Lâm Hoài Thạch/Người Việt
WESTMINSTER, California (NV) – Chiến tranh tại miền Nam Việt Nam bắt đầu khốc liệt vào năm 1968, chấp hành lệnh tổng động viên, họa sĩ kiêm thầy giáo Lương Trường Thọ ghi danh nhập Khóa 9/68 Sinh Viên Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức.
Lương Trường Thọ quê Hòn Khói, Nha Trang, Khánh Hòa. Năm 1963, ông học trường Trung Học Mỹ Thuật Gia Định. Ra trường năm 1965 và bắt đầu sống bằng nghề vẽ tranh từ năm 1966.
Năm 1967, một số tác phẩm của ông được treo tại Phòng Thông Tin Đô Thành Sài Gòn. Lúc đó, ông là một số những họa sĩ còn rất trẻ, nhưng tranh vẽ của họ được tuyển chọn để treo tại phòng thông tin này. Kể từ đó, những tác phẩm tranh vẽ của họa sĩ Lương Trường Thọ đã được nhiều người để ý đến.
Sau đó, do điều kiện để phát triển mộng ước của mình trong ngành mỹ thuật, nên ông xin vào học trường Sư Phạm Sài Gòn làm thầy giáo nhằm kiếm tiền để “nuôi” nghề vẽ. Nguyên do ông vào ngành thầy giáo cũng do lời khuyên từ mẹ của ông.
Ông Thọ kể: “Tôi sống bằng nghề vẽ tranh, nhưng vì là một họa sĩ mới ra trường nên những tác phẩm của tôi rất khó bán được, mà muốn thực hiện những tác phẩm tranh được hoàn hảo thì phải có tiền để mua màu sơn, cọ, giấy và khung vẽ… Mẹ tôi thấy vậy mới khuyên tôi, ‘Thời nay, nếu học vẽ không thì con sẽ đói khổ khi con theo đuổi nghề vẽ, nên con phải học thêm cái nghề gì để kiếm tiền hầu nuôi mộng ước phát triển nghệ thuật của con sau này.’”
“Vì thế tôi mới nghe theo lời mẹ, và được trở thành một thầy giáo dạy học. Đúng theo lời mẹ tôi khuyên bảo. Lúc bấy giờ, tôi đã có lương dạy học, và tôi dùng số tiền này để phát triển ngành vẽ tranh của tôi,” ông kể thêm.
Nhập ngũ theo lệnh tổng động viên
Rồi lệnh tổng động viên năm 1968, ông vào trường Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức. Không bao lâu đến ngày ra trường, ông ghi danh xin được về Binh Chủng Thủy Quân Lục Chiến (TQLC) Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa (VNCH).
Ông Thọ nhớ lại: “Lúc đó, các tân sĩ quan muốn về Binh Chủng TQLC thì phải ghi danh trước, rồi đợi khi ban tuyển mộ của TQLC vào để tuyển chọn. Khóa của tôi có cả trăm người ghi danh để được chọn về TQLC. Nhưng thông thường thì họ chỉ chọn 20 người là cao nhất. Ban tuyển mộ từ Bộ Tư Lệnh TQLC vào quân trường yêu cầu những ai ghi danh để về TQLC thì phải chạy bộ mấy vòng Vũ Đình Trường để thử sức, rồi họ mới chọn về văn hóa. Sau đó, ban tuyển mộ chọn được 19 tân sĩ quan được về TQLC trong đó có tôi, với cập bậc chuẩn úy.”
Ông Thọ về trình diện Bộ Tư Lệnh TQLC ở 15 Lê Thánh Tôn, Quận Nhất, Sài Gòn, và chờ lệnh để đi thụ huấn tác chiến tại Trung Tâm Huấn Luyện TQLC tại Căn Cứ Sóng Thần. (Căn Cứ Sóng Thần nằm giữa Thủ Đức và Dĩ An, Biên Hòa. Trước đó, nơi này nằm trong khu Rừng Cấm. Sau này được thành lập Căn Cứ Sóng Thần TQLC).
Khi đến trình diện Trung Tâm Huấn Luyện TQLC, một câu chuyện hy hữu giúp ông Thọ được trở thành người thiết kế và xây dựng Hội Quán Hoa Biển TQLC.
Lúc đó, Thiếu Tá Trần Ngọc Toàn là chỉ huy trưởng Căn Cứ Sóng Thần, thời gian sau ông được thăng cấp trung tá. Trung Tâm Huấn Luyện TQLC là một bộ phận nằm trong căn cứ này. Trung Tá Phạm Văn Chung là chỉ huy trưởng Trung Tâm Huấn Luyện.
Trung tâm huấn luyện này là một khu đất trống vừa được Mỹ giao lại, nên còn rất thô sơ, rất cần việc xây dựng và trang trí để được hoàn hảo hơn. Lúc đó, binh chủng cũng có một nhu cầu là sẽ tạo một hội quán thật đẹp có tên là Hội Quán Hoa Biển.
Họa sĩ của Trung Tâm Huấn Luyện TQLC
Ông Thọ cho biết: “Khi chúng tôi mới về trình diện trung tâm này thì Trung Tá Chung xem lý lịch của 19 tân sĩ quan, nên ông ta đã biết tôi là người đã xuất thân từ trường Mỹ Thuật Gia Định. Sau đó, tôi được lệnh trình diện vị chỉ huy trưởng. Trung Tá Chung cho tôi biết là binh chủng có nhu cầu cần xây dựng một hội quán cho trung tâm huấn luyện này, và đang cần người thiết kế và trang trí.”
“Ông Chung hỏi tôi, ‘Cậu có làm được không?’ Tôi mới trả lời, ‘Trình với trung tá, xin cho tôi vài cây viết chì và vài giấy trắng khổ to để tôi vẽ phác thảo, rồi trình cho thiếu tá xem trước. Nếu thiếu tá thấy được thì mình sẽ tiến hành công việc này. Nếu thiếu tá không đồng ý thì xin ông tìm người khác,’” ông kể.
Chuẩn Úy Thọ phải thức trọn một đêm để ngồi vẽ phác thảo gồm ba bản. Một bản là phối cảnh tổng thể, một bản sơ đồ mặt bằng chi tiết, và một bản là trang trí nội thất. Sáng hôm sau, ông Thọ mới mang ba phác thảo của mình lên trình cho chỉ huy trưởng. Khi xem xong, Trung Tá Chung rất hài lòng về cách làm việc của ông Thọ, và cũng thích ba phác thảo này.
Ông kể tiếp: “Sau đó, chỉ huy trưởng bảo tôi không cần ra bãi tập huấn nữa, trong khi đó thì mấy người bạn cùng khóa với tôi thì cứ vào sáng sớm, ai nấy phải khăn gói ba-lô để ra bãi tập. Riêng tôi thì được Trung Tá Chung cho lệnh tôi phải hoàn chỉnh ba phác thảo cho thật kỹ lưỡng. Xong, ông mới bảo tôi đi với ông đến trình ba phác thảo này lên Bộ Tư Lệnh TQLC.”
Từ Căn Cứ Sóng Thần về Bộ Tư Lệnh TQLC khoảng 15 cây số (từ Dĩ An, Thủ Đức đến 15 Lê Thánh Tôn, Quận Nhất). Lúc đó, Tư Lệnh TQLC là Tướng Lê Nguyên Khang, kiêm Tư Lệnh Vùng 3 Chiến Thuật. Đại Tá Bùi Thế Lân là tư lệnh phó.
Khi đến bộ tư lệnh thì Trung Tá Chung và Chuẩn Úy Thọ chỉ gặp Đại Tá Lân. Ông Chung mới trình với Đại Tá Lân về ba phác thảo để thực hiện Hội Quán Hoa Biển TQLC.
Ông Thọ kể: “Đại Tá Lân mới bảo tôi giải thích về nội dung của ba phác thảo để làm Hội Quán Hoa Biển. Sau khi tôi giải thích xong thì Đại Tá Lân mới gật đầu và nói vậy thì tốt quá, rồi ông đã lệnh cho Trung Tá Chung và tôi để bắt đầu thực hiện công việc này, và phải hoàn tất công trước Ngày Quân Lực 19 Tháng Sáu, 1969.”
Xây dựng Hội Quán Hoa Biển TQLC
Ông chỉ huy trưởng cho một sĩ quan thường vụ là Thiếu Úy Thêm của đơn vị để giúp Chuẩn Úy Thọ thực hiện công trình này. Cũng nhờ ông thường vụ này mà ông Thọ đã có nhiều thợ hồ, thợ mộc, thợ hàn, khoảng trên 50 người đến phụ giúp ông Thọ, họ là những người lính TQLC của các tiểu đoàn khóa sinh.
“Trong khi chúng tôi xây dựng Hội Quán Hoa Biển thì thỉnh thoảng các vị sĩ quan cao cấp của TQLC có đến thăm anh em thầy thợ chúng tôi, và cũng có vài ý kiến thêm bớt chút đỉnh, thì tôi cũng đồng ý làm theo lệnh của họ,” ông Thọ nhớ lại.
Ông Thọ kể lại những tác phẩm rất độc đáo từ bên ngoài đến bên trong Hội Quán Hoa Biển. Bên ngoài có tượng một cô gái Việt Nam khỏa thân ngồi giữa hồ nước, và tượng một cô gái nữa đứng trước cổng ra vào. Bên trong, để tránh pháo kích, ông nhờ các thầy thợ đào sâu xuống một nửa để làm sàn nhà. Phía trên sàn thì xây thêm một tầng nữa, và cũng được trang trí rất thẩm mỹ. Vì thế, nếu khi có tổ chức hội hè hay tiệc tùng mà bị pháo kích, thì mọi người cũng được an toàn.
Ông nói: “Bên trong tôi có đắp phù điêu gồm những hình ảnh của các quân nhân TQLC; các cô gái mừng các chiến sĩ thắng trận trở về; và nhiều hình ảnh khác có liên quan đến sự hào hùng của những người lính TQLC. Tất cả các bức tranh nổi được dựng lên trên bốn bức tường. Diện tích của hội quán khoảng 30m x 30m.”
“Sở dĩ chúng tôi thực hiện được một công trình rất công phu và đầy sáng tạo này, vì những họa sĩ như chúng tôi khi đã tốt nghiệp trường thẫm mỹ, thì phần nhiều đều có đầu óc thiết kế về những phòng óc mỹ thuật, tuy không bằng những kiến trúc sư, nhưng cũng trông rất nghệ thuật và kiên cố,” ông chia sẻ thêm.
Lúc đang thực hiện công trình thì Trung Tá Chung đều đến xem mỗi ngày. Ông ta thấy nơi nào cũng bầy hầy, nào gạch đá xi măng, tượng, tranh vẽ trông rất ngổn ngang, ông ta mới nói với Chuẩn Úy Thọ: “Tôi là người rất đam mê nghệ thuật, nhưng thấy các anh làm sao thấy bầy hầy quá, liệu có hoàn tất trước Ngày Quân Lực không vậy? Anh Thọ, anh đã hứa với tư lệnh phó rồi đó nghe.”
“Xin trung tá an tâm, chúng tôi sẽ hoàn tất trước Ngày Quân Lực,” ông Thọ trả lời.
Cũng nhờ nhân lực mạnh và vật liệu đầy đủ, toán xây dựng đã hoàn thành công tác này chỉ trong vòng ba tháng, và trước ngày Quân Lực 19 Tháng Sáu, 1969, khoảng một tuần. Buổi khánh thành có sự hiện diện của nhiều sĩ quan cao cấp của TQLC và những đơn vị bạn. Đặc biệt, sự hiện diện của Tướng Lê Nguyên Khang và Đại Tá Bùi Thế Lân.
Ông Thọ tâm tình: “Lúc đó, Đại Tá Lân mới đến bên tôi nói, ‘Cậu làm được như thế này thì tôi cũng hả dạ với tướng tư lệnh.’ Sau đó ông nói với Trung Tá Chung: ‘Anh Thọ làm được kết quả tốt đẹp như thế này thì mình cũng nên giữ anh ta ở lại Căn Cứ Sóng Thần để còn làm nhiều công việc khác.’”
“Sau khi chúng tôi thực hiện xong Hội Quán Hoa Biển, thì các bạn sĩ quan cùng khóa tôi cũng vừa mãn khóa, và họ đều được đưa ra các tiểu đoàn tác chiến, chỉ có tôi là được ở lại làm việc tại Căn Cứ Sóng Thần,” ông nói.
Vài tháng sau, ông Thọ được thắng cấp thiếu úy.
Thực hiện tranh nổi trước cổng Trung Tâm Huấn Luyện TQLC
Sau đó, Trung Tá Chung chia sẻ với ông Thọ rằng: “Cái cổng của Trung Tâm Huấn Luyện TQLC để như cũ thì thấy đơn điệu quá, cậu có thể làm một bức tường với những hình ảnh đắp nổi được không?” Ông Thọ trả lời: “Tôi sẽ vẽ ra một phác thảo, nếu trung tá chấp thuận thì tôi sẽ thực hiện.”
Phác thảo của Thiếu Úy Thọ với nội dung đoàn quân của Đức Trần Hưng Đạo đang rượt đánh Tướng Thoát Hoan, Trung Quốc, chạy tháo lui và chui trong ống đồng để lẩn trốn. Sau khi thực hiện xong phác thảo, ông Thọ trình lên Thiếu Tá Chung. Ông ta rất thích và bảo Thiếu Úy Thọ hãy thực hiện ngay.
Ông Thọ kể: “Đến lúc này thì công việc của tôi không còn bị gấp rút nữa, tôi mới cùng với năm anh em thợ hồ giỏi biết cắt chỉ và đắp nổi để giúp tôi thực hiện bức tranh nổi này.”
Đầu tiên, toán thợ hồ xây một bức tường dài khoảng 30 mét, chiều cao khoảng hơn 6 mét. Sau đó, ông Thọ và những thợ đắp hình nổi Đức Trần Hưng Đạo cưỡi ngựa rượt đuổi quân Tàu, trong đó có hình ảnh Tướng Thoát Hoan chui trong ống đồng và có quân sĩ đang kéo ông ta trên đường tẩu thoát.
Ông kể: “Vị chỉ huy trưởng ngày nào cũng ra xem việc của chúng tôi làm, ông rất thích. Sau khi hoàn tất đắp nổi, bức tranh được tôi cho mấy anh thợ sơn giả đồng, trông rất đẹp mắt và hùng tráng. Bức tường tranh nổi này được thực hiện rất công phu và rất có ý nghĩa trong lịch sử Việt Nam. Nhưng rất tiếc, khi Cộng Sản chiếm miền Nam thì họ đã phá hủy bức tranh này. Theo tôi nghĩ, đây là một bức tranh lịch sử nói về chiến thắng của Đức Trần Hưng Đạo mà họ cũng đập phá là điều rất phi lý.”
“Tôi may mắn được phục vụ tại Căn Cứ Song Thần, vì tôi đã đến đúng vào thời cơ của trung tâm này đang cần một người họa sĩ, đúng với khả năng của tôi. Từ sự may mắn đó, tôi mới được giữ lại để làm việc tại Trung Tâm Huấn Luyện TQLC, nhưng quân số thì cũng thuộc Bộ Tư Lệnh TQLC,” ông Thọ tâm tình. (Lâm Hoài Thạch) [qd]
Kỳ cuối: Mũ Xanh Lương Trường Thọ xây Tượng Chiến Sĩ TQLC trước tòa nhà Quốc Hội
