Nguyễn Phú Trọng nhìn từ Tập Cận Bình

Phạm Chí Dũng (Nguồn: VOA)

Ông Nguyễn Phú Trọng (phải) và ông Tập Cận Bình tại Hà Nội, 12 Tháng Mười Một. (Hình: Lương Thái Linh/AFP/Getty Images)

Chỉ mất năm năm phát động chiến dịch “chống tham nhũng” từ năm 2012 ở Trung Quốc, Tập Cận Bình đã không chỉ trở thành chủ tịch nước kiêm tổng bí thư, tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, trở thành một cách thực chất chứ không phải dựa vào hơi hám của chủ nghĩa hình thức, mà còn được ghi tên mình vào điều lệ đảng Cộng Sản Trung Quốc tại đại hội 19 với “tư tưởng Tập” – sánh ngang với “tư tưởng Mao” của hơn nửa thế kỷ trước.

Từ “chống tham nhũng” đến tập quyền 

Cùng thời gian đó, “người em” Nguyễn Phú Trọng dù có thâm niên làm tổng bí thư đảng hơn Tập Cận Bình cả năm trời, cũng không ít lần rụt rè khẽ khàng phát ngôn về “chống tham nhũng,” nhưng phải đến giữa năm 2016 mới chính thức phát động chủ trương “việc cần làm ngay” – được hiểu như một cách lặp lại chiến thuật của Nguyễn Văn Linh khi ông Linh còn là tổng bí thư đảng vào năm 1986.

Để “việc cần làm ngay” là một trong những động tác chính trị nhằm hỗ trợ cho chiến dịch “chống tham nhũng” của ông Trọng,… lại đã chưa “làm nên cơm cháo” gì, cho dù ông Trọng đã nắm được vai trò bí thư quân ủy trung ương từ trước và sau đại hội 12 của đảng CSVN vào đầu năm 2016 và thậm chí còn “tự cơ cấu” vào đảng ủy công an trung ương vào cuối năm đó.

Ở Trung Quốc, mặc dù mục đích thật sự của Tập Cận Bình là hoặc chống tham nhũng, hoặc thanh trừng phe phái hay tập quyền cá nhân, hoặc cả hai hay ba mục tiêu này vẫn nằm trong diện tranh cãi của giới phân tích chính trị cho tới nay, nhưng dù gì sau 5 năm thực hiện chiến dịch chống tham nhũng trong nội bộ, Tập Cận Bình và Vương Kỳ Sơn đã đạt được kết quả kỷ luật hơn một triệu quan chức vi phạm.

Trong khi đó, thành tích “chống tham nhũng” của Nguyễn Phú Trọng đã ấn tượng đến mức cho đến tận cuối năm 2016, các cơ quan tư pháp Việt Nam vẫn “chỉ phát hiện năm trường hợp kê khai không trung thực trong số hơn một triệu công chức kê khai tài sản.”

Quá khó để so sánh thành tích vừa chống tham nhũng vừa thanh lọc nội bộ của thể chế Việt Nam với Trung Quốc. Nhưng chính cái hố phân cách quá lớn ấy lại rất tỷ lệ thuận với khoảng khác biệt về mức độ thực quyền của Tập Cận Bình với Nguyễn Phú Trọng.

Chỉ có bản lĩnh mới làm nên hình ảnh và quyền lực 

Không nên đổ lỗi cho “hoàn cảnh khách quan” khi nhắc đến hố phân cách trên.

Hoàn cảnh chủ quan của Nguyễn Phú Trọng là ông chỉ kém thua Tập Cận Bình ở chỗ chưa nắm được vai trò chủ tịch nước. Tuy nhiên, người ta nhớ rằng khi tiến hành chiến dịch chống tham nhũng và thanh trừng nội bộ mang tính đảo lộn trong năm năm qua, Tập Cận Bình đã ít khi hiện ra với vai trò chủ tịch nước – một chức danh chỉ thường để tiếp khách quốc tế và công du đối ngoại, mà Tập đã nắm và chi phối được cả Thường Vụ Bộ Chính Trị cùng gần hết các ủy viên Bộ Chính Trị, kể cả một số người thuộc phe của tổng bí thư cũ là Giang Trạch Dân.

Tất nhiên ông Trọng cần đến chức danh chủ tịch nước để có thể chính danh như một nguyên thủ quốc gia, được chính thức gặp gỡ với giới chính khách quốc tế mà không phải dựa vào cuộc vận động “tăng cường quan hệ kênh đảng” như suốt từ năm 2014 đến nay.

Nhưng chỉ có bản lĩnh mới làm nên hình ảnh và quyền lực. Trong khi Tập Cận Bình không chỉ tống những viên tướng lĩnh cao cấp dát vàng trong nhà của công an và quân đội Trung Quốc vào sau chấn song nhà tù mà còn trực tiếp chỉ huy các đại chiến khu với một quyền uy tuyệt đối, Nguyễn Phú Trọng có vẻ vẫn quá trầy trật khi chỉ mới “tiếp quản” Bộ Quốc Phòng và “tiếp cận” Bộ Công An, dù đại hội 12 “loại Nguyễn Tấn Dũng” đã trôi qua từ lâu.

Đó là một ẩn số rất lớn trong cái phương trình hỗn tạp của chính trị Việt Nam: nếu không nắm được lực lượng vũ trang thì cho dù có trở thành chủ tịch nước, Nguyễn Phú Trọng phỏng sẽ làm được gì?

Ở Trung Quốc, Tập Cận Bình gần đây thậm chí còn dám dùng đến những cụm từ “trị đảng” và “trị quân” mà không lo ngại đó sẽ là một xự xúc phạm mà có thể gây nên phản ứng từ nội bộ đảng hay lực lượng vũ trang.

Còn ở Việt Nam, không thiếu dư luận trong nội bộ càm ràm “đảng một bên, công an một bên.” Một trong những minh họa có tính thuyết phục nhất cho lời càm ràm này là thật chẳng hiểu ra sao ngay sau khi nhà báo Huy Đức bất ngờ đưa tin “Trịnh Xuân Thanh đã về” vào cuối Tháng Bảy, 2017, Bộ Trưởng Công An Tô Lâm lại có đến hai lần khẳng định như thể thanh minh với báo giới nhà nước là ông ta “không biết gì.” Cho tới lúc này và sau hàng loạt cáo buộc của nhà nước Đức về “mật vụ Việt Nam đã bắt cóc Trịnh Xuân Thanh ngay tại Berlin,” cũng chẳng biết Bộ Công An đã có vai trò gì hoặc chẳng có gì cả trong vụ Trịnh Xuân Thanh.

Thế còn quân đội? 

Dường như trong thực tế, Tổng Bí Thư Trọng có vẻ “thân” với cánh quân sự hơn là công an. Sau khi viên Đại Tướng Thứ Trưởng Bộ Quốc Phòng Đỗ Bá Tỵ bất ngờ được điều sang làm phó cho nữ Chủ Tịch Quốc Hội Nguyễn Thị Kim Ngân ngay trước đại hội 12, bộ trưởng quốc phòng mới thay cho “tướng chữa bệnh” Phùng Quang Thanh là Ngô Xuân Lịch có vẻ đã giúp cho ông Trọng được một ít công việc, có được một chút kết quả hơn là bên công an.

Trước đây, Trung Quốc có cơ cấu các quân khu và quân đoàn tương tự như Việt Nam. Nhưng kể từ lúc Tập Cận Bình chỉ đạo lập ra các đại chiến khu, quyền lực của họ Tập đã trở nên thống soái toàn diện. Tình trạng chiến tranh được quyết định bởi chính Tập, tất nhiên có tham khảo với một mức độ vừa phải đối với Quốc Hội, Chính hiệp và các cơ quan khác.

Vậy chẳng lẽ Việt Nam cũng cần có “đại chiến khu?”

Vì sao Nguyễn Phú Trọng chưa một lần mặc quân phục? 

Có một so sánh thú vị là sau suốt sáu năm trời từ lúc trở thành tổng bí thư, Nguyễn Phú Trọng đã chưa từng một lần mặc quân phục để duyệt danh dự hàng quân như cách mà Tập Cận Bình đã làm, cho dù Tập cũng xuất thân từ vị thế một quan chức thư lại như Trọng.

Trong khi đó, tuy xuất thân là sĩ quan công an, vào Tháng Mười, 2017, Trần Đại Quang đã hiện ra với một bề ngoài hoàn toàn khác: chỉ một ngày sau khi Tòa Bạch Ốc phát đi thông cáo báo chí về việc Tổng Thống Trump sau khi dự Hội Nghị APEC ở Đà Nẵng sẽ đến Hà Nội để có một cuộc gặp chính thức với chủ tịch nước, người ta chợt nhận ra ông Quang trong bộ quân phục rằn ri đến thăm một đơn vị bộ đội ở gần Hà Nội.

Như thể Trần Đại Quang vừa phát đi một tín hiệu dứt khoát, hoặc ít nhất cũng mong muốn như thế, về hình ảnh và quyền lực của mình.

Không hiểu vô tình hay hữu ý, khẩu khí “chống tham nhũng” của ông Nguyễn Phú Trọng lại bất ngờ dịu hẳn vào thời điểm trên. Cũng không biết có phải ngẫu nhiên hay không, Ủy Ban Kiểm Tra Trung Ương của người mới được bổ sung làm “thành viên thường trực ban bí thư” là Trần Quốc Vượng, từng được ông Trọng khen “làm việc gì ra việc nấy,” đã lắng bặt trong chiến dịch “kiểm tra tài sản 1,000 quan chức” dù chỉ mới phát ngôn mà chưa có bất kỳ dấu hiệu nào về phát động thực hiện.

Vậy làm sao để Trần Quốc Vượng có thể trở nên “Vương Kỳ Sơn Việt Nam?”

“Làm việc gì ra việc nấy?” 

Sau công an, Ủy Ban Kiểm Tra Trung Ương chiếm vai trò then chốt trong chiến dịch “chống tham nhũng” của Tổng Bí Thư Trọng. Nhưng trong tình cảnh hiện thời khi mối quan hệ giữa bên đảng với công an ở Việt Nam chưa ngọt ngào như những gì mà Tập Cận Bình đã tập quyền ở Trung Quốc, người ta thấy vai trò nổi bật nhất trong thời gian qua chính là Ủy Ban Kiểm Tra Trung Ương.

Từ năm 2015 đến nay, đã có vài lần Tổng Bí Thư Trọng cùng Ủy Ban Kiểm Tra Trung Ương sang Bắc Kinh để “học tập.” Khi đó, Vương Kỳ Sơn đã trở nên quá nổi tiếng ở Trung Quốc, không chỉ với vai trò được xem “thực chất là số 2 sau Tập,” mà còn bởi ông trở thành quán quân về chính khách có số lần nhiều nhất bị mưu toan ám sát.

Cứng rắn, lạnh lùng, ít nói và có lẽ không thiếu tàn nhẫn, Vương Kỳ Sơn đã thực sự trở thành thanh kiếm lẫn lá chắn bảo vệ cho Tập Cận Bình và cho chế độ độc đảng độc trị ở Trung Quốc, cho dù ông ta phải nghỉ hưu tại đại hội 19 của đảng Cộng Sản Trung Quốc.

Nhưng cho tới giờ, Trần Quốc Vượng ở Việt Nam lại chưa có gì chứng tỏ ông có thể làm được như Vương Kỳ Sơn, hoặc chí ít cũng trở thành “học trò” của họ Vương.

Dù phong trào “chống tham nhũng” đã trôi qua hơn một năm, vẫn chẳng có tin tức nào, dù chỉ ở mức đồn đoán, cho thấy Trần Quốc Vượng có nguy cơ bị ám sát.

Kể cả sắp tới đây, nếu Ủy Ban Kiểm Tra Trung Ương được “kiêm” cả bộ máy và chức danh cao nhất của Thanh Tra Chính Phủ trong chủ trương “nhất thể hóa” của Tổng Bí Thư Trọng, cũng chẳng có gì bảo đảm là Trần Quốc Vượng sẽ trở nên một nhân vật “làm việc gì ra việc nấy,” ngoài việc lãnh nhiệm cái ghế của Thường Trực Ban Bí Thư Đinh Thế Huynh đổ bệnh mãi không chịu khỏi.

Ba năm hay ngắn hơn? 

Vai trò, vị thế và tương lai chính trị của Nguyễn Phú Trọng cũng bởi thế khá chông chênh.

Nếu không tính đến sự kiện đại hội giữa nhiệm kỳ vào khoảng giữa năm 2018 mà ông Trọng có thể sẽ phải đối diện với một lực lượng nội bộ muốn “Trọng nghỉ,” ông chỉ còn khoảng ba năm cho một núi việc cùng ưu tư “làm sao để lại dấu ấn sử xanh,” nhất là khi gần đây chợt hiện ra vài tác giả thuộc hàng ngũ “người Bắc có lý luận” đã xướng danh Nguyễn Phú Trọng theo cách chưa từng có: “Sĩ phu Bắc Hà,” “Bậc nhân kiệt thế thiên hành đạo” và cả “Minh quân.”

Ba năm là một thời gian có thể tạm đủ cho những cái đầu và cánh tay như Tập Cận Bình, nhưng lại là quá ngắn hoặc bất khả đối với những người mà từ sáu năm qua vẫn ngắn ngủn về chiều dài thành tích, dù chỉ trên phương diện tập quyền cá nhân mà chưa nói gì đến việc “lo cho dân cho nước.” (Phạm Chí Dũng)

Mời độc giả xem tường trình APEC 2017 “Tổng thống Trump đi qua bãi biển Mỹ Khê lịch sử”

Bài liên quan

Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Lénine, trí thức hay đồ tể?

Lénine là người sẵn sàng gây nội chiến để chiếm chính quyền, sẵn sàng và đã thủ tiêu tất cả những đối thủ trên đường đi, bắt đầu là những đồng chí không tuyệt đối trung thành.

Bài học đạo lý cho một chế độ cuối mùa

Bà Cụ bị dồn vào thế cùng, oan ức, cay đắng khôn cùng, đã thông minh nghĩ ra diệu kế, ôm giấy tờ chứng nhận điền thổ từ thời xưa để có chứng cứ pháp lý

Jack Ma, hãy tránh xa Việt Nam!

Bên lề Tuần Lễ Cấp Cao APEC 2017 diễn ra tại Đà Nẵng vừa qua, sự kiện tỷ phú Jack Ma, người sáng lập và là chủ tịch tập đoàn Alibaba của Trung Quốc, sang Việt Nam, từ ngày 4 đến 8 Tháng Mười Một, thu hút sự chú ý rất lớn của dư luận.

Mẹ Nấm

Có ý kiến cho rằng những vi phạm nhân quyền đã khiến bà Trump không đến Việt Nam, như một biểu hiện phản đối Hà Nội bắt giam những người bất đồng chính kiến, trong đó có nhiều phụ nữ...

S.T.T.D Tưởng Năng Tiến: Loa và net

Tất cả đều phẫn nộ hay buồn bực. Buồn tất cả. Chỉ cái loa là vui được tiếp tục vai trò lịch sử của mình. Với hệ thống loa phường thì an toàn là cái chắc. Không còn phải lo lắng đến sự phá hoại của những thế lực thù địch nước ngoài...

Cẩm nang du lịch không thể thiếu

Đừng làm gì, nói gì, nếu không muốn bị phiền phức. Nên nhớ ở nước bạn, người dân có quyền làm bất cứ điều gì luật pháp không cấm; ở Việt Nam chỉ có quyền làm những gì luật pháp cho phép.

Lại phải nói về sự vô cảm

Trong những năm qua, chúng ta đã nói quá nhiều đến sự vô cảm trong xã hội Việt Nam. Vô cảm đã trở thành một trong những “căn bệnh mãn tính,” cũng như tham nhũng, sự dối trá, bệnh hình thức…

Bài học APEC: Phải tự cứu lấy mình trước!

Có thể dự đoán, cuộc họp APEC sẽ qua, nước đăng cai sẽ chi phí tiếp khách, quà cáp, tặng nhiều phẩm lớn, nhưng thu về không đáng kể.

Chóp bu Việt Nam muốn gì ở APEC 2017?

APEC có thể làm nên vẻ vang gì cho giới chóp bu Hà Nội lẫn một nền kinh tế Việt đang lao vào năm suy thoái thứ chín liên tiếp mà chỉ chực chờ vỡ nợ ngân sách...

S.T.T.D Tưởng Năng Tiến: Thời tiết và biệt phủ

Một thực tế là nhà cán bộ càng to thì lũ càng lớn, dân chết càng nhiều. Những căn nhà xa hoa này được đánh đổi bằng mạng dân. Các vị ngủ có ngon không khi dưới chân mình là xác dân lập lờ trong lũ dữ?