Hà Tường Cát/Người Việt (tổng hợp)
Tờ Washington Post cho biết, trong ba cuộc bầu cử sơ bộ vừa qua, cựu Thống đốc Florida Jeb Bush đã phải chi trung bình hơn $5,000 để được một phiếu bầu của cử tri.
Huy hiệu Ted Cruz được bày bán tràn lan ở Las Vegas trước bầu cử sơ bộ Nevada. (Hình: Ethan Miller/Getty Images)
Ông Bush từ buổi đầu được coi như sẽ trở thành ứng cử viên của dảng Cộng Hòa thể hiện bằng sự ủng hộ mạnh mẽ về tài chính của các giới ủng hộ lớn (big donor). Hôm Thứ Bảy ông Bush tuyên bố rút lui sau khi thất bại ở hai tiểu bang đầu tiên và chỉ được 8% phiếu ủng hộ ở cuộc bầu cử sơ bộ tại South Carolina. Bằng lời lẽ vui đùa ông chúc các đối thủ “còn lại trên đảo” may mắn, ví họ với các nhân vật trong bộ phim truyền hình “The Survivors” của CBS.
Bà Hillary Clinton từ đầu vẫn được coi như chắc chắn sẽ là ứng cử viên tổng thống của đảng Dân Chủ, sau khi đã gây quỹ được $165 triệu cho ban tranh cử, vượt xa Thượng Nghị Sĩ Bernie Sanders, đối thủ của bà.
Nhưng ông Sanders trở thành đối thủ đáng ngại sau khi thắng ở New Hampshire, và ban tranh cử của bà Clinton phải gởi email, kể cả email ký tên cô con gái Chelsea Clinton, đề nghị các ủng hộ viên đóng góp thêm từ $38 đến $50. Những đóng góp nhỏ này còn nhằm mục tiêu vận động sự ủng hộ của đại chúng, một yếu tố quan trọng trong bầu cử đối với đảng Dân Chủ. Hôm Thứ Bảy, 20 Tháng Hai, bà Clinton thắng cuộc bầu cử sơ bộ ở Nevada phần lớn là nhờ vào con số cử tri tham gia đông.
Đa số cử tri người Việt ở Mỹ thường chú ý đến những tranh chấp quyền lực tại Việt Nam và Trung Quốc hơn là chính trị Hoa Kỳ và đó là tâm lý tự nhiên. Nhưng Việt Nam và Trung Quốc là hai chế độ độc đảng và sinh hoạt nội bộ đảng không phải là công khai, đại hội đảng họp quyết định hoàn toàn kín. Do đó, dù am hiểu tới đâu, mọi bình luận đều chỉ có giá trị giới hạn và dự đoán ít nhiều đều là … đoán mò.
Ngược lại, căn bản của sinh hoạt chính trị Mỹ là dân chủ, công khai từ chính quyền cho đến đảng phái, và người Mỹ gốc Việt nên hiểu và có nhận thức rõ ràng về tính cách này. Hệ thống bầu cử sơ bộ ở Hoa Kỳ là duy nhất trên thế giới nhưng đồng thời phức tạp, kéo dài và tốn kém lớn. Tuy vậy, dù quan trọng, tiền bạc không phải là quyết định tất cả như lập luận đơn giản của nhiều người, thực tế của giai đoạn bầu cử sơ bộ năm 2016 cho thấy điều ấy.
Chưa có con số chính xác ông Bush đã tốn bao nhiêu tiền cho ba cuộc bầu cử đầu tiên ở vòng sơ bộ, vì Cơ Quan Bầu Cử Liên Bang (FEC) chưa công bố hồ sơ kế toán do các ứng cử viên phải đệ nạp từng thời kỳ. Nhưng theo Latin Post, căn cứ trên những cách tính toán khác, từ khi chính thức loan báo tranh cử ngày 15 Tháng Sáu, 2015, đến nay, ông Bush đã chi $58.8 triệu, khoảng 10% số tiền ấy là qua “Siêu Ủy Ban Chính Trị” (Super PAC) mang tên “Right to Rise.”
Cho tới cuối Tháng Giêng, ông Bush đã gây quỹ được $150 triệu, trong đó $118 triệu cho “Right to Rise” và khoảng $32 triệu trực tiếp cho ban tranh cử. “Siêu Ủy Ban Chính Trị” là tổ chức độc lập đứng bên ngoài ban tranh cử, nhưng theo luật, được phép thu góp tiền bạc vô giới hạn để hoạt động ủng hộ ứng cử viên. “Super PAC” không cần phải có sự ủng hộ của đông đảo quần chúng mà chỉ dựa vào chi viện của một số đại gia. “Right to Rise” thu được trên $110 triệu qua đóng góp của 9,900 người, trong đó có 9,400 đóng góp dưới $25,000. Theo tờ Huffington Post, hiện nay, “Right to Rise” còn lại khoảng $2.5 triệu.
Tạp chí Time, căn cứ theo tính toán của tổ chức Center for Responsive Politics, cho biết các ứng cử viên bỏ cuộc đã chi tiêu tổng cộng mất hơn $310 triệu trong các cuộc tranh cử sơ bộ. Một cách đại cương, 12 người bên Cộng Hòa: Jeb Bush $150 triệu, Scott Walker $32 triệu, Chris Cristie $26 triệu, Carly Fiorina $24 triệu, Rand Paul $22 triệu, Rick Perry $16 triệu, Lindsey Graham $15 triệu, Mike Huckabee $9 triệu, Bobby Jindal $6 triệu, George Pataki $2 triệu, Rick Santorum $2 triệu, Jim Gilmore $500,000; hai người bên Dân Chủ: Martin O’Malley $5 triệu, Jim Webb $800,000.
Giai đoạn bầu cử sơ bộ sẽ còn kéo dài, trong tình hình hiện nay chưa thể nào chắc chắn rằng ai sẽ được tấn phong làm ứng cử viên chính thức của hai đảng: Hillary Clinton hay Bernie Sanders bên phía Dân Chủ, và Donald Trump hay Marco Rubio, Ted Cruz, Ben Carson, và John Kasich bên phía Cộng Hòa.
Ngày Thứ Ba đảng Cộng Hòa bầu theo thể thức “caucus” ở Nevada. Cuộc tranh đấu quyết liệt bây giờ là giữa ông Trump, ông Rubio và ông Cruz. Dù bây giờ ông Rubio có lợi thế vì được đảng ủng hộ sau khi ông Jeb Bush rút lui, nhưng sự phân chia phiếu với ông Cruz sẽ khiến ông Trump dễ dàng chiếm đa số.
Chúng ta chờ xem tình hình trong những ngày tới của cuộc tranh đoạt đại biểu, ai sẽ đạt tới con số 2,382 bên phía Dân Chủ và 1,237 bên phía Cộng Hòa.
