Trân Văn/Người Việt
AP vừa có bài cảnh báo về việc lấn biển để xây dựng đô thị mới tại Cần Giờ (TP.HCM). Theo quy hoạch đã phê duyệt, Cần Giờ sẽ có Green Paradise diện tích 2,870 hécta do Vinhomes thuộc Vingroup xây dựng, song hành với hệ thống metro và đường bộ kết nối với TP.HCM và tuyến đường vượt biển sang Vũng Tàu. Cần Giờ cũng sẽ có một hải cảng mà vốn đầu tư tới $4.7 tỷ.
Chính quyền Việt Nam từng tuyên bố sẽ biến Cần Giờ thành trung tâm du lịch, trung tâm logistics. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia không lạc quan, việc lấn biển, xây dựng đô thị không chỉ đe dọa sự tồn tại của rừng ngập mặn vốn là lá chắn tự nhiên, bảo vệ TP.HCM trước bão, ngập lụt, xói lở (năm 2000 từng được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển), mà còn có thể gia tăng ô nhiễm.
AP cũng nêu ra lo ngại của một số chuyên gia về rủi ro tài chính. Chẳng hạn, nhận định của ông Lê Hồng Hiệp (Viện ISEAS–Yusof Ishak) về vốn đầu tư sẽ rất lớn nhưng nhu cầu bất động sản cao cấp đang chựng lại. Ông Hiệp còn nhắc, cần lưu ý đến chuyện Vingroup ở thế phải tiếp tục phát triển dự án vì nguồn thu từ Vinhomes hỗ trợ các hoạt động khác, trong đó có VinFast.
Trong bài vừa dẫn, AP cho biết họ chưa thể tìm được câu trả lời cho thắc mắc, Green Paradise, cảng biển, cũng như hàng loạt công trình hạ tầng đồ sộ ở Cần Giờ sẽ ảnh hưởng thế nào đến khả năng chống chịu biến đổi khí hậu và sinh kế của cư dân Cần Giờ? Vingroup không phản hồi đề nghị bình luận của AP, chính quyền cũng không trả lời AP.
***
Ngay sau khi giới hữu trách đề cập đến ý định lấn biển ở Cần Giờ để xây dựng Green Paradise, hệ thống metro, đường bộ, cảng biển, một số chuyên gia lập tức khuyến cáo phải cẩn thận vì việc bồi đắp, xây kè, xây dựng hạ tầng có thể làm thay đổi dòng chảy, vị trí bồi tụ, xói lở. Đó là chưa kể việc thay đổi dòng chảy, ô nhiễm có thể làm suy yếu rừng ngập mặn, khiến vai trò của rừng ngập mặn trong việc hạn chế tác động của sóng, bão, xói lở đối với vùng ven biển TP.HCM suy giảm theo.
Theo chuyên gia, ngoài tác động đến rừng ngập mặn, việc thay đổi độ mặn, trầm tích và chất lượng nước có thể ảnh hưởng đến môi trường sống của thủy sinh. Không đụng đến rừng ngập mặn không đồng nghĩa với việc tránh được tác động bất lợi, bởi nước thải và chất thải vẫn có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái.
Lời dân chúng địa phương kể với AP về việc đánh bắt và nuôi trồng hải sản khó khăn hơn chính là ví dụ để tham khảo nhưng dường như chưa được ghi nhận và đánh giá thấu đáo trong quá trình thực hiện kế hoạch để cân nhắc, điều chỉnh.
Đã có một số người đem kế hoạch lấn biển để xây dựng đô thị mới ở Cần Giờ so với Forest City ở Malaysia. Forest City là dự án kết hợp giữa lấn biển, xây dựng đô thị cao cấp do Country Garden Pacificview phát triển trên các đảo nhân tạo tại Johor, gần Singapore.
Theo một nghiên cứu được Cambridge University Press xuất bản, hoạt động lấn biển của Forest City đã gây tổn hại nghiêm trọng cho thảm cỏ biển, rừng ngập mặn và sinh cảnh thủy sản. Do có nhiều sơ suất về minh bạch thông tin và thủ tục môi trường, chính quyền Malaysia đã yêu cầu dừng thi công.
Ngoài việc chủ đầu tư phải mời các chuyên gia hỗ trợ phục hồi mười hécta cỏ biển bị tổn hại do hoạt động nạo vét nhưng vẫn bị đánh giá là thiệt hại lớn, phục hồi kéo dài nhưng không thể mặc nhiên xem việc trồng bù sẽ tái tạo đầy đủ hệ sinh thái ban đầu, Forest City còn xuất hiện hai nhóm thiệt hại về kinh tế: Dân chúng mưu sinh chật vật hơn vì nguồn lợi hải sản suy giảm. Chủ đầu tư lao đao vì mức cầu của dự án không như kỳ vọng, nhiều căn hộ bỏ trống, một phần vì tác động của COVID-19, một phần do chính sách cư trú dành cho người ngoại quốc thay đổi.
Forest City không phải là trường hợp cá biệt. Có không ít tiền lệ quốc tế cho thấy, lấn biển hoặc các vùng ngập nước để xây dựng đại đô thị tạo ra tổn thất sinh thái và sinh kế từ rất sớm, trong khi lợi ích bất động sản đến muộn và phụ thuộc vào thị trường. Nếu dự án đình trệ, cộng đồng có thể vừa không nhận đủ lợi ích phát triển, vừa phải gánh hậu quả kéo dài về môi trường (dự án The World ở Dubai, san lấp hồ và đầm lầy ở Phnom Penh). Tại Việt Nam, việc san lấp khoảng 2.600 héc ta để xây dựng khu đô thị Nam Sài Gòn và Phú Mỹ Hưng cũng có thể xem như một ví dụ.
Nếu chịu khó tìm kiếm thông tin, tham khảo những tiền lệ hẳn sẽ thấy, mô hình đại đô thị dễ tổn thương về tài chính vì có độ lệch lớn giữa việc chủ đầu tư phải chi nhiều tiền từ rất sớm nhưng thu hồi vốn thường kéo dài. Khi chủ đầu tư có những khoản vay khổng lồ, nợ đến hạn tới sớm hơn việc thu hồi vốn qua bán nhà hoặc kỳ vọng giá đất tăng nhờ hạ tầng tương lai không cao, độ lệch có thể biến dự án được dự báo có lợi nhuận cao trên giấy thành khủng hoảng về thanh khoản. Khi ấy, không chỉ chủ đầu tư gánh hậu quả.
Cho đến giờ, chưa thấy bất kỳ thông tin nào cho biết kế hoạch lấn biển xây dựng đô thị mới ở Cần Giờ có thể chịu đựng mức độ bất lợi đến đâu, nguồn tiền nào bảo đảm hoàn thành nghĩa vụ, ai chịu chi phí nếu kế hoạch không như kỳ vọng.
Kinh nghiệm từ những gì thiên hạ từng đối diện và đúc kết cho thấy, tách bạch trách nhiệm của chủ đầu tư, bên cho vay và chính quyền là cách phòng ngừa, không để rủi ro trong kinh doanh chuyển thành gánh nặng công. Đồng thời không để xã hội gánh chịu tổn thất đối với hệ sinh thái, xác định ai trả các chi phí cho quan trắc, xử lý nước, bảo vệ bờ và các nghĩa vụ khắc phục suốt vòng đời dự án như nguyên tắc World Bank đề nghị: Khả năng chống chịu biến đổi khí hậu phải nằm trong đầu tư nền tảng của đô thị. [đ.t]
