Trân Văn
Reuters vừa công bố một số không ảnh mà Vantor (công ty cung cấp dịch vụ vệ tinh) chụp căn cứ Không Quân Ban Keun ở Lào hôm 30 Tháng Chín, 2026. Các chuyên gia đã dựa trên những không ảnh vừa kể, cho biết: Dù phi đạo vẫn còn dang dở nhưng tại Ban Keun vẫn có tám chiến đấu cơ loại K-8 của Trung Quốc và hơn 20 phương tiện hỗ trợ.
K-8 (hay Hongdu JL-8, hoặc Karakorum-8) là loại phản lực hạng trung do Trung Quốc và Pakistan phối hợp sản xuất, vừa được dùng để huấn luyện phi công quân sự, vừa để phòng thủ phi trường, tấn công mặt đất hoặc tuần tra. K-8 trang bị một đại bác 23 mm, các ống phóng hỏa tiễn 57 mm, khi cần có thể mang bom.
Sau khi xây dựng căn cứ tại Djibouti để hỗ trợ các chiến hạm tham gia hoạt động chống cướp biển cũng như gìn giữ hòa bình ở Đông Phi, Trung Quốc đã tiếp sức cho Cambodia mở rộng quân cảng Ream. Việc đầu tư vào Ban Keun tại Lào, biến nơi này thành căn cứ quân sự hoàn chỉnh đầu tiên của Trung Quốc ở Đông Nam Á đang thu hút sự chú ý của giới chuyên gia về an ninh, quốc phòng.
Rachel Vandenbrink – chuyên gia cao cấp, làm việc tại Viện Chiến Lược Chính Sách Úc (ASPI) – nhận định, có vẻ như việc chọn Ban Keun nhằm nắm bắt cơ hội hơn là đáp ứng nhu cầu tác chiến rõ ràng. Việc có chung biên giới và có kết nối hạ tầng với Trung Quốc khiến Lào có một số giá trị về địa chiến lược, nó giống như một bàn đạp dễ tiếp cận ở Đông Nam Á.
Các chuyên gia an ninh, quốc phòng đang tiếp tục tìm kiếm, theo dõi những dấu hiệu liên quan đến hệ thống kho dự trữ nhiên liệu, đạn dược và hệ thống phòng không. Những dấu hiệu ấy cho thấy, Ban Keun không đơn thuần chỉ là một căn cứ phục vụ huấn luyện mà có dáng dấp của một cơ sở quân sự đa năng.
Theo Alexander Neill – một chuyên gia an ninh ở Singapore – dù quy mô hiện nay của phi trường Ban Keun không lớn nhưng trong tương lai, căn cứ này có thể phục vụ các phi cơ cỡ lớn, kể cả các phi cơ thám sát chuyên thu thập tín hiệu hoặc giám sát điện tử nhằm mở rộng tầm tay của Trung Quốc ở khu vực Đông Nam Á.
***
Tuy Trung Quốc và Lào khẳng định, Ban Keun chỉ là cơ sở hỗ trợ và huấn luyện chung, không nhắm vào bất kỳ quốc gia nào nhưng một số chuyên gia không giấu diếm sự ái ngại dành cho Việt Nam. Việt Nam và Lào vốn có quan hệ mật thiết và lâu năm, có sự hợp tác chặt chẽ về an ninh và quốc phòng nhưng Trung Quốc đang dẫn đầu nguồn vốn đầu tư vào Lào. Khoảng một nửa khối nợ ngoại quốc trị giá $16.4 tỷ mà chính quyền Lào đang gánh là các khoản vay từ Trung Quốc. Các tập đoàn Trung Quốc đang nắm cổ phần chi phối không ít huyết mạch kinh tế của Lào, như đường sắt Lào-Trung và lưới điện quốc gia. Trung Quốc cũng đang cùng Lào tuần tra sông Mê Kông, đồng thời trực tiếp vận hành một số đặc khu kinh tế trên lãnh thổ Lào.
Tương tự, trong hơn 20 năm qua, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam. Năm ngoái, giá trị thương mại song phương vào khoảng $256 tỷ theo thống kê Việt Nam nhưng theo Trung Quốc thì con số đó lên tới $296 tỷ. Tuy nhiên, Việt Nam cũng nhập siêu từ Trung Quốc hơn $115 tỷ.
Sau khi bồi đắp một số bãi đá, thiết lập chuỗi đảo nhân tạo kèm phi trường tại quần đảo Trường Sa, Trung Quốc đang làm y hệt như vậy ở quần đảo Hoàng Sa, khống chế Việt Nam cả trên biển lẫn trên không từ phía Đông. Giờ, ở phía Tây và Nam của Việt Nam, Trung Quốc có thêm Ream (Cambodia) và Ban Keun (Lào).
Ngoài một Hunter Marston – chuyên gia của Viện Lowy (tổ chức nghiên cứu chính sách độc lập tại Úc) lưu ý, Trung Quốc có đủ đòn bẩy chính trị để yêu cầu quyền độc quyền tiếp cận Ban Keun trong tương lai, còn có Euan Graham – chuyên gia của ASPI – cảnh báo về khả năng Việt Nam đối mặt với tình huống bị “bao vây chiến lược.”
Với “bốn không” (không liên minh quân sự, không cho nước ngoài đặt căn cứ, không đứng về bên nào chống bên nào, không dùng vũ lực), tự giới hạn lựa chọn liên minh chính thức và “cây tre,” vừa gia tăng hợp tác quốc phòng với Mỹ, Nhật, Ấn, Philippines, vừa xem quan hệ với Trung Quốc là “lựa chọn chiến lược và tất yếu,” liệu Việt Nam sẽ có thể tự chủ đến mức nào?
