Trúc Phương/Người Việt
Báo chí từng phanh phui lối sống xa hoa trác táng của đám con cháu Fidel Castro hiện tại hoặc hai công tử nhà Saddam Hussein vào thập niên 1990. Sự tập quyền mang lại giàu có của các chế độ độc tài luôn chứng minh một điều đúng tuyệt đối trong lịch sử chính trị thế giới rằng tham nhũng ở tầng lớp chóp bu là cái họa lớn nhất của một quốc gia. Giờ đây, nước Mỹ hội tụ đủ, khi Washington có thể thấy thấp thoáng bóng dáng Saddam Hussein, chút “màu sắc” Muammar Gaddafi, một ít “hơi hướm” Mobutu Sese Seko, cả “bóng ma” Ferdinand Marcos lẫn Robert Mugabe cũng không thiếu…
Làm quan cốt để hốt bạc
Báo cáo thường niên do Văn Phòng Đạo Đức Chính Phủ Hoa Kỳ công bố ngày 30 Tháng Sáu cho thấy Trump kiếm được hơn $2.2 tỷ năm 2025 – cao hơn gấp ba so với thu nhập của ông năm 2024.
Giữa Tháng Tám, tổ chức phi lợi nhuận Public Citizen cũng công bố báo cáo cho thấy hầu hết quan chức được Trump bổ nhiệm trong nhiệm kỳ hai đều vô cùng giàu có. Ít nhất 57 người có tài sản trị giá hơn $100 triệu, trong đó có 17 đại sứ và 40 giới chức cấp cao khác. Con số này hơn gấp bốn số người dưới ba đời tổng thống trước đó cộng lại.
Cụ thể, tám trong 23 bộ trưởng nội các Trump có tài sản trị giá hơn $100 triệu. Bộ Trưởng Thương Mại Howard Lutnick và Bộ Trưởng Giáo Dục Linda McMahon mỗi người có tài sản hơn $3 tỷ, trong khi Bộ Trưởng Tài Chính Scott Bessent có tài sản hơn $500 triệu. Nhìn chung, Trump có một nội các giàu nhất lịch sử nước Mỹ. Ngay cả khi chưa tính đến khối tài sản ròng trị giá $5.5 tỷ của bản thân Trump, Forbes ước tính tổng tài sản của các nhân vật cấp cao lên tới $7.5 tỷ, hơn gấp đôi so với $3.2 tỷ của nội các Trump 2019. Cần nói thêm, tổng tài sản nội các Biden chỉ ở mức gần $110 triệu vào năm 2021.
Họ giàu thì… kệ họ nhưng vấn đề không đơn giản vậy. Cần để ý sự khác biệt quan trọng giữa hai báo cáo. Trong khi báo cáo Public Citizen nhấn mạnh mức độ giàu có của những cá nhân trước khi trở thành “người nhà” trong nội các Trump, báo cáo Văn Phòng Đạo Đức Chính Phủ cho thấy họ giàu hơn rất nhiều kể từ khi nhậm chức. Điều đó có nghĩa, có mối quan hệ rõ ràng giữa chức vụ chính trị và sự vun đắp nhiều hơn cho tài sản. Đáng nói hơn nữa, nó còn cho thấy dường như có hiện tượng “hốt lại” để bù vào khoản “đầu tư” mà trước đó họ bỏ ra. Nghe có vẻ chẳng khác gì tình trạng mua ghế bộ trưởng với giá hàng triệu đô một thời từng xì xầm ở Việt Nam.
Tháng Ba, báo cáo CREW (Citizens for Responsibility and Ethics in Washington) cho biết, từ năm 2023, khi Trump đang tranh cử, 20 nhân vật (giờ đây là thành viên nội các) đã cống nạp ít nhất $30 triệu cho Trump thông qua các khoản đóng góp chính trị.
Đó là J.D. Vance (được đưa lên ghế Phó Tổng Thống); Marco Rubio (trở thành Ngoại Trưởng); Kristi Noem (trở thành bộ trưởng Nội An); Linda McMahon (bộ trưởng Giáo Dục), Howard Lutnick (bộ trưởng Thương Mại); Scott Bessent (bộ trưởng Tài Chính); Lori Chavez-DeRemer (bộ trưởng Lao Động); Chris Wright (bộ trưởng Năng Lượng); Brooke Rollins (bộ trưởng Nông Nghiệp); Susie Wiles (chánh văn phòng Tòa Bạch Ốc)… Chỉ riêng Linda McMahon, bà đã rót ít nhất $20 triệu vào các siêu ủy ban hành động chính trị (super PAC) ủng hộ Trump…
Khi quan chức trở nên siêu giàu
Cách miêu tả thường thấy của báo chí khi viết về các chế độ tham nhũng là đưa ra sự tương phản giữa một chính quyền hút máu dân với xã hội nghèo khổ trong đó vô số người đang vật lộn chạy gạo từng bữa. Chẳng khó khăn gì để đưa ra nhiều ví dụ cho thấy nước Mỹ ngày nay cũng tương tự, ngay cả khi thế giới vẫn nhìn về nước Mỹ như một quốc gia giàu có. Đề cập khoảng cách giàu nghèo là câu chuyện bất tận nhưng ở đây, nó không phải là khoảng cách xã hội. Nó là vấn đề của một chế độ tham nhũng, của một chính quyền từng giành được lá phiếu dựa trên lời hứa tiết kiệm chi tiêu công và phụng sự hết lòng người dân.
Trong bài báo gần đây, tờ Vanity Fair cho biết chính quyền Trump đang tạo ra một tầng lớp chính trị gia chơi sang hết cỡ. Biểu tượng đẳng cấp tối thượng tại Washington hiện là chiếc đồng hồ Rolex độc bản được chế tác riêng. Chúng được mua và sau đó thay đổi thiết kế bởi một xưởng chế tác tại London. Có hai mẫu: Rolex Day-Date Presidential bằng vàng và Rolex GMT Pepsi. Cả hai đều có mặt số xanh lam cùng hình con dấu tổng thống bằng vàng trên mặt đồng hồ. Tại các vạch chỉ phút (được ghi số 45 và 47), có đính ngôi sao, và mặt sau đồng hồ khắc hình Tòa Bạch Ốc.
Tỷ phú Steve Witkoff (“đặc phái viên hòa bình” của Trump); Susie Wiles (chánh văn phòng Tòa Bạch Ốc); và Will Scharf (cố vấn pháp lý Tòa Bạch Ốc) là những người hiếm hoi có khả năng sắm nổi mẫu đồng hồ “không đụng hàng” nói trên. Không chỉ “Rolex phiên bản Tòa Bạch Ốc,” cổ tay giới thượng lưu chính trị thời Trump còn đeo những chiếc đồng hồ trị giá $100,000 trở lên, chẳng hạn Audemars Piguet và Patek Philippe.
Steve Witkoff đeo chiếc Patek Nautilus vàng hồng, Rolex Daytona Tiffany hay Audemars Piguet Tourbillon. Trong khi đó, Susie Wiles đeo chiếc Rolex Datejust đính kim cương; và Giám đốc truyền thông Tòa Bạch Ốc Steven Cheung đeo chiếc Rolex Daytona Panda… Những hình ảnh này không chỉ tương phản với thành phần nghèo trong xã hội mà tương phản cả với các đời tổng thống trước. Thời tại chức, George W. Bush đeo chiếc Timex có giá chỉ $50; trong khi Barack Obama đeo chiếc Jorg Gray trị giá vài trăm do một nhân viên Mật Vụ tặng.
Ngày nay, dân thượng lưu chính trị “kỷ nguyên vàng” của Trump xem việc đi xe Lincoln Town, Cadillac hay Mercedes là thứ “mạt hạng bình dân.” Chuyên cơ riêng mới là phương tiện được giới “tinh hoa” Washington ưa chuộng. Một nhà vận động hành lang nói với Vanity Fair: “Bạn phải sắm một chiếc Gulfstream G450 hoặc Bombardier Challenger 300. Nếu dùng loại thấp hơn thì coi như bạn là kẻ thất bại.” Không chỉ máy bay. Còn cả phi trường. Để thể hiện là dân “đỉnh của đỉnh,” đừng bao giờ đi phi trường Dulles. Chỗ ấy dành cho dân thường nhếch nhác. Phi trường Manassas mới là chọn lựa. Cách Washington, DC chỉ khoảng một tiếng, phi trường này dù nhỏ nhưng “riêng tư.”
Về nhà cửa, Howard Lutnick đã chi $25 triệu để mua một dinh thự mang phong cách lâu đài Pháp (trước đây thuộc sở hữu người dẫn chương trình Fox News – Bret Baier). Trong khi đó, ngài Bộ Trưởng Y Tế Robert F. Kennedy Jr dọn về một căn trị giá $4.5 triệu ở khu vực lân cận. Cách nhà của gia đình Kennedy vài dãy là tòa nhà đồ sộ màu kem mà Bộ Trưởng Tài Chính Scott Bessent chi $12.5 triệu để mua vào năm 2025 – chỉ vài tháng sau khi có mặt trong nội các Trump…
Đó là “vật chất,” về “tinh thần,” giới thượng lưu chính trị đàn đúm tại câu lạc bộ Executive Branch với mức phí gia nhập lên đến nửa triệu đô. Executive Branch bắt đầu mở cửa vào Tháng Tám, 2025, và một trong những sáng lập viên không ai khác hơn là quý tử Donald Trump Jr, cùng với Omeed Malik và Christopher Buskirk thuộc công ty đầu tư 1789 Capital, nơi “bổ nhiệm” Trump Jr. làm đối tác. Hai người sáng lập nữa là Alex Witkoff và Zach Witkoff, con của Steve Witkoff…
Nói chung, tất cả là một vòng tròn khép kín, gồm quan hệ, làm ăn và khai thác tối đa quyền lực để làm giàu. Có một thời nước Mỹ từng ra điều kiện với quốc gia nào đó rằng muốn “chơi” với Mỹ, từ giao thương, viện trợ kinh tế, hợp tác giáo dục, đến quan hệ quốc phòng… thì nhất thiết phải xử lý vấn đề tham nhũng trong nước họ (chưa kể nhân quyền).
Đó không là chuyện Mỹ thích làm “thầy đời thiên hạ” mà là một phần của quan niệm căn bản về sức mạnh và những giá trị mà Mỹ theo đuổi và cổ xúy, rằng tiền bạc, viện trợ và quyền lực Washington phải đi cùng những tiêu chuẩn nhất định về quản trị quốc gia. Trong nhiều chương trình viện trợ và hợp tác, việc chống tham nhũng, minh bạch, pháp quyền và trách nhiệm giải trình luôn được xem là điều kiện để xây dựng mối quan hệ đối tác tin cậy với Mỹ.
Một thời, người Mỹ tự hào khi có những định chế kiểm toán minh bạch, hệ thống tư pháp công tâm, một Quốc Hội luôn chất vấn chính phủ để “check and balance” nhằm giới hạn ở mức cao nhất có thể sao cho có thể tránh được tình trạng xung đột lợi ích.
Giờ đây, thế giới ngày càng quen dần việc đọc những bản tin như thế này: Có đến 53% cử tri Mỹ mô tả Trump là “kẻ thối nát” trong cuộc thăm dò do Economist/YouGov thực hiện vào Tháng Chín. Cuộc thăm dò Reuters/Ipsos cho biết thêm, có đến 63% ý kiến khẳng định Trump và gia đình “hưởng lợi về mặt tài chính theo những cách không chính đáng” khi Trump ngồi ghế tổng thống. Còn nữa, có đến 95% cử tri Dân Chủ, 92% Cộng Hòa và 87% cử tri độc lập nói rằng họ rất tức giận khi nghe đến tham nhũng. [kn]
