” vì “sơn thủy tương liên, lý tưởng tương thông, văn hóa tương đồng, vận mệnh tương quan,” thẳng thừng sổ toẹt: “Đó là lãnh thổ của Trung Quốc, không có tranh chấp. Việc tiến hành xây dựng cần thiết trên lãnh thổ của mình thuộc quyền chủ quyền của Trung Quốc. Không có chỗ cho những cáo buộc vô căn cứ từ phía Việt Nam.” Còn ở phía Tây, những thứ như quốc tang có đủ để giúp những người bạn khác bớt thô bạo, sỗ sàng trong tương lai?
