Hiếu Chân/Người Việt
Ngày 4 Tháng Bảy, người Mỹ hào hứng khai tiệc mừng nước Mỹ tròn 250 tuổi. Một phần tư thiên niên kỷ đã qua kể từ ngày bản Tuyên Ngôn Độc Lập nêu lên một nguyên tắc căn bản làm nền tảng pháp lý và đạo đức cho quốc gia non trẻ: “Tất cả mọi người sinh ra đều bình đẳng; Tạo hoá cho họ những quyền không ai xâm phạm được, trong đó có quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.”
Tư tưởng nền tảng đó xác định nước Mỹ là một nền cộng hòa dân chủ bao trùm; không phải là quốc gia “thuần chủng” của một sắc tộc, một tôn giáo đặc biệt nào. Ai cũng có thể trở thành người Mỹ nếu chấp nhận và tôn trọng hệ thống các nguyên tắc dân chủ, tự do, tuân thủ Hiến Pháp và luật pháp nước Mỹ. Đại Tá Hùng Cao, quyền bộ trưởng Hải Quân Hoa Kỳ, sinh ra ở Việt Nam nhưng tự hào viết sách: “Hãy gọi tôi là người Mỹ” (Call Me An American). Cố Tổng Thống Ronald Reagan, từng có một đúc kết sâu sắc: “Bạn có thể sống ở Pháp, nhưng bạn không thể trở thành người Pháp. Bạn có thể sống ở Đức hoặc ở Thổ Nhĩ Kỳ, ở Nhật Bản nhưng bạn không thể trở thành người Đức, người Thổ hay người Nhật. Song bất cứ ai, từ bất cứ góc nào của địa cầu, đều có thể đến sống ở Mỹ, và trở thành người Mỹ.”
Do vậy, Mỹ là quốc gia của người nhập cư. Hai trăm năm mươi năm qua, bao thế hệ người nhập cư từ Châu Âu, Châu Á, Châu Mỹ Latin đã đến, lao động sáng tạo và xây dựng nên nước Mỹ ngày nay.
Tại sao người nhập cư bị kỳ thị?
Tuy vậy, làn sóng người nhập cư tăng mạnh cùng với trào lưu toàn cầu hoá đã gây nên những phản ứng không thuận lợi trong các cộng đồng bản địa, dẫn tới sự kỳ thị chủng tộc-tôn giáo và những chính sách đi ngược với nguyên tắc của Tuyên Ngôn Độc Lập. Sắc lệnh của Tổng Thống Donald Trump, bãi bỏ quyền có quốc tịch theo nơi sinh của những trẻ em sinh ra tại Mỹ nhưng có cha mẹ là người nhập cư không giấy tờ, người cư trú tạm thời ở Mỹ, là một chính sách như vậy. Hôm 30 Tháng Sáu, Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ, với tỷ lệ phiếu 6-3, đã ngăn chặn sắc lệnh của tổng thống, khẳng định nguyên tắc của Tu Chính Án thứ 14, nhưng ngay cả phán quyết này cũng gây bất đồng sâu sắc trong xã hội Mỹ.
Để hiểu gốc rễ sâu xa của vấn đề kỳ thị người nhập cư cần xem lại quá trình thay đổi cơ cấu dân số của nước Mỹ, và tác động của nó trong nửa thế kỷ qua.
Dù cũng là người nhập cư từ Châu Âu, nhưng những người da trắng, gốc Anglo-Saxon từ lâu vẫn tự coi mình là “ông chủ” của Tân Thế Giới, đứng trên các sắc dân da màu. Họ tin người da trắng là “chủng tộc thượng đẳng,” văn minh hơn, ưu việt hơn, có sứ mệnh khai hóa các dân tộc khác và niềm tin đó tồn tại rất lâu trước khi bị làn sóng nhập cư thách thức gần đây.
Trung tâm Pew Research Center, dựa trên dữ liệu thống kê dân số, ghi nhận, từ 1970 đến 2026, tỷ lệ người da trắng trong tổng số dân Mỹ đã giảm từ 83.5% xuống còn 56.3%; trong khi tỷ lệ người gốc Á Châu tăng chín lần, từ 0.7% lên 6.1%, còn người Hispanic tăng bốn lần, từ 4.4% lên 20%.
Sự thay đổi cơ cấu dân số là do nhập cư. Tỷ lệ dân Mỹ là người nhập cư tăng gấp ba lần, từ 4.7% năm 1970 lên 14.8% năm 2024. Hiện có tới gần 70 triệu người Mỹ sinh ra ở nước ngoài, nếu tính cả con cái của họ thì con số sẽ lên 90.9 triệu người, bằng 27% tổng dân số nước Mỹ, theo Migration Policy Institute.
Rõ ràng là nước Mỹ đang thay đổi theo hướng người da màu, người nhập cư ngày càng mở rộng vị thế và ảnh hưởng còn người da trắng dần dần rơi vào tình trạng “thiểu số.” Hiện tượng này thấy rõ nhất ở các tiểu bang miền Tây như California, người da trắng từ chỗ chiếm tỷ lệ 80% dân số năm 1970, nay chỉ còn khoảng 46%, ngày càng “lạc lõng” giữa các cộng đồng người Hispanic, người Á Châu đông đảo và năng nổ.
Nỗi sợ “bị thay thế” và chính sách khắc nghiệt
Sự thay đổi cơ cấu dân số là căn bản để các lý luận gia cánh hữu đưa ra học thuyết “Sự Thay Thế Vĩ Đại,” theo đó người da màu nhập cư từ các nước nghèo “thế giới thứ ba” sẽ dần dần thay thế người da trắng, huỷ diệt nền văn minh phương Tây. Học thuyết Sự Thay Thế Vĩ Đại được trình bày chi tiết trong cuốn sách cùng tên, xuất bản năm 2012, của lý thuyết gia người Pháp Renaud Camus. Học thuyết này được các lý thuyết gia cánh hữu Mỹ tiếp nhận thành một nội dung quan trọng của phong trào MAGA – làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại. Để tránh nguy cơ bị thay thế, người da trắng phải đoàn kết và chống lại những “kẻ thay thế,” cả bằng bạo lực khi cần thiết.
Không rõ “nước Mỹ vĩ đại” là giai đoạn nào trong lịch sử 250 năm của quốc gia, nhưng có điều chắc là những người MAGA muốn nước Mỹ quay lại với thời kỳ mà người da trắng, gốc Anglo-Saxon, theo đạo Tin Lành còn giữ vai trò thống trị toàn bộ xã hội chứ không “loạn” vì đám da màu nhập cư như gần đây!
Nỗi sợ bị thay thế đã kích thích nhiều vụ thảm sát hàng loạt ở Mỹ, nổi bật là các vụ xả súng ở siêu thị Top Friendly Markets ở New York Tháng Năm, 2022, ở Charleston South Carolina năm 2015, ở Pittsburgh Pennsylvania năm 2018, ở El Paso Texas năm 2019… Thủ phạm gây ra những tội ác kinh hoàng này đều để lại “tuyên ngôn” xác nhận động cơ tấn công là để ngăn chặn các nhóm sắc tộc thiểu số giành được quyền lực ở Mỹ.
Trên truyền thông, các mạng truyền hình cánh hữu như Fox News, OANN, Newsmax thường có những chương trình bình luận biện minh cho các chính sách hạn chế nhập cư, kỳ thị người da màu. Khi còn ở đài Fox, ông Carlson liên tục báo động về mối nguy người da trắng bị thay thế. Báo The New York Times ghi nhận ông Carlson dùng phần lớn trong 400 chương trình “Tucker Carlson Tonight” trên đài Fox để quảng bá thuyết âm mưu rằng đảng Dân Chủ muốn mở cửa biên giới, khuyến khích người nhập cư đến Mỹ để thay đổi cơ cấu dân số; số cử tri da trắng theo đảng Cộng Hòa sẽ bị giảm, bị thay thế bằng những người mới, những cử tri ngoan ngoãn hơn từ Thế Giới Thứ Ba.
Người nhập cư còn bị các quan chức chính quyền Trump sỉ nhục bằng việc gán cho họ là “tội phạm,” “từ các nước hố phân,” “làm ô uế dòng máu Mỹ,”…
Về phương diện chính trị, lý thuyết thay thế đưa đến những chính sách chống nhập cư cứng rắn dưới thời chính quyền Trump. Steven Miller, phó văn phòng Toà Bạch Ốc kiêm cố vấn cao cấp về an ninh nội địa, chỉ thị cho lực lượng Cảnh Sát Di Trú (ICE) phải bắt giam và trục xuất ít nhất “3,000 người nhập cư bất hợp pháp” mỗi ngày! Những chính sách khắc nghiệt như đóng cửa biên giới, truy lùng, bắt giam, trục xuất người nhập cư diễn ra khắp nước Mỹ, hạn chế, thậm chí huỷ bỏ việc cấp thị thực (visa) cho công dân nhiều quốc gia, huỷ bỏ quy chế bảo vệ tạm thời TPS, đặt mức “bảo lãnh” $100,000 cho mỗi hồ sơ xin thị thực làm việc H1B, $15,000 cho thị thực du lịch-công việc (B1/B2)… đều nhắm tới một mục đích: hạn chế người nhập cư vào Mỹ và đẩy ra khỏi nước Mỹ người nhập cư da màu bằng mọi cách, bất chấp đạo lý.
Những chính sách này thu hút những người ủng hộ có tư tưởng phân biệt chủng tộc muốn xóa bỏ sự bình đẳng dành cho người da đen và người da màu tại Mỹ nhưng sâu xa, chúng làm đảo lộn tư tưởng cốt lõi được nêu trong Tuyên Ngôn Độc Lập rằng tất cả mọi người sinh ra đều bình đẳng.
Hai mặt của quyền quốc tịch theo nơi sinh
Sắc lệnh bãi bỏ quyền có quốc tịch theo nơi sinh (jus soli) mà ông Trump ký ban hành trong ngày đầu tiên trở lại Toà Bạch Ốc nằm trong chuỗi chính sách hạn chế nhập cư đó.
Khi Tối Cao Pháp Viện bác bỏ sắc lệnh vì nó trái hoàn toàn với Tu Chính Án thứ 14, ông Trump và các chính trị gia Cộng Hòa lập tức cân nhắc các biện pháp mới nhằm hạn chế số trẻ em sinh ra trên đất Mỹ là con cái của người nhập cư không giấy tờ, người cư trú tạm thời và người du lịch, chẳng hạn như từ chối cấp thị thực và chặn phụ nữ mang thai tại biên giới. Matt Walsh, người dẫn chương trình podcast cánh hữu, phát biểu: “Giờ đây khi [Tối Cao Pháp Viện] mở toang cánh cửa cho những kẻ xâm lược nước ngoài ồ ạt vượt biên và sinh sôi nảy nở, lựa chọn duy nhất của chúng ta là phải tăng cường gấp ba lần các biện pháp thực thi luật nhập cư. Quân sự hóa biên giới. Trục xuất hàng loạt. Bắt giữ tất cả những người nhập cư bất hợp pháp. Hãy sử dụng bất kỳ biện pháp vũ lực nào cần thiết. Không còn lựa chọn nào khác.”
Không ai phủ nhận quyền quốc tịch theo nơi sinh đã và đang bị lạm dụng trầm trọng. Tình trạng công dân nước ngoài đến Mỹ bằng thị thực du lịch, sinh con, lấy sổ thông hành Mỹ cho con rồi bồng con về nước là có thật; có cả một ngành công nghiệp “du lịch sinh con” công khai hoạt động, và những kẻ môi giới chào mời các dịch vụ vượt biên trái phép kèm theo lời hứa hẹn về quyền công dân cho đứa trẻ trong tương lai.
Tuy nhiên, đến Mỹ sinh con bằng thị thực du lịch là hành vi phạm pháp, man khai trước viên chức lãnh sự Mỹ về mục đích xin thị thực, sản phụ có hành vi như vậy có thể bị truy tố, kết án và trục xuất. Điều tra và trừng phạt những hành vi như vậy là việc của cơ quan công lực, như ICE. Đứa trẻ sinh ra tại Mỹ nhưng là kết quả của một hành vi phạm pháp cũng có thể bị trục xuất cùng mẹ mà không được hưởng quyền quốc tịch Mỹ theo Tu Chính Án thứ 14. Được biết Bộ Tư Pháp đang dồn nỗ lực để trấn áp hành vi gian lận thị thực liên quan tới du lịch sinh con.
Có điều không thể vì ngăn chặn hành vi lợi dụng pháp luật để làm trái pháp luật. Biết ơn nước Mỹ không có cách nào tốt hơn là hãy tôn trọng tư tưởng cốt lõi của Tuyên Ngôn Độc Lập: tất cả mọi người sinh ra đều bình đẳng, thay vì để cho nỗi sợ “bị thay thế” dẫn dắt tư tưởng và hành động của mỗi người. [dt]
