Trúc Phương/Người Việt
Trên Truth Social, Tổng Thống Trump viết, kho đạn dược Mỹ “chưa bao giờ lớn và tốt như hiện nay,” rằng nước Mỹ có “nguồn cung gần như vô hạn những loại vũ khí này,” và các cuộc chiến có thể được tiến hành mãi mãi và rất thành công chỉ với những nguồn dự trữ đó.” “Hết đạn” không là ám ảnh lớn nhất và duy nhất đối với Mỹ hiện nay…
“Hết đạn”!
Những giờ đầu tiên của Chiến Dịch Epic Fury (cuộc tấn công quân sự chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, được phát động ngày 28 Tháng Hai) cho thấy tầm khủng khiếp của chiến tranh hiện đại. Các đòn không kích Mỹ-Israel đã giết chết Lãnh Tụ Tối Cao Iran, Giáo Chủ Ali Khamenei, cùng nhiều chỉ huy cấp cao của Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo và các quan chức tình báo chủ chốt. Washington và Jerusalem mô tả đây là cú đánh quyết định nhằm làm tê liệt cấu trúc chỉ huy và Tehran chắc chắn sẽ đầu hàng.
Thế nhưng chỉ trong vài giờ, mọi hy vọng rằng những đòn “chặt đầu” chính xác giúp giới hạn quy mô chiến tranh đã tan biến. Iran phóng hàng trăm hỏa tiễn đạn đạo và máy bay không người lái, không chỉ vào Israel mà còn khắp vùng Vịnh. Còi báo động phòng không vang lên ở Tel Aviv và Haifa. Hỏa tiễn Iran đụng với hệ thống đánh chặn trên bầu trời Doha và Abu Dhabi. Tại Căn Cứ Không Quân Al Udeid ở Qatar, sở chỉ huy tiền phương của Bộ Tư Lệnh Trung Tâm Mỹ, binh sĩ phải xuống hầm trú ẩn khi hỏa tiễn đánh chặn vút qua đầu…
Toàn cảnh, Iran đang kéo Mỹ vào cuộc chiến tiêu hao. So với Tehran, tổn phí mà Mỹ phải trả giá tốn gấp nhiều lần. Trong cuộc xung đột Tháng Sáu, 2025, kéo dài 12 ngày, khi Iran phóng khoảng 550 hỏa tiễn đạn đạo vào Israel, Mỹ đã giúp đánh chặn cho Israel bằng hơn 150 hỏa tiễn THAAD (Terminal High Altitude Area Defense) và khoảng 80 quả Standard Missile-3 (SM-3). Chưa kể số hỏa tiễn đánh chặn Patriot không được tiết lộ dùng ở Qatar để bảo vệ Căn Cứ Không Quân Al Udeid.
Chỉ riêng chiến dịch Tháng Sáu, 2025, đã làm cạn kiệt khoảng 25% tổng số hỏa tiễn đánh chặn THAAD của quân đội Mỹ. THAAD là hệ thống cực kỳ quý giá đối với Ngũ Giác Đài. Ngay cả một quân đội giàu số một thế giới như Mỹ mà cũng chỉ có tám khẩu đội THAAD. Chuyên tiêu diệt hỏa tiễn đạn đạo tầm ngắn và tầm trung, mỗi khẩu đội THAAD có sáu bệ phóng và tám hỏa tiễn đánh chặn, tức 48 hỏa tiễn đánh chặn mỗi khẩu đội. Tính đến cuối năm 2025, Bộ Quốc phòng có tổng cộng 534 hỏa tiễn THAAD.
Đó là con số rất khiêm tốn và không thể đủ để đáp ứng cho một cuộc chiến kéo dài. THAAD lại là thứ “đồ chơi cao cấp.” Mỗi hỏa tiễn THAAD tốn đến $15 triệu; và dựa trên ngân sách cho THAAD trong năm tài chính 2026, quân đội Mỹ chỉ có thể mua thêm khoảng 45 hỏa tiễn THAAD (“The Depleting Missile Defense Interceptor Inventory”/Center for Strategic & International Studies – CSIS).
Không chỉ THAAD, quân đội Mỹ đang đối mặt tình trạng thiếu hụt đạn dược ở hầu hết mọi loại vũ khí, từ hỏa tiễn tầm ngắn, tầm trung đến tầm xa; từ hỏa tiễn chống hạm tầm xa đến hỏa tiễn không đối đất… Theo các mô hình chiến tranh do CSIS thực hiện, Mỹ có thể sử dụng 5,000 hỏa tiễn tầm xa mỗi tuần và hết sạch sau ba đến bốn tuần. Vấn đề ở chỗ chế tạo vũ khí không dễ và nhanh như dây chuyền sản xuất mì ăn liền.
Trong cuộc phỏng vấn báo Time, thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt nói, “Mỹ có thừa khả năng không chỉ thực hiện thành công Chiến Dịch Epic Fury mà còn tiến xa hơn. Chúng ta có kho vũ khí ở những nơi mà nhiều người trên thế giới thậm chí không biết đến.” Karoline Leavitt “đá giò lái” sang chính quyền tiền nhiệm khi nói thêm: “Thật không may, chúng ta đã có một nhà lãnh đạo rất ngu ngốc và bất tài trong Tòa Bạch Ốc suốt bốn năm. Ông ấy đã cho nhiều vũ khí tốt nhất của chúng ta mà không thu lại được gì, miễn phí, cho một quốc gia khác, rất xa xôi, có tên là Ukraine” (“Trump’s Iran War Is Burning Through US Weapons Stockpiles, Raising Concerns From Ukraine to Taiwan”/Time).
Vấn đề kho đạn Mỹ cạn kiệt hẳn nhiên không phải lỗi của Biden. Đề cập nguồn vũ khí Mỹ, có rất nhiều điều cần nói. Nghiên cứu năm 2021 của CSIS cho biết công nghiệp vũ khí Mỹ phải mất hai năm mới có thể bổ sung kho hỏa tiễn chống hạm tầm xa. Không chỉ hỏa tiễn, Mỹ cũng chậm chân trong việc đổi mới công nghệ, đặc biệt máy bay không người lái giá rẻ, trong bối cảnh mà hệ thống này không thể thiếu đối với chiến tranh đương đại, như có thể thấy rõ ở chiến trường Ukraine.
“Gót chân Achilles” của công nghiệp vũ khí Mỹ
Quân đội Mỹ có nhiều thứ “đồ chơi” độc. Điều này không có gì bàn cãi. Tuy nhiên, ít người nhận ra rằng công nghiệp vũ khí Mỹ – nơi có thể cho ra đời những chiếc F-35 có giá $80 triệu và hàng không mẫu hạm lớp Ford có giá $13.3 tỷ – lại đang teo tóp. Cuối Chiến Tranh Lạnh, Mỹ có hơn 50 nhà cung cấp quốc phòng. Hiện nay, chỉ có năm công ty giữ thị phần đáng kể trên thị trường quốc phòng, mỗi công ty có doanh thu hàng năm vượt quá $10 tỷ. Tổng cộng, họ nhận được khoảng 70% hợp đồng, trong đó, nhà thầu lớn nhất, Lockheed Martin, nhận được 40%.
Vấn đề là các ông lớn quốc phòng chỉ nhắm vào những thứ đắt tiền, trong khi thực địa chiến trường cho thấy có không ít loại vũ khí “giá bèo” lại rất hữu dụng và có khả năng “thực chiến” rất cao. Chỉ trong năm năm qua, công nghiệp quốc phòng Mỹ đã mất đi 17,045 hãng vũ khí độc lập. Hậu quả, Ngũ Giác Đài ngày càng có ít lựa chọn. Trước khi Chiến Tranh Lạnh kết thúc, quân đội Mỹ có thể mua hỏa tiễn chiến thuật từ 13 nhà cung cấp. Đến năm 2022, con số này chỉ còn ba. Số lượng nhà cung cấp hỏa tiễn giảm từ tám xuống còn ba, và số lượng nhà cung cấp vệ tinh giảm từ tám xuống còn bốn. Số lượng nhà cung cấp tàu chiến giảm từ tám xuống còn hai. Gần hai phần ba các chương trình quốc phòng lớn chỉ có một nhà thầu duy nhất (“The Empty Arsenal of Democracy”/Foreign Affairs).
Chưa hết. Chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) trung bình của các nhà thầu quốc phòng lớn nhất hiện chỉ chiếm từ 1% đến 4% doanh thu – thấp hơn nhiều so với R&D của các tập đoàn công nghệ nói chung (từ 10 đến 20%). Cuối cùng, chuyện nực cười lại xảy ra: các sản phẩm tiêu dùng bây giờ tinh vi hơn cả đồ chơi quân sự. Có thể có không ít người té ngửa khi biết một chiếc Tesla có nhiều ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) hơn bất kỳ phương tiện quân sự nào, và một chiếc iPhone bốn năm tuổi có sức mạnh xử lý dữ liệu cao hơn một chiếc F-35! Trong khi hàng công nghệ dân dụng được cập nhật software liên tục thì “đồ” quân sự cứ thế xài kể từ khi nó ra lò.
Trung bình, Ngũ Giác Đài mất đến 17 năm để giám sát việc phát triển, thử nghiệm và đưa vào sử dụng một hệ thống mới phức tạp. Họ tạo ra một mê cung các quy tắc, quy định và chính sách mua sắm cực kỳ rối rắm và phức tạp. Điều này thể hiện rõ trong Quy Định Mua Sắm Liên Bang (Federal Acquisition Regulation) dài đến 2,000 trang. Mới bòng bong luật này khiến việc mua sắm ngay cả những thiết bị đơn giản cũng trở nên khó khăn.
Đơn cử, năm 2006, quân đội muốn thay thế súng ngắn lỗi thời Beretta. Thay vì đơn giản tìm mua khẩu súng ngắn tốt nhất hiện có trên thị trường, họ lại sử dụng hệ thống mua sắm quốc phòng. Từ từ, chậm rãi, thong thả và rất cẩn thận, họ thoạt tiên phải xác định các yêu cầu, thay vì đánh giá những gì hiện có trên thị trường. Trong vụ Beretta, phải mất hơn một thập niên mới có thể tìm được nhà thầu ưng ý và trao hợp đồng; và mất thêm hai năm thử nghiệm, với chi phí cộng thêm $17 triệu.
Hết đạn ngoài chiến trường, hết cả “đạn” giải pháp
Tháng Năm, 2025, hàng ngàn công nhân Lockheed Martin đã đình công. Tiền lương không theo kịp lạm phát. Từ cuối năm 2020 đến giữa năm 2022, lương công nhân Lockheed chỉ tăng 3% trong khi lạm phát tăng 12%. Cuộc đình công tại Lockheed là một phần của làn sóng bất ổn quét qua tổ hợp công nghiệp quân sự Mỹ.
Cùng thời điểm cuộc đình công của khoảng 4,000 công nhân nhà máy Lockheed Martin ở Orlando, Florida (lần đầu tiên kể từ năm 1963), khoảng 3,000 công nhân cũng đình công ở Hartford, Connecticut, nhằm phản đối giới chủ Pratt & Whitney (hãng sản xuất động cơ và các bộ phận quan trọng khác cho máy bay F-35 của Lockheed Martin)… Tất cả cho thấy công nghiệp quốc phòng Mỹ đang tồn tại rất nhiều vấn đề.
Các cuộc tấn công của Iran không thể đơn giản bị xem là hành động trả đũa rời rạc của một chế độ đang hấp hối. Trái lại, chúng phản ánh một chiến lược gọi là leo thang theo chiều ngang (horizontal escalation) – tức mở rộng phạm vi xung đột để thay đổi thế cờ bằng cách kéo dài thời gian và mở rộng không gian chiến tranh. Chiến lược này cho phép bên yếu hơn làm thay đổi tính toán của đối thủ mạnh hơn. Trong lịch sử, nó đã từng phát huy hiệu quả và gây bất lợi cho Mỹ.
Leo thang theo chiều ngang xảy ra khi một quốc gia mở rộng phạm vi địa lý và chính trị của chiến tranh thay vì chỉ gia tăng cường độ trong một mặt trận duy nhất. Đây là chiến lược đặc biệt hữu dụng đối với bên yếu trong một cuộc đối đầu quân sự. Thay vì cố đánh bại đối thủ mạnh hơn trong một trận chiến trực diện, bên yếu sẽ tạo ra nhiều “điểm rủi ro” mới, kéo thêm các quốc gia, các lĩnh vực kinh tế và cả dư luận trong nước của đối phương vào vòng xoáy xung đột.
Iran không thể đánh bại Mỹ hay Israel trong một cuộc chiến quy ước. Họ cũng không cần làm vậy. Mục tiêu của Tehran là tạo ra đòn bẩy chính trị lớn hơn. Vấn đề ở chỗ chính quyền Trump ngày càng tỏ ra bất lực trước chiến lược này của Tehran. Mỹ có thể còn đạn để gây thêm nhiều tổn thất cho Tehran nhưng Trump, thời điểm này, hoàn toàn không có viên đạn nào để bắn một phát một giúp kết thúc cuộc chiến. [kn]
