Vann Phan/Người Việt
SANTA ANA, California (NV) – “Gạo Trắng Trăng Thanh” của Hoàng Thi Thơ vừa ra đời đã nổi tiếng ngay và được hầu như toàn thể dân chúng Miền Nam Tự Do nồng nhiệt đón nhận.
Từ hạ bán thế kỷ 20, miền Nam Việt Nam, với phần lớn lãnh thổ là vùng Nam Kỳ Lục Tỉnh thời Pháp thuộc, là một vùng đất màu mỡ, trù phú nhờ ruộng đồng tươi tốt và thường được coi là miền quê hương gạo trắng, nước trong.
Nhờ những cơ duyên của lịch sử, miền đất phương Nam này lại thuộc về lãnh thổ của Việt Nam Cộng Hòa sau khi Hiệp Định Geneva được ký kết vào Tháng Bảy, 1954, kết thúc cuộc chiến tranh Đông Dương (kéo dài từ năm 1946 đến năm 1954) và chia đôi đất nước Việt Nam thành hai miền Nam-Bắc.
Chính nhờ miền đất phì nhiêu này, nơi cuộc sống không đến nỗi khắt khe và nghiệt ngã vì lũ lụt Sông Hồng hay mưa bão miền Trung, mà lòng người dân Miền Nam dễ trở nên chân chất và hiền hòa. Và cũng chính dải đất “phương Nam bao la dịu dàng,” nơi dân chúng ưa “say sưa câu hoan ca nhịp nhàng” đã tạo nên nguồn cảm hứng vô biên cho nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ, một trong những nghệ sĩ đa tài và mang nhiều tình tự dân tộc nhất trong giới văn nghệ sĩ miền Nam Việt Nam thời trước năm 1975, sáng tác nên nhạc phẩm “Gạo Trắng Trăng Thanh.”
Vừa ra đời, “Gạo Trắng Trăng Thanh” đã nổi tiếng ngay, dù là qua làn sóng điện của các đài phát thanh hay qua những nhạc cảnh được dàn dựng trên sân khấu trong các buổi trình diễn lưu động tại các tỉnh, thành trên toàn quốc.
Trong nhạc phẩm “Chào Mừng Ngày 26 Tháng Mười,” ngày khai sinh chế độ Cộng Hòa lần đầu tiên tại miền Nam Việt Nam vào năm 1956, có câu: “Mừng từ đây một nếp sống mới/ Mọi người dân nhân vị được trọng/ Và toàn dân được no ấm, tự do”… Ca khúc “Gạo Trắng Trăng Thanh” của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ, cũng được sáng tác đúng vào năm 1956, rõ ràng là đã nói lên được hết cái “no ấm, tự do” của nước Việt Nam Cộng Hòa thời mới được khai sáng, với nền nông nghiệp là căn bản của nền kinh tế đất nước lúc bấy giờ.
Hai năm sau ngày đất nước bị chia đôi cũng là khoảng thời gian thanh bình và thịnh vượng nhất của Miền Nam Tự Do trước khi cuộc Chiến Tranh Việt Nam gia tăng cường độ khốc liệt vào năm 1960, năm Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam Việt Nam – được Cộng Sản Bắc Việt dựng nên để làm công cụ thôn tính Miền Nam Tự Do – khởi sự các cuộc tấn công quy mô vào hầu hết các tỉnh, thành của Việt Nam Cộng Hòa.
“Gạo Trắng Trăng Thanh” là một nhạc phẩm mang âm hưởng dân ca, với tiết tấu sôi nổi nên có sức lôi cuốn mạnh mẽ đối với tập thể những người cất tiếng hò hay góp tiếng ca, đồng thời cũng rất hấp dẫn người nghe.
Bài hát này làm sống động bầu không khí yên ổn, thanh bình của quê hương miền Nam và là khúc âu ca hầu như bất tận của đất nước từ Bến Hải đến Cà Mau, với những câu: “ta hát vang trong đêm trường mênh mang,” “ai đang đi trên đường đê tai lắng nghe muôn câu hò đê mê,” “vô đây em dù trời khuya anh nhớ đưa em về,” “muôn câu hò hò hò khoan đang mãi vui trong đêm dài,” “ai xa xăm ai buồn chăng nghe hát vang muôn câu hò thênh thang,” “chân băng ngang vào nơi đây chắp mối duyên lỡ làng,” “dư âm xa còn vang mãi trong ánh đêm trăng tà”…
Để nói lên cái trù phú của miền đất phương Nam cũng như cái hạnh phúc, ấm no của toàn dân trong ngày mùa vào những năm đầu thời Đệ Nhất Cộng Hòa, “Gạo Trắng Trăng Thanh” có những khúc nhạc mang âm điệu nhịp nhàng cùng với lời ca mộc mạc và hết sức dễ thương, như: “Ai đang say chày buông rơi nghe tiếng vơi tiếng đầy,” “gái trai làng chiều hôm nay đang mãi say theo tiếng chày,” “đêm chơi vơi gạo cười tươi như chuyền hơi ấm ấm lòng người,” “hò hô hò! Anh em giã trắng cối này,” “hò hô hò! Duyên ta mà ví đặng,” “hò hô hò! Sông dài Long là Cửu Long,” “gái trai làng chiều hôm nay đang mãi say theo tiếng chày,” “đêm chơi vơi gạo cười tươi như chuyền hơi ấm ấm lòng người,” “hò hô hò! Em ơi gạo trắng như ngà,” “hò hô hò! Nuôi dân giết giặc,” “hò hô hò! Nước nhà vinh làng quang vinh,” “trong đêm thanh trăng tàn canh bao tiếng ca theo tiếng chày nhanh nhanh”…
***
Hoàng Thi Thơ quê quán ở Quảng Trị và là một trong những nhạc sĩ nổi tiếng nhất của nền tân nhạc Việt Nam. Một số bút hiệu khác của ông là Tôn Nữ Trà Mi, Tôn Nữ Diễm Hồng, Bích Khê, và Triệu Phong. Năm 1948, ông vào Huế để theo đuổi việc học tại trường Lycée Khải Định (về sau đổi là trường Quốc Học).
Sau khi học xong Tú Tài, có một thời gian ông đi theo kháng chiến với Phong Trào Việt Minh ở ngoài Bắc, rồi mới vào Sài Gòn để làm lại cuộc đời sau khi hai người anh của ông bị Việt Minh hành quyết ở Huế vì tội thân Pháp. Lúc vào Nam, Hoàng Thi Thơ có dẫn theo hai người cháu bị mất cha, đó là Hoàng Kiều – sau này trở thành tỷ phú tại Hoa Kỳ – và Hoàng Thi Thao.
Tháng Chín, 1957, ông lập gia đình với ca sĩ Thúy Nga (con của nhiếp ảnh gia Nguyễn Giao) và có bốn người con (ba trai, một gái), trong đó người con trưởng là Hoàng Thi Thi, cũng là nhạc sĩ. Ngoài ra, Hoàng Thi Thơ còn nhận người cháu gọi ông bằng chú làm con nuôi, là Hoàng Thi Thao (1945-2019), người theo sát chân ông trong nhiều năm hoạt động văn nghệ.
Từ năm 1957, ông bắt đầu tổ chức những kỳ đại nhạc hội tại rạp Thống Nhất Sài Gòn. Năm 1961, nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ thành lập Đoàn Văn Nghệ Việt Nam gồm hơn 100 nghệ sĩ tên tuổi và lưu diễn qua nhiều nước Á Châu cũng như nhiều thành phố trên thế giới, như Vạn Tượng (Vientiane), Hồng Kông, Đài Bắc, Đông Kinh, Băng Cốc (Bangkok), Tân Gia Ba (Singapore), Sénégal, Ba Lê, Luân Đôn… và nhiều nơi ở Hoa Kỳ. Năm 1967, ông thành lập Đoàn Văn Nghệ Maxim, gồm 70 diễn viên ca-vũ-nhạc-kịch, chuyên trình diễn tại nhà hàng Maxim.
Nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ được Bộ Thông Tin và Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa nhiều lần cử ra tập hợp và hướng dẫn các đoàn văn nghệ Việt Nam sang các nước Á Châu và Âu Châu trình diễn.
Hồi Tháng Tư, 1975, đoàn văn nghệ của ông đang lưu diễn tại Nhật thì Sài Gòn mất vào tay Cộng Sản. Từ đo, Hoàng Thi Thơ sống cuộc đời lưu vong và định cư tại Hoa Kỳ. Ngày 23 Tháng Chín, 2001, ông qua đời tại nhà riêng ở Glendale, California, thọ 72 tuổi.
Hoàng Thi Thơ sáng tác rất mạnh, với hàng trăm nhạc phẩm giá trị trong suốt ba thập niên 1950, 1960 và 1970, trong đó có các ca khúc rất được ưa chuộng từ trước và sau năm 1975, như: “Ai Buồn Hơn Ai,” “Cái Trâm Em Cài,” “Cô Thắm Về Làng,” “Duyên Quê,” “Đường Xưa Lối Cũ,” “Gạo Trắng Trăng Thanh,” “Mùa Thu Đông Kinh,” “Nhớ Thành Đô,” “Ô Kìa Đời Bỗng Dưng Vui,” “Rước Tình Về Với Quê Hương,” “Tà Áo Cưới,” “Tôi Nhớ Tên Anh,” “Trăng Rụng Xuống Cầu,” “Túp Lều Lý Tưởng”…
Nữ văn sĩ Túy Hồng có đưa ra mấy lời nhận xét về cuộc đời và sự nghiệp của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ như sau: “Hoàng Thi Thơ là một nhạc sĩ chân chính đúng nghĩa, lấy khổ đau và bất khuất của quê hương làm chủ đề trình diễn, dẫn chúng ta quay về với những truyền thống tốt đẹp, với lòng yêu thương đồng bào ruột thịt và yêu thương chính bản thân mình.” (Vann Phan) [qd]
Nhạc phẩm “Gạo Trắng Trăng Thanh” của Hoàng Thi Thơ
Trong đêm trăng, tiếng chày khua ta hát vang trong đêm trường mênh mang
Ai đang say chày buông rơi nghe tiếng vơi tiếng đầy
Ai đang đi trên đường đê tai lắng nghe muôn câu hò đê mê
Vô đây em dù trời khuya anh nhớ đưa em về
Muôn câu hò hò khoan đang mãi vang trong đêm dài
Gái trai làng chiều hôm nay đang mãi say theo tiếng chày
Đêm chơi vơi gạo cười tươi như chuyền hơi ấm ấm lòng người
Hò hô hò! Anh em giã trắng cối này
Hò hô hò! Duyên ta mà ví đặng
Hò hô hò! Sông dài Long là Cửu Long
Muôn câu hò hò khoan đang mãi vang trong đêm dài
Gái trai làng chiều hôm nay đang mãi say trong tiếng chày
Đêm chơi vơi gạo cười tươi như chuyền hơi ấm ấm lòng người
Hò hô hò! Em ơi gạo trắng như ngà
Hò hô hò! Nuôi dân giết giặc
Hò hô hò! Nước nhà vinh là quang vinh
Ai xa xăm ai buồn chăng nghe hát vang muôn câu hò thênh thang
Chân băng ngang vào nơi đây chấp mối duyên lỡ làng
Trong đêm thanh trăng tàn canh bao tiếng ca theo tiếng chày nhanh nhanh
Dư âm xa còn vang mãi trong ánh đêm trăng tà
Trong đêm thanh trăng tàn canh bao tiếng ca theo tiếng chày nhanh nhanh
Dư âm xa còn vang mãi trong ánh đêm trăng tà
Còn vang mãi trong ánh đêm trăng tà
Còn vang mãi trong xóm nghèo làng ta.
