Trúc Phương/Người Việt
Ngày 15 Tháng Năm, Thượng Nghị Sĩ Ron Wyden (Dân Chủ-Oregon) phẫn nộ nói, chính quyền Trump vốn “ngập ngụa tham nhũng từ trên xuống dưới;” bây giờ lại âm mưu thực hiện “một trong những hành vi tham nhũng nghiêm trọng nhất lịch sử chính trị Mỹ,” rằng “những gì chúng ta chứng kiến chẳng khác nào một vụ tống tiền nhắm vào người dân Mỹ… Trump thực sự một kẻ ký sinh của nền cộng hòa Hoa Kỳ”… Chuyện gì khiến Ron Wyden giận dữ đến vậy?
Một vụ “tống tiền”
Theo The New York Times, ba nguồn tin nội bộ cho biết, Bộ Tư Pháp đang rà soát lại vụ Trump kiện Sở Thuế Hoa Kỳ (IRS). Chưa biết việc dàn xếp như thế nào nhưng một trong những lựa chọn khả dĩ là Trump bãi nại, với điều kiện IRS từ nay không được kiểm toán bất kỳ hoạt động tài chính nào liên quan Trump và gia đình ông.
Bản chất vụ kiện là rất phi lý và ngược ngạo. Để một vụ kiện được coi là hợp lệ, hai bên – nguyên đơn và bị đơn – phải hoàn toàn ở hai chiến tuyến; nếu không, thẩm phán có quyền bác bỏ vụ án. Do vậy, Kathleen Williams, vị thẩm phán thụ lý vụ việc, đang yêu cầu nhóm luật sư của Trump, cùng với Bộ Tư Pháp (đại diện IRS trước tòa liên bang), phải nộp các văn bản giải trình trước ngày 20 Tháng Năm để xem liệu giữa họ có tồn tại xung đột lợi ích hay không. Đó là nguyên tắc. Trên thực tế, chỉ cần nhìn sơ, cũng thấy rõ yếu tố xung đột lợi ích trong trường hợp này.
IRS không là một tổ chức hay công ty tư nhân mà là một thực thể thuộc quản lý chính phủ. Điều đó có nghĩa Trump kiện một cơ quan do chính ông quản lý rồi đòi cơ quan đó bồi thường cho ông. IRS là cơ quan nhà nước và ngân sách hoạt động của họ là tiền thuế của dân. Do vậy, nếu họ phải “đền” cho Trump thì khác gì Trump lấy tiền thuế người dân cho vào túi riêng. Cái gọi là “ký sinh,” như Ron Wyden nói, nằm ở điểm này.
Tháng Giêng, 2026, Trump, cùng hai con trai Donald Trump Jr. và Eric Trump và Tổ Chức Trump (Trump Organization) đệ đơn kiện IRS và Bộ Tài Chính, đòi bồi thường $10 tỷ vì việc rò rỉ thông tin thuế của họ. Năm 2024, cựu nhân viên IRS, Charles Littlejohn, bị xử 5 năm tù tội tiết lộ thông tin thuế gia đình Trump cùng một số tỷ phú Mỹ. Với nguồn tin từ Charles Littlejohn, The New York Times cùng tờ ProPublica đã phanh phui loạt hồ sơ trốn thuế của Trump. Vụ việc từng gây chấn động hồi Trump nhiệm kỳ một.
Việc tiết lộ hồ sơ thuế là hành vi trái pháp luật và bị kiện là đúng. Charles Littlejohn bị bỏ tù là đúng. Vấn đề ở chỗ Trump không nên kiện IRS và Bộ Tài Chính khi đang ngồi ghế tổng thống, khi mà các cơ quan bị ông kiện lại là những cơ quan chịu sự chỉ đạo của ông; khi mà các luật sư bào chữa cho vụ kiện, về bản chất, lại làm việc trong nhánh hành pháp do chính ông kiểm soát; và khi mà bất kỳ thỏa thuận dàn xếp nào cũng có thể dẫn đến việc tiền thuế của dân, các khoản miễn giảm thuế, miễn giảm kiểm toán, hoặc những lợi ích khác, cuối cùng, đều được chuyển về cá nhân ông hay thành viên gia đình ông.
Trong một vụ kiện thông thường, việc dàn xếp là giải pháp hiệu quả khi nó phù hợp các yếu tố pháp lý thông lệ. Khi muốn dàn xếp, các bên cùng đánh giá rủi ro và và đi đến thỏa hiệp. Đó là chuyện kiện cáo bình thường, khi các bên thực sự đối đầu nhau, khi bị đơn có động cơ độc lập để phản kháng, khi luật sư đại diện cho chính phủ làm nhiệm vụ bảo vệ ngân khố quốc gia chứ không phải xử lý một yêu cầu mang tính nhạy cảm chính trị xuất phát từ chính người đứng đầu chuỗi mệnh lệnh hành chính – trong trường hợp này là Trump. Trong khi đó, luật liên bang vốn nghiêm cấm sự can thiệp tổng thống vào các cuộc kiểm toán hoặc điều tra những hành vi tài chính mờ ám mà IRS thực hiện.
Hơn nữa, một phiên tòa luôn cần bằng chứng. Các kiến nghị pháp lý phải có lập luận chặt chẽ. Trong khi đó, Trump và các “bị đơn” nói rằng họ bị thiệt hại $10 tỷ. Chẳng có bằng chứng nào được đưa ra để chứng minh. Trump có thể nói những gì báo chí phanh phui vụ trốn thuế của ông là làm tổn hại danh tiếng; và ông có thể kiện họ tội phỉ báng; nhưng nếu vậy thì “thiệt hại” không thể quy cho IRS hay thậm chí cho Charles Littlejohn, người rò rỉ hồ sơ thuế của Trump.
Chưa hết, Trump – với cương vị tổng thống, đứng đầu nhánh hành pháp – là người chịu trách nhiệm mọi hoạt động của IRS lẫn Bộ Tài Chính. Do đó, khi vụ rò rỉ IRS xảy ra (hơn hai năm rưỡi sau khi Trump nhậm chức nhiệm kỳ một), thì chính Trump phải chịu trách nhiệm đầu tiên và lớn nhất.
Từ khi Trump kiện IRS, tổ chức phi lợi nhuận Công Dân vì Trách Nhiệm và Đạo Đức (Citizens for Responsibility and Ethics – CREW, Washington DC) đã đệ trình bản kiến nghị với tư cách là “bên hỗ trợ tòa án” (amicus curiae).
Bản kiến nghị viết: “Việc tổng thống cùng lúc nắm giữ hai vai trò trong vụ kiện, với tư cách cá nhân là nguyên đơn, và với tư cách người đứng đầu hành pháp, đã khiến các luật sư thuộc Bộ Tư Pháp không thể hoàn thành nghĩa vụ đạo đức…”
Kiến nghị cũng yêu cầu Kathleen Williams, thẩm phán liên bang tại Florida đang thụ lý vụ án, cần tạm dừng các tiến trình tố tụng và nên “cấm các bên được phép hủy vụ kiện thông qua một thỏa thuận dàn xếp tài chính mang tính vi hiến, chừng nào tổng thống còn đương nhiệm.”
Dùng “tiền chùa” chi cho “tín đồ”
Nếu Trump nổi hứng bãi nại vụ kiện IRS thì chắc không có vấn đề gì lớn; đằng này, ông đòi bồi thường $1.7 tỷ. Trump nói ông không tư túi gì mà dùng $1.7 tỷ để lập nguồn quỹ dành riêng cho việc chống lại tình trạng “vũ khí hóa” các cơ quan công quyền; cụ thể, dùng để bồi thường cho những “nạn nhân oan ức” bởi tình trạng “vũ khí hóa” của Bộ Tư Pháp thời Joe Biden.
Ngày 16 Tháng Năm, trên X (Twitter), ký giả Katherine Faulders của ABC News cho biết, nguồn quỹ trên được dùng thành lập một ủy ban có thể được đặt tên là “Ủy Ban Sự Thật và Công Lý Tổng Thống Donald J. Trump,” và tổng số tiền có sẵn trong quỹ là… $1.776 tỷ.”
Điều này thật ra chẳng giải quyết được gì trước những cáo buộc liên quan tư lợi; trái lại, nó biến một vụ kiện cá nhân chống lại các cơ quan do chính Trump kiểm soát thành một công cụ để phân bổ tiền công quỹ cho những người cùng phe với ông. Sự “ngập ngụa trong thối nát,” như cách nói của Thượng Nghị Sĩ Ron Wyden, ở chỗ, Trump không thể vừa đóng vai nguyên đơn vừa là cấp trên của bị đơn, rồi vừa làm người giám sát các luật sư bào chữa vừa hưởng lợi từ thỏa thuận dàn xếp.
Don Moynihan, giáo sư chính sách công tại Đại Học Michigan, nhận định: “Ý tưởng về thỏa thuận dàn xếp chứa đựng những vấn đề nghiêm trọng.” Thứ nhất, nó mang lại “phần thưởng tài chính cho những kẻ đã tấn công nền dân chủ Mỹ.” Hơn nữa, “đây là một phần trong mô hình hành vi mà qua đó Trump vi phạm nguyên tắc cơ bản về sự phân chia quyền lực.” Gần $1.8 tỷ là một khoản tiền khổng lồ. Không đời nào Quốc Hội chấp thuận chi số tiền lớn như vậy để trả cho đám côn đồ phá hoại Quốc Hội ngày 6 Tháng Giêng, 2021.
Nội việc Trump ân xá cho khoảng 1,500 kẻ tham gia cuộc bạo loạn Quốc Hội đã là điều rất không bình thường; giờ lại “bồi thường danh dự” cho họ nữa thì điều đó còn tệ hơn cả tham nhũng. Cần nói thêm, những kẻ bạo loạn 6 Tháng Giêng đã đệ đơn đòi bồi thường và lấy lại khoản tiền mà họ buộc phải nộp sau khi bị kết án (khoảng $500 đối với tội nhẹ và $2,000 đối với trọng tội). Trong vài trường hợp, có kẻ đòi bồi thường cả triệu.
Trong thực tế, đã có ít nhất một tiền lệ. Tháng Ba, 2026, Bộ Tư Pháp “của Trump” đã đồng ý trả $1.25 triệu cho Michael Flynn (cựu cố vấn an ninh quốc gia thời Trump nhiệm kỳ một). Trước đó, Flynn kiện Bộ Tư Pháp thời Biden, đòi bồi thường $50 triệu, vì việc “truy tố ác ý và lạm dụng quy trình tố tụng,” rằng chính quyền Biden đã truy tố ông “một cách không đúng đắn và mang động cơ chính trị, chỉ vì mối liên hệ hợp pháp của ông với chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2016 của Donald J. Trump.” Trước đó, năm 2025, chính quyền Trump đã đồng ý trả gần $5 triệu để giải quyết một vụ kiện mà đại diện gia đình Ashli Babbitt đệ trình. Babbitt là một trong những kẻ hung hãn đập phá Quốc Hội và bị bắn chết.
Gút lại, việc một tổng thống đương nhiệm kiện chính phủ của mình để đòi bồi thường là điều chưa từng có tiền lệ. Tuy nhiên, Trump vẫn “xoay sở” để “tiền thuế người dân Mỹ trở thành máy rút tiền nhằm phục vụ lợi ích cá nhân ông ta” – như cách nói của Virginia Canter, thuộc tổ chức Democracy Defenders Fund, cựu luật sư Tòa Bạch Ốc.
Nói một cách dễ hiểu, toàn bộ sự việc nằm ở chỗ, Trump muốn lấy “tiền chùa” để “trả ơn, trả nghĩa” cho tín đồ của mình. Quả là một ý tưởng chỉ “thiên tài” Trump mới có thể nghĩ ra. [kn]
