Hiếu Chân/Người Việt
Cuộc đối đầu không cân sức giữa chính quyền ông Donald Trump, tổng thống Mỹ, với đại học Harvard University leo thang chóng mặt với nhiều diễn biến dồn dập, đe dọa sự tồn tại của đại học hàng đầu nước Mỹ. Những sai lầm về thuế quan, về thương mại có thể sửa chữa được nhưng việc phá hủy uy tín của nước Mỹ như một trung tâm khoa học và giáo dục hàng đầu thế giới e rằng sẽ di hại rất lâu dài và không cứu vãn được.
Sáng Thứ Sáu, 23 Tháng Năm, bà Allison Burroughs, chánh án liên bang tại Massachusetts, đã ra lệnh tạm thời chặn quyết định của Bộ Nội An (DHS) chấm dứt khả năng tiếp nhận sinh viên nước ngoài của Harvard được bộ này ban hành ngày hôm trước.
Hôm Thứ Năm, DHS đã đột ngột loại Harvard khỏi chương trình sinh viên và trao đổi văn hóa SEVP – một biện pháp chưa từng có tiền lệ nhằm gây áp lực buộc nhà trường phải đáp ứng các yêu cầu nặng tính chính trị của chính quyền Trump.
Bà Kristi Noem, bộ trưởng DHS, tố cáo nhà trường đã không giao nộp thông tin mà bà yêu cầu về các hành vi sai trái của sinh viên nước ngoài, dung dưỡng chủ nghĩa bài Do Thái và “hợp tác với đảng Cộng Sản Trung Quốc.”
Harvard đã lập tức nộp đơn kiện (lần thứ hai) vì cho rằng quyết định của chính quyền là “không phù hợp với luật pháp,” vi phạm Tu Chính Án Số 1, gây “ảnh hưởng tức thì và khốc liệt cho Harvard và hơn 7,000 sinh viên ngoại quốc.”
Chương trình SEVP, tên đầy đủ là Student and Exchange Visitor Program, cho phép các trường học Mỹ tiếp nhận sinh viên quốc tế; chỉ những trường được chấp nhận tham gia SEVP mới có thể phát hành giấy báo nhập học (form I-20) để sinh viên nước ngoài nộp hồ sơ xin thị thực nhập cảnh (visa) vào Mỹ.
Quyết định của DHS nói rằng, từ năm học 2025-2026, Harvard sẽ không được nhận sinh viên quốc tế nữa, những sinh viên quốc tế nào đang học tại Harvard sẽ phải chuyển sang trường khác hoặc rời khỏi nước Mỹ vì visa du học của họ bị thu hồi. DHS cũng cho biết, đây là lời cảnh báo cho tất cả các trường học khác trong cả nước.
Harvard University hiện có khoảng 6,793 sinh viên quốc tế từ hơn 100 quốc gia, chiếm 27.2% tổng số sinh viên của trường. Sinh viên quốc tế chiếm tỷ lệ cao hơn ở bậc cao học và ở một số trường nghiên cứu, chẳng hạn Trường Hành Chính Công Kennedy có 59% sinh viên ngoài nước Mỹ; Trường Y Tế Cộng Đồng T.H. Chan có 40% và Trường Kinh Doanh Harvard có 35%.
Trong 389 năm tồn tại, Harvard đã đào tạo được tám tổng thống Mỹ cùng với nhiều tỷ phú, giành được 161 giải Nobel các ngành khoa học và kinh tế. Hiện Harvard có mạng lưới cựu sinh viên hơn 420,000 người trên khắp thế giới, trong đó có nhiều nhà lãnh đạo doanh nghiệp lớn, nhiều nguyên thủ quốc gia và giới chức cao cấp nước ngoài; riêng Thượng Viện Mỹ có 20% số thượng nghị sĩ là cựu sinh viên Harvard, con số này ở Hạ Viện là 10%; ở Tối Cao Pháp Viện có bốn trong chín chánh án là cựu sinh viên Trường Luật Harvard, chưa kể hàng chục thẩm phán liên bang đã từng mài đũng quần trên ghế trường này.
Sinh viên quốc tế thường phải đóng học phí cao hơn nhiều lần so với sinh viên Mỹ cho nên đây là một nguồn tài chính quan trọng cho các trường đại học. Theo dữ liệu của Viện Giáo Dục Quốc Tế (IIE), trong niên khóa 2023-24 có hơn 1.1 triệu sinh viên quốc tế đến Mỹ du học, tăng 7% so với năm trước; mang lại cho nền kinh tế khoản thu nhập $43.8 tỷ và tạo ra 378,000 việc làm liên quan.
Không chỉ tiền bạc mà cái quan trọng là sinh viên quốc tế là nguồn chất xám, nguồn tài năng cung cấp cho xã hội Mỹ. Rất nhiều phát minh khoa học và công nghệ của Mỹ bắt nguồn từ công sức của các nhà khoa học nước ngoài, nhiều người trong số họ đến Mỹ khi còn là sinh viên, học tập rồi ở lại xây dựng sự nghiệp.
Một báo cáo của Viện Cato ghi nhận có một phần tư các công ty khởi nghiệp (start-up company) có giá trị hơn $1 tỷ của Mỹ được thành lập bởi những người đến Mỹ với thị thực du học. Không khó để nhận ra trong danh sách những nhà khoa học được giải Nobel của Mỹ, những tổng giám đốc các công ty công nghệ hàng đầu của Mỹ, có rất nhiều tên tuổi người nhập cư từ nước ngoài được đào tạo tại các đại học Mỹ. Chính sự đa dạng về tri thức là môi trường tốt nhất để vun trồng tinh thần sáng tạo và thúc đẩy tiến bộ trong nhiều lĩnh vực kinh tế quan trọng.
***
Harvard University không chỉ là đại học lâu đời nhất, có uy tín nhất, là con chim đầu đàn của ngành đại học Mỹ mà còn đóng góp rất lớn vào sự phát triển khoa học công nghệ và sự thịnh vượng của xã hội Mỹ. Nhưng trong chiến lược định hình lại nền giáo dục đại học theo đường lối chính trị cực hữu của tổng thống, chính quyền Trump theo đã chọn Harvard làm mục tiêu tấn công, sử dụng thủ đoạn “giết gà dọa khỉ” để cưỡng bức các trường đại học khác trong nhóm Ivy League và các trường đại học hàng đầu của đất nước như Columbia, Princeton, University of Pennsylvania v.v.
Không phải Harvard làm gì cũng đúng cũng tốt, có nhiều người không thích Harvard kể cả một số người đi ra từ mái trường này và trở thành chính trị gia nổi bật như ông Pete Hegseth – bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ, Dân Biểu Elise Stefanik (Cộng Hòa-New York)… Giới chính trị bảo thủ nhìn thấy các đại học là “hang ổ” của giới chính trị cánh tả, là môi trường “tẩy não” thế hệ trẻ khiến chúng xa rời các giá trị bảo thủ và trở nên cấp tiến.
Tổng Thống Donald Trump nhiều lần nói rằng, không ở đâu mà sự bất công chính trị lan tràn như trong các khu học xá đại học, nơi “bọn cuồng tín Marxist và bọn điên” điều hành, nơi các tư tưởng bảo thủ về đạo đức, gia đình, nghĩa vụ công dân bị bóp nghẹt và một số viện đại học có ác cảm với sinh viên da trắng… Những cuộc biểu tình phản đối Israel, ủng hộ Palestine trong khuôn viên đại học suốt mùa Hè năm ngoái đã cho chính quyền một cái cớ để ra tay cáo buộc các đại học dung dưỡng tệ nạn bài Do Thái.
Biện pháp của ông Trump là đánh vào nguồn tài chính của các trường, bắt đầu bằng việc cắt nguồn tài trợ của liên bang cho hoạt động hỗ trợ sinh viên và dự án nghiên cứu nếu các trường không thay đổi. Trong hai lá thư gửi Harvard ngày 3 và 11 Tháng Tư, chính quyền Trump yêu cầu Harvard cải cách chương trình sinh viên quốc tế, để ngăn ngừa việc thâu nhận những sinh viên ác cảm với các giá trị và định chế của Mỹ, những sinh viên ủng hộ chủ nghĩa khủng bố và bài Do Thái,” báo cáo ngay cho chính quyền liên bang mọi sinh viên nước ngoài có hành vi vi phạm. Chính quyền cũng yêu cầu Harvard thuê tư vấn độc lập đánh giá “sự đa dạng quan điểm” của trường, làm đa dạng hóa đội ngũ giảng viên và chấm dứt các chương trình giảng dạy DEI (đa dạng, công bằng và hòa nhập) trước Tháng Tám năm nay.
Để buộc Harvard phải thực hiện các yêu cầu, chính quyền quyết định đình chỉ các khoản tài trợ và hợp đồng của chính quyền liên bang, trị giá khoảng $2.2 tỷ.
Hành động của chính quyền được coi là sự can thiệp thô bạo vào tự do học thuật và tự chủ đại học vốn là nền tảng của giáo dục Mỹ. Ngày 14 Tháng Tư, Harvard nộp đơn kiện chính quyền và ra tuyên bố cho biết “Trường sẽ không từ bỏ tính độc lập và các quyền hiến định.”
“Không chính phủ nào – bất kể đảng nào cầm quyền – có thể ra lệnh cho các đại học tư thục dạy cái gì, tuyển dụng và tuyển sinh những ai, lĩnh vực nghiên cứu nào nên theo đuổi,” Giáo Sư Alan Garber, viện trưởng Harvard, viết trong thư gửi các giảng viên và sinh viên Harvard.
Những ngày sau đó, chính quyền Trump liên tục gia tăng áp lực tài chính với Harvard, tăng khoản tài trợ bị đóng băng thêm $450 triệu, lên $2.65 tỷ, và hủy bỏ quy chế miễn thuế (tax exempt status) của trường. Harvard có ngân sách hoạt động hằng năm khoảng $6.4 tỷ, hiện trường có tồn quỹ $53 tỷ – giàu nhất trong các trường học Mỹ – nên biện pháp tài chính dường như không mấy tác dụng, chính quyền Trump phải tìm bài khác mà đỉnh điểm là không cho phép Harvard tiếp nhận sinh viên nước ngoài.
“Chỉ cần quẹt bút một cái, chính quyền tìm cách xóa sổ một phần tư số sinh viên của Harvard, những sinh viên ngoại quốc đóng góp rất nhiều cho đại học này cũng như sứ mệnh của trường. Không có sinh viên ngoại quốc, Harvard không phải là Harvard,” đơn kiện lần thứ hai của trường viết.
Giáo Sư Lawrence Summers, cựu viện trưởng Harvard, cựu bộ trưởng Tài Chính Mỹ, gọi hành động của chính quyền Trump là “độc ác” và “chuyên chế.”
***
Để “Làm Cho Nước Mỹ Vĩ Đại Trở Lại” (MAGA), lẽ ra ông Donald Trump nên thúc đẩy sự phát triển của các đại học hàng đầu như Harvard – điểm sáng về danh tiếng và cái nôi của sự sáng tạo của nước Mỹ. Trái lại, chỉ trong vài tháng, chính quyền Trump đã cắt giảm hàng tỷ đô la tài trợ cho hàng chục trường đại học, làm cho vô số dự án nghiên cứu bị đình chỉ đột ngột; và bây giờ toàn ngành đại học cả nước đang bị sốc nặng với quyết định cấm Harvard tiếp nhận sinh viên quốc tế trong lúc cộng đồng sinh viên nước ngoài tại Mỹ đang hết sức lo lắng với các chiến dịch bắt người, trục xuất, và hủy bỏ visa của du học sinh mà không cần giải thích lý do của các cơ quan công quyền.
Do chính sách của ông Trump, hàng chục nhà khoa học Mỹ đã quyết định tìm kiếm công việc ở nước ngoài. Canada, Úc và các nước Liên Âu đã sẵn sàng dành nhiều khoản tài trợ hậu hĩnh để mời gọi các tài năng này chuyển tới nước họ, mở phòng thí nghiệm và tiếp tục các dự án nghiên cứu đã bị đình chỉ ở Mỹ.
Bây giờ không cho phép các đại học nổi tiếng như Harvard tiếp nhận sinh viên nước ngoài, chính quyền tiếp tục xua đuổi các tài năng trẻ của thế giới đi tới nước khác để tìm cơ hội học tập và xây dựng sự nghiệp. Hành động như vậy không phục vụ lợi ích của nước Mỹ mà trái lại, đang bị các nước khác lợi dụng.
Trung Quốc chẳng hạn, nơi mà thanh niên rất muốn sang Mỹ học tập bất chấp quan hệ căng thẳng giữa hai nước, đang cố tìm cách hưởng lợi từ những chính sách kém cỏi của chính quyền Trump dù Bắc Kinh vẫn phê phán chính sách của Trump “hủy hoại hình ảnh và uy tín quốc tế của Mỹ.”
Trung Quốc hiện có 277,398 sinh viên đang theo học tại các đại học Mỹ, trong đó có 1,203 sinh viên tại Harvard. Cô Tập Minh Trạch, con gái độc nhất của ông Tập Cận Bình, chủ tịch Trung Quốc, từng học và tốt nghiệp Harvard dưới một cái tên giả trước khi về nước làm việc trong chính quyền của ông Tập.
Cô Ren Yi – một người nổi tiếng trên mạng xã hội Trung Quốc và là cựu sinh viên Harvard – cho rằng chính phủ Mỹ đang “tự thiến” trường đại học tốt nhất của mình. Và dĩ nhiên đó là điều Trung Quốc mong muốn.
Ít nhất một đại học Trung Quốc, The Hong Kong University of Science and Technology (HKUST), hôm 23 Tháng Năm đã thông báo tiếp nhận vô điều kiện bất cứ sinh viên nào từ Harvard chuyển tới vì quyết định của DHS. Trước đó, Trung Quốc đã công bố nhiều biện pháp ưu đãi để mời gọi các học giả, nhà nghiên cứu, nhất là người Mỹ gốc Hoa, bị cắt tài trợ nghiên cứu ở Mỹ hãy chuyển đến Trung Quốc làm việc, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ cao. Làn sóng chảy máu chất xám ra khỏi nước Mỹ đã bắt đầu! [qd]
