Cái ‘tôi’ của người Việt

Từ Thức

Danh họa Pablo Picasso. (Hình minh họa: Ralph Gatti/AFP/Getty Images)

Tại sao cái tôi, cái “égo” của người Việt lớn thế? Tôi gặp không biết bao nhiêu người vỗ ngực, tự cho mình là vĩ nhân. Không phải chỉ vỗ ngực, còn trèo lên nóc nhà gào khản cổ: tôi giỏi quá, tôi phục tôi quá, tại sao tôi tài ba đến thế?

Một lần ngồi nhậu với năm ông, có cảm tưởng ngồi với năm giải Nobel Văn Chương. Những ông như vậy, nhan nhản. Nói “ông,” vì hầu như đó là một cái bệnh độc quyền của đàn ông. Như ung thư vú là bệnh của đàn bà.

In một hai cuốn sách tào lao tặng bố vợ, nghĩ mình ngồi chung một chiếu với Marcel Proust, Victor Hugo. Làm vài bài thơ, câu trên vần (hay không) với câu dưới, nghĩ mình là Beaudelaire, Nguyễn Du tái sinh. Lập một cái đảng có ba đảng viên, kể cả em gái và mẹ vợ, nghĩ mình là lãnh tụ, ăn nói như lãnh tụ, đi đứng, tắm rửa như lãnh tụ. Viết vài bài lăng nhăng, đầu Ngô mình Sở, nghĩ mình là triết gia, trí thức, sẵn sàng dẫn dân tộc đi lên (hay đi xuống). Học gạo được cái bằng (chưa nói tới chuyện mua được cái bằng), nghĩ mình đã kiếm ra điện và nước nóng. 

Tôi, tôi, tôi

Một ông bạn in một tấm danh thiếp khổ lớn, dầy đặc những chức tước, trong đó có “nhà nghiên cứu.” Những người quen không biết ông nghiên cứu cái gì, lúc nào. Tôi đáng nhận là nhà nghiên cứu hơn, vì thỉnh thoảng vẫn vào Google tìm mẹo trị mắc xương cá, hay cách nấu canh hẹ tầu hũ.

Nghĩ cũng lạ, cái TÔI to tổ bố ở một xứ như Việt Nam. Việt Nam, xứ của văn hóa Phật Giáo, một tôn giáo coi cái ngã là hư cấu, cái tôi không có thực. Nơi chịu ảnh hưởng Lão Giáo, những người đã ra suối rửa tai khi nghe thiên hạ nhắc tới tên mình. Nơi người Công Giáo thực hành đạo nhiệt thành, và Công Giáo coi vị tha, nghĩ tới người khác, là đức tính hàng đầu.

Không lẽ người Việt không hiểu tôn giáo mình đang theo?

Có ai đã gặp một người Nhật vỗ ngực: tôi, tôi, tôi. Nói chuyện với người Nhật, trong những cơ hội hơi chính thức, chưa gì họ đã mang giấy bút ra ghi chép. Làm như những điều bạn nói là khuôn vàng, thước ngọc. 

Tôi là chân lý

Nước Việt nghèo, chậm tiến, lạc hậu. Đáng lẽ người Việt phải khiêm nhượng, biết người, biết mình. Nhưng không, trong tự điển cá nhân của người Việt không có chữ khiêm tốn. Nhiều lần tôi gân cổ cãi với bạn bè, về nhà nghĩ: không chừng nó có lý. Tại sao không nhìn nhận ngay? Bởi vì cái tôi nó lớn quá.

Ở đâu cũng có những cái tôi, nhưng ở người Việt, nó đạt một tỷ số đáng ngại. Mỗi lần, hiếm hoi, gặp một người đồng hương có khả năng nhưng khiêm tốn, tôi nghĩ bụng: ông nội này mất gốc rồi.

Thảo luận với người Việt rất khó, vì ai cũng nghĩ là mình nắm chân lý trong tay. Nghĩ khác là xúc phạm ông ấy, xúc phạm chân lý, bôi nhọ sự thật. Phải căm thù, phải tiêu diệt, phải triệt hạ, phải tố cáo, chụp mũ.

Cái tôi lớn, phải chăng đó là nét đặc thù của một dân tộc đầy tự ti mặc cảm? Trong cái kiêu hãnh lố bịch của người “mang dép râu mà đi vào vũ trụ” có cái tự ti của những người vẫn mang dép râu ở thế kỷ 20, 21.

Trong y học, égocentrisme là một cái bệnh, pathologie. Và trong chín trên 10 trường hợp, những người có mặc cảm tự cao, tự đại (complexe de supériorité) là để che đậy tự ti mặc cảm (complexe d’infériorité).

Những người có thực tài rất khiêm nhượng, vì họ không so sánh với người khác. Họ so sánh mình với mình, so sánh mình hôm nay với mình hôm qua, so sánh tác phẩm mới với tác phẩm cũ của chính mình. Và thường thường thất vọng.

Khi một nghệ sĩ thoả mãn với tác phẩm của mình, anh ta hết là nghệ sĩ. Anh ta không tìm tòi nữa, anh ta về hưu. Như một công chức, một tài xế xe đò về hưu. 

Đèn dầu và đèn điện

Thomas Edison nói nếu hài lòng với đèn dầu, tìm cách cải thiện đèn dầu, sẽ không bao giờ kiếm ra  điện. Người Việt chúng ta dễ thoả mãn quá, dễ kiêu hãnh quá, dễ “tự sướng’’ quá. Hậu quả là cái gì của ta nó cũng nho nhỏ. Cùng lắm là xinh xắn, dễ thương, nhưng đồ sộ, vĩ đại thì không có. Không thể có. Tham vọng nhỏ, thành quả nhỏ.

Pablo Picasso khi thành công, được ca tụng ở “période rose” (thời kỳ hồng), nếu thỏa mãn, sẽ không có “période bleue,” thời kỳ xanh. Nếu thoả mãn với “période bleue” sẽ không có tranh trừu tượng, đưa hội họa đi vạn dặm. Một giai thoại: Picasso mời bạn bè ăn tiệm. Cuối bữa ăn, gọi tính tiền. Chủ tiệm nói xin miễn chuyện tiền bạc, được tiếp Picasso là hân hạnh rồi. Pablo vẽ vài nét trên tấm khăn phủ bàn, tặng chủ tiệm. Ông này nói xin Picasso ký tên. Picasso trả lời: tôi chỉ trả bữa cơm, không muốn mua tiệm ăn.

Nếu Picasso là người Việt, sẽ thấy đời mình đã quá đủ để thoả mãn: vua biết mặt, chúa biết tên, chữ ký đáng ngàn vàng, chỉ việc ngồi hưởng và chiêm ngưỡng dung nhan mình. May mắn cho hội họa, ông là người Tây Ban Nha, hì hục tìm tòi cho tới chết.

Mỗi lần nghe, hay coi Jean Marie Le Clézio, Patrick Modiano trong những chương trình văn học trên France Culture, hay trên France 5, ít người nghĩ họ đã chiếm giải Nobel Văn Chương.

Họ khiêm nhượng, ngập ngừng, do dự, gần như cáo lỗi sắp sửa nói những điều tào lao.

Le Clézio, Nobel 2008, khoanh tay, chăm chú nghe một tác giả vừa chân ướt chân ráo vào nghề, nói về một cuốn sách đầu tay. Modiano, Nobel 2014, tìm chữ một cách khó khăn, ngượng ngập, ít khi chấm dứt một câu, như muốn nói: thôi, bỏ qua đi, những điều tôi muốn nói chẳng có gì đáng nghe. Ông thực sự ngạc nhiên không hiểu tại sao có người nghĩ đến mình để trao giải. Ông nói có người đọc sách của mình đã là một phép lạ. 

Người và ta

Những năm đầu ở Pháp, có thời tôi cư ngụ Rue Marcadet, Paris, bên cạnh là một cặp vợ chồng già, hiền lành, bình dị như một cặp thư ký hay công nhân về hưu. Mỗi lần gặp ở thang máy, bà vồn vã chào, hỏi thăm đủ chuyện. Thỉnh thoảng ông mời vào nhà, uống trà, hỏi chuyện về Phật Giáo mà ông nói đọc nhiều, nhưng có điều không hiểu. Thí dụ ông muốn so sánh khái niệm về niết bàn của Phật Giáo với thiên đàng của Thiên Chúa Giáo.

Ông là một người Công Giáo thuần thành, nhưng muốn tìm hiểu về những tôn giáo khác.

Tuyệt nhiên không bao giờ ông bà nói về mình. Nếu không coi TV , chắc không bao giờ tôi biết bà là Yvonne Loriot, danh cầm hàng đầu của Pháp, chiếm giải nhất bảy lần khi học ở Conservatoire de Paris, trước khi trở thành một giáo sư âm nhạc có uy tín.

Ông là Olivier Messaien, một trong những tác giả nhạc cổ điển lớn nhất của hậu bán thế kỷ 20. Rất nhiều các nhạc sư, nhạc trưởng nổi tiếng ở Âu Châu, như Pierre Boulez, Iannis Xenakis, hãnh diện là đệ tử của ông. Tác phẩm opera “Saint-Francois d’Assise” của ông được trình diễn khắp thế giới, được đón nhận như những tác phẩm của Mozart, Beethoven.

Ông bà sống trong một căn nhà bình dân, ăn uống đơn giản như một cặp vợ chồng nghèo. Tiền bản quyền nhạc đem tặng – một cách kín đáo – các hội từ thiện, hay giúp trùng tu nhà thờ Notre Dame de Lorette gần nhà. Những lúc rảnh rỗi, bà theo ông vào rừng, thu thanh để nghiên cứu tiếng chim hót.

Ai biết hai ông bà già, lễ độ, gần như vụng về, đang xếp hàng mua ổ bánh mì, là những nhân vật chiếm chỗ lớn trong bất cứ một tài liệu nào về âm nhạc cổ điển cận đại, tuần trước còn là thượng khách của Hoàng Gia Thụy Điển.

Khi nào ta có những người như Modiano, Le Clézio, Messaien – chưa nói tới tài năng, chỉ nói tới thái độ khiêm tốn – Việt Nam sẽ là một dân tộc trưởng thành. Trong khi chờ đợi, chúng ta tiếp tục leo lên nóc nhà, gào: tại sao tôi tài giỏi quá như vậy. Khi gào mỏi, leo xuống, đóng áo thụng vái nhau.

Đó cũng là một trò vui, nếu hậu quả không nghiêm trọng. Chúng ta đều đồng ý với nhau là đất nước đang trên bờ vực thẳm, không thể nhẫn tâm khoanh tay nhìn. Nhưng chúng ta không ngồi nổi với nhau, vì cái TÔI nó lớn quá, lớn hơn cả vận mệnh dân tộc. (Từ Thức)

Mời độc giả xem bình luận “Sinh hoạt trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt”(Phần 2)

Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

  • Tai Nguyen

    Tác giả viết quá xúc tích , nhưng quá cao siêu làm cho người đọc không hiểu nổi nhân vật nào của câu chuyện nào . Những nhân vật nổi tiếng của Tây Phương thì làm sau dân mình hiểu biết và mường tượng đến câu chuyện đó được . Thí dụ như : Quí vị ăn steak uống rượu đỏ thì phải nghe nhạc Phạm Duy, hay Từ Công Phụng còn ăn mì ăn liền thì phải nghe nhạc Lam Phương, Châu Kỳ. Anh Bằng .v…v Còn nói về chơi chử với nhau thì phải nói đến Trạng Quỳnh và Đoàn Thị Điễm nếu các cháu nhỏ không biết Trạng Quỳnh và Đoàn Thị Điễm là ai thì mình nên gợi cảm cho các cháu biết là 2 nhân vật đó giỏi 100 % còn Nguyễn Ngọc Ngạn và Nguyễn Cao Kỳ Duyên – 100% thì người đọc cũng hiểu tới . Còn nói về cái Tôi của dân mình trong xã hội thì không có chỗ đứng như là Harvard, Stanford , Princeton. West Point v..v Còn về đời sống cá nhân thì không có Equifax cứ thích nổ để gạt người . Còn về giao tiếp thì mới nhập tiệc con mời chú uống với con 1 ly, 15 phút sau em mời anh 1 ly , 30 phút sau tao mời mầy 1 ly tới lúc nầy thì còn có thể ngồi lại với nhau tính chuyện đại sự được không đó là rào cản ngôn ngữ , tiếng Việt quá là RESPECT cho nên đâm ra tai hại . Nếu con người biết giữ lễ nghĩa với nhau thì đều quá tốt cho dân tộc ta.

    • Hùng Cường

      Đại ý của tác giả là muốn so sánh giữa cái tài giỏi và cái khiêm nhượng của người Tây Âu với người VN đó bạn. Tác giả viết không có xúc tích cũng không có cao siêu gì đâu, chỉ là tác giả đã hiểu rộng rãi và chia sẽ rộng rãi cho đọc giả người VN hiểu thôi. Sự thật là người VN phải nên khâm phục bộ não của người phương Tây đã học chân thiện mỹ nhanh hơn người phương Đông quá nhiều. Hãy so sánh coi bộ não mấy ngàn năm văn hiến di truyền của người phương Đông, và bộ não 240 năm của người phương Tây tiến bộ thế nào, là bài học cho người phương Đông phải nên biết thẹn thùng rồi. Vậy mà vẫn có mấy người VN xấu xí mở miệng ra là mầy đầu đất, đầu tôm, não heo, fake news, tao giỏi tao khôn v.v xấu hổ quá, thật giống y chang như tác giả viết đúng hết không sai chút nào cả!

  • Nguyễn

    Xin 1 ngày để nghiền…ngẫm lại bài này… rồi để nghĩ đến chính ta…. buồn….
    cảm ơn tác giả!

  • Nguyễn Đan Tâm

    Than ôi! Người Việt như thế thì làm sao đất nước khá lên được. Trong nước thì bằng cấp như tờ giấy lộn, người đầy học vị ( thạc sĩ, tiến sí, giáo sư… ) nhưng lại dốt vì được cấp cho vô tội vạ̣. Ca sĩ thì được tôn vinh thành “ông, bà hoàng”, “giáo sư âm nhạc”…Ở Mỹ, thì có cha tự tôn là “tiên tri vũ trụ” hơn cả Trạng Trình : nay tiên đoán cái nầy, mai đoán cái khác. Kết qủa trật lất mà cứ làm hoài, không biết xấu hổ. Đi làm hảng một giờ được 10 USD thì phóng đại thành 20 USD. Ngày xưa, đi lính VNCH: binh sĩ thì phóng đại thành sĩ quan, cấp úy thì thành tướng, tá. Ai ở đó mà kiểm chứng. Nổ hơn pháo 122 ly, đại bác 175 ly… Tôi còn sống đến ngày nay là nhờ có bệnh điếc.

  • Hòa Bình

    Đề nghị của bạn tôi thấy hoàn toàn vô đạo lý, bạn nghĩ coi người Việt Nam thì 9 người 18 ý thay đổi bất thường, khi thương thì nói 5 sao*, khi ghét thì nói O sao*, khi thương thì nói “good news”, khi ghét thì nói “fake news”….Báo Người Việt đưa tin tức cho mọi người đọc để nâng cao dân trí, và hiểu biết tình hình thế giới đã xảy ra, đang xảy ra, và sẽ xảy ra, vậy là quí lắm rồi. Còn việc giáo dục con cái thì là trách nhiệm quan trọng của cha mẹ phải nên đặc biệt lưu ý, nếu như cha mẹ mà cứ đi mọi nơi viết bình luận thì không thấy, mà chỉ thấy viết ngang, viết ngược, viết tục chửi bẩn…. thì con cái sẽ học theo 100% y chang như cha mẹ của chúng vậy đó nhé. Hãy nên chú ý điều đó, bởi điều đó hiện nay đang phát sanh xảy ra trên đất Mỹ, nhứt là tại California.

    • Hung Le

      Chào Hòa Bình, cái gì mà Đạo Lý với Vô Đạo Lý dữ vậy.
      Một ý kiến nêu ra, nếu thấy thích hợp và phù hợp có thể thực hiện được thì sau đó là bàn ra bàn vô có nên làm hay không. Làm thì như thế nào. còn thấy không được thì bỏ qua.
      Không lẽ một tờ báo lớn có uy tín như tờ NV, mà chỉ biết dựa vào số lượng comments/ góp ý hoặc 3 *** ,5 ***** của đọc giã mà vội vàng chọn lấy để đăng thành tập / cuốn hay sao.
      Phải có ban bệ, người chịu trách nhiệm chọn bài, rồi sàng lọc tới lui, khi nào thấy hợp lý thì quyết định chung mà làm. Không phải gom kiễu ” thượng vàng hạ cám hay viết tục chửi bẩn ” mà đem in thành sách được.
      Nói về giáo dục con cái rõ ràng là trách nhiệm của cha me, không thể nào dựa trên một vài cuốn sách hay được.
      Nhưng dù sao đi nữa, một bài viết hay không cần phải dài dòng, hoặc dầy cộm như nguyên cả một cuốn sách. Chỉ cần một vài câu hay trong bài viết thôi, mà có thể in vào tâm khảm đứa bé ngay từ hồi còn nhỏ cho đến khi nó nhắm mắt lìa đời.
      Như vài lời mở đầu của bài ” Tôi đi học ” của nhà văn Thanh Tịnh
      ” Buổi sáng mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh. Mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp. Con đường này tôi đã quen đi ..

  • Hòa Bình

    Viết chử Việt không có dấu, trông như đầu bị rụng tóc hết trơn vậy, xấu xí quá. Nghe nói người rụng tóc ưa viết chử Việt không dấu, không biết đúng không???

  • lãng tử

    Tình cảm ở đây không phải là có tình nghĩa mà dùng cảm xúc để xét việc chứ không dùng lý lẽ.

  • Hung Xui

    Trúng phóc 🙂

Bao giờ ông Đinh La Thăng mới sáng mắt?

Ông Đinh La Thăng và đồng bọn có tội là chuyện không phải bàn cãi, nhưng các tội danh bị truy tố phải được xem xét đầy đủ trên cơ sở của luật pháp, chứ không thể xét xử theo lối những bản án đã được định sẵ...

Sài Gòn, bước ra đường là ‘kẹt xe’

Cuối năm, khi Việt kiều về Sài Gòn, hầu hết đều phải thốt lên:”Sài Gòn bây giờ dễ sợ quá, đi tới đâu cũng bị kẹt xe!”

Đại án Đinh La Thăng: Hiện tượng hay bản chất?

Cũng hơi khó hiểu tại sao có 22 bị cáo mà chỉ có 10 bị cáo dính vào tội “tham ô tài sản.” Vậy 12 bị cáo còn lại chẳng lẽ không tư túi đồng nào?

Quy định 105: Đảng ‘không làm thay’ mà ‘làm luôn!’

Quy định số 105 ra đời vào Tháng Mười Hai, 2017, ngay sau sự kiện bắt Đinh La Thăng mà đã phá vỡ tiền lệ “ủy viên Bộ Chính Trị không thể bị bắt giam và truy tố.”

S.T.T.D Tưởng Năng Tiến: Manila và thể chế đại gia

Ông phó chủ tịch quận 1, Sài Gòn - người phát động chiến dịch giành lại vỉa hè - vừa được trang Tạp Chí Luật Khoa bình chọn là một trong mười nhân vật chính trị Việt Nam năm 2017.

Khi nào Vũ Huy Hoàng sẽ bị bắt?

Đến giờ này, cựu Bộ Trưởng Công Thương Vũ Huy Hoàng không còn đơn thuần nằm trong “tầm ngắm” hay chỉ có ý nghĩa “danh sách dự phòng” của chiến dịch “chống tham nhũng” của Tổng Bí Thư Trọng

Hiến kế kịch bản phiên tòa Trịnh Xuân Thanh: Lối thoát?

Trước tình hình bất lợi cho Trịnh Xuân Thanh thì ít, mà bất lợi cho “đảng vĩ đại và nhà nước Pháp quyền XHCN quang vinh” thì nhiều.

Vụ án Vũ ‘Nhôm’ và ván cờ triệt hạ Chủ Tịch Nước Trần Đại Quang

Người ta thấy ông Trần Đại Quang khi còn là Bộ Trưởng Bộ Công An thường xuyên có mặt tại căn nhà 82 Trần Quốc Toản, Hải Châu, Đà Nẵng là nhà riêng của Phan Văn Anh Vũ.

Nhân vụ án Trịnh Xuân Thanh sắp ‘xét xử’: Nhìn lại cách hành xử của nhà nước pháp quyền XHCN

Với mức độ kỷ lục trên thế giới khó có thể so sánh, Việt Nam đã điều tra cấp tốc và sẽ đưa Trịnh Xuân Thanh ra xử cùng với Đinh La Thăng vào ngày 8 Tháng Giêng.

‘Vũ về’: Sẽ lộ đường dây bảo kê cho ‘Vũ đi’?

Chiều 4 Tháng Giêng, 2018, thượng tá tình báo công an Phan Văn Anh Vũ kiêm trùm bất động sản Vũ “Nhôm” đã bị đưa từ Singapore về Hà Nội.