Mai Phi Long/ Người Việt
WASHINGTON, DC (NV) – Trong truyền thuyết An Dương Vương-Mỵ Châu, khi thành Cổ Loa còn, nhà vua có thành lũy, quân đội, và bá quan văn võ. Nhưng khi thành thất thủ, An Dương Vương phải bỏ chạy, mọi biểu tượng quyền lực bỗng trở nên vô nghĩa. Trên đường thoát thân, người được ông đem đi đến cuối đường là công chúa Mỵ Châu, con gái của nhà vua.
Câu chuyện cổ ấy giữ lại một cấu trúc “vòng thân cận” rất bền bỉ. Đó là vào lúc bình thường, chức tước cho biết ai quan trọng với triều đình nhưng đến lúc nguy biến, người được giữ bên cạnh sẽ cho biết ai mới là quan trọng với đấng cầm quyền.
Ngày 8 Tháng Bảy tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, Sở Mật Vụ nhận được cảnh báo rằng chiếc máy bay Air Force One được cho là chở Tổng Thống Donald Trump có thể bị Iran bắn bằng hỏa tiễn vác vai. Hãng thông tấn Reuters cho biết mối đe dọa được đánh giá là đáng tin cậy và cận kề, dù một nguồn khác nói chưa có gì cụ thể được xác nhận.
Ông Trump được bí mật đưa vào thùng chờ thức ăn trên xe tiếp thực phẩm sang chiếc C-32A, một phi cơ quân sự nhỏ hơn.
Chiếc máy bay Air Force One vẫn cất cánh với các viên chức cao cấp, nhân viên Tòa Bạch Ốc, và giới báo chí, để tiếp tục tạo ấn tượng rằng tổng thống Mỹ vẫn ở trên đó. Đó là áp dụng kế nghi binh.
Một chiếc tìm đường thoát. Một chiếc có thể là mục tiêu của hỏa tiễn Iran.
Hàng hầu cận được làm Mỵ Châu, cỡ nội các giữ làm chim mồi
Trên chiếc máy bay “thoát thân” C-32A, “An Dương Vương” leo lên cùng “các Mỵ Châu” bao gồm Bộ Trưởng Quốc Phòng Pete Hegseth cùng với các phụ tá cận kề như ông Dan Scavino, ông Walt Nauta, và cô Natalie Harp, theo CBS.
Bị bỏ lại trên chiếc Air Force One làm mồi cho hỏa tiễn Iran có Ngoại Trưởng Marco Rubio và Bộ Trưởng Tài Chính Scott Bessent.
Có thể giải thích rằng các bộ trưởng như ông Rubio và ông Bessent được tách khỏi ông Trump để duy trì trật tự kế nhiệm. Điều đó có thể hiểu được khi tổng thống có mệnh hệ gì, vì ngoại trưởng là người kế vị trước bộ trưởng tài chính, rồi đến bộ trưởng quốc phòng trong thứ tự kế nhiệm giữa các thành viên nội các.
Nhưng lập luận ấy chỉ đúng một nửa. Bởi vì, lý do này không cần thiết khi Phó Tổng Thống JD Vance, người kế vị thứ nhất, và Chủ Tịch Hạ Viện Mike Johnson, người kế vị thứ nhì, vẫn an toàn ở Mỹ.
Vấn đề là chiếc Air Force One mà hai ông Rubio và Bessent ngồi không phải là một “nơi an toàn” dành riêng cho những vị trí để bảo toàn chính phủ. Đây chính là chiếc phi cơ được dùng để làm cho kẻ thù tiếp tục tin rằng ông Trump vẫn ở trên đó, không khác chi một “cỗ quan tài bay” trước mối đe dọa bị hỏa tiễn Iran tiêu diệt.
Nhưng vì sao “con đường sống” lại mở ra cho ông Hegseth, dù chức vụ xếp dưới phẩm trật kế nhiệm? Có thể giải thích một cách khiên cưỡng rằng Mỹ đang chiến tranh nên ông Trump cần ngay ý kiến bộ trưởng quốc phòng.
Nhưng chính lời giải thích này lại tạo ra câu hỏi kế tiếp rằng nếu ông Hegseth cần thiết vì quốc phòng, thế thì những phụ tá hầu cận của ông Trump lại được nhận vai Mỵ Châu trên C-32A nhờ phẩm trật gì?
Tổng Thống Trump nói việc núp thùng thức ăn lẻn sang máy bay khác là làm theo yêu cầu của Sở Mật Vụ. Về biện pháp an ninh, đó là lời giải thích hợp lý. Nhưng đó mới chỉ là trả lời cho câu hỏi “tại sao tôi đổi máy bay,” chứ chưa trả lời “tại sao những ‘Mỵ Châu’ được theo cùng tôi.”
Ngồi thử vào ghế của Marco Rubio hay Scott Bessent
Không cần tưởng tượng ông Rubio hay ông Bessent tức giận vì chưa có bằng chứng cho điều đó. Chỉ cần nhìn vào những gì các ông biết và bây giờ cả thế giới đều biết.
Có mối đe dọa và ông Trump bí mật chuyển máy bay trước nguy cơ bị bắn hạ.
Ngỡ rằng được an toàn tối đa với chủ tướng, nhưng các ông Rubio và Bessent bây giờ mới biết mình trở thành những con chim mồi. Air Force One có thể thành “quan tài bay.”
Và chắc chắn rằng ông ngoại trưởng và ông bộ trưởng tài chính hiểu rất rõ cơ cấu và ngôn ngữ của quyền lực trong định chế và thể chế chính quyền Mỹ.
Nếu đứng ở vị trí hai ông này, câu hỏi đáng suy nghĩ không phải cô phụ tá “Natalie Harp quan trọng đến mức nào?” hay vì sao “gã” Hegseth kia lại được thoát cảnh làm con chim mồi như “bọn ta?”
Câu hỏi sâu hơn là: “Vị trí của tôi trong cơ cấu quyền lực của chính phủ Mỹ có giống vị trí trong ‘triều đình’ của thế giới quan quyền lực ‘An Dương Vương’ Trump hay không?”
Một chính phủ vận hành chủ yếu bằng chức vụ, luật pháp, chuyên môn, và trật tự của hệ thống chỉ huy, còn một triều đình vận hành nhiều hơn bằng sự gần gũi, quyền tiếp cận, lòng tin và sự sủng ái của vị quân vương.
Bất kỳ nền cộng hòa nào cũng có lý do để cảnh giác khi quyền lực của sự gần gũi bắt đầu cạnh tranh với quyền lực của định chế.
Khi đối diện một khoảnh khắc an ninh nghiêm trọng, thực tế phô bày rõ ràng sự phân chia những người chung quanh ông Trump thành hai nhóm rất rõ ràng là “những người đi với tổng thống” và “những người tiếp tục ở trên chiếc máy bay làm chim mồi.”
Một nhóm phục vụ trực tiếp sự sống còn và khả năng hoạt động của ông Trump trong khoảnh khắc sống chết. Nhóm còn lại tiếp tục giữ vai trò trong bộ máy nhà nước, nhưng đồng thời gánh mọi rủi ro của kế hoạch đánh lạc hướng.
Khi nguy hiểm buộc vòng tròn quanh người lãnh đạo phải thu nhỏ, một sơ đồ hoàn toàn khác với trật tự chính phủ có thể hiện ra: Ai cần thiết cho quốc gia? Ai cần thiết để hỗ trợ hoạt động cá nhân của tổng thống? Ai có thể ở lại, ai được cho đi cùng?
Trong một nền cộng hòa, thành viên nội các phục vụ nước Mỹ, Hiến Pháp, và trách nhiệm của chức vụ. Nhưng một chính quyền càng cá nhân hóa quyền lực thì ranh giới giữa phục vụ chức vụ tổng thống và phục vụ con người tổng thống càng dễ mờ đi.
Trở lại Cổ Loa Thành
Khi thành còn đứng vững, An Dương Vương có cả một triều đình. Khi phải chạy tìm đường sống, người ngồi sau lưng ông là Mỵ Châu.
Hình ảnh “ai được lên ngựa” theo vua chạy thoát vẫn có tác động mãnh liệt vì chạm vào một phản xạ bản chất của quyền lực: Khi nguy hiểm ép vòng tròn thân cận phải thu nhỏ thì trật tự thể chế và thứ tự thân cận không hề giống nhau.
Đêm 8 Tháng Bảy tại Ankara, chiếu theo thể chế nước Mỹ, ông Marco Rubio đứng trước ông Bessent. Ông Hegseth đứng sau hai ông này trong thứ tự kế nhiệm tổng thống.
Nhưng thứ tự thể chế đó không quyết định ai đi cùng Tổng Thống Trump trên chiếc C-32A.
Nhưng một thứ tự khác đã xuất hiện trong khoảnh khắc ấy, một thứ tự mà Hiến Pháp không viết ra, và đến nay Tòa Bạch Ốc chưa giải thích đầy đủ.
Không ai có thể từ đó kết luận ông Trump coi mạng người này quý hơn người kia. Nhưng người ta có quyền thắc mắc rằng khi “An Dương Vương” Donald Trump cần thoát thân thi ai được ngồi sau yên ngựa?
Đó là câu hỏi mà những nhân vật như Rubio, Bessent, và tất cả những người đang đứng trong vòng quyền lực của Trump đã lờ mờ nhận ra “ta không phải là Mỵ Châu.”
Trong một nền cộng hòa thật sự, đáng lẽ không ai phải suy nghĩ về điều đó. [đ.d.]
