Trân Văn/Người Việt
Báo chí cả trong lẫn ngoài Việt Nam cùng đưa tin về chuyện Tesla đã vào Việt Nam. Dường như đó chỉ là “test” của Tesla!
Với vốn điều lệ chỉ hơn 77 tỷ đồng (chừng ba triệu Mỹ kim), chỉ đăng ký nhập cảng, phân phối, bán sỉ, bán lẻ xe cũng như linh kiện, rõ ràng, doanh nghiệp sản xuất xe điện hàng đầu thế giới này chưa có ý định đáng kể nào đối với sự nghiệp của họ tại Việt Nam. Những người am hiểu Tesla và am tường thị trường dự đoán, có lẽ Tesla chỉ muốn thăm dò thị trường xe hơi cao cấp.
Khi Tesla chỉ thiết lập sự hiện diện pháp lý tại Việt Nam thông qua một pháp nhân, dẫu đăng ký bán xe nhưng chưa đả động sẽ phân phối mẫu xe nào, đồng thời cũng chẳng nói gì đến việc có xây dựng hệ thống trạm sạc, showroom, xưởng cung cấp dịch vụ bảo hành, nhà máy lắp ráp (?) hay lúc nào người tiêu dùng ở Việt Nam có thể trực tiếp mua Tesla (?), thiên hạ dự đoán, sắp tới, Tesla chỉ tuyển và dựng khung nhân sự, thực hiện các thủ tục liên quan đến nhập cảng, phát triển kênh phân phối theo kiểu “asset-light,” thử thâm nhập thị trường chứ không rót quá nhiều vốn để sở hữu những tài sản cố định có giá trị lớn. Sau đó, có thể Tesla sẽ thử nhập Model 3/Model Y từ Trung Quốc, Đức, thậm chí là Mỹ.
Bởi thuế nhập cảng xe nguyên chiếc của Việt Nam cao và biến động mạnh theo xuất xứ (xe từ các nước chưa có hiệp định tự do thương mại với Việt Nam như Mỹ, Nhật, Hàn… – có thể bị áp thuế từ 56% đến 74%, trong khi theo lộ trình EVFTA, thuế với xe có xuất xứ Châu Âu đang giảm dần – dưới 30%, còn xe từ ASEAN đạt tỷ lệ nội địa hóa đủ điều kiện có thể hưởng thuế 0%), nên Tesla khó có thể cạnh tranh về giá nếu nhập từ Mỹ và khó tiếp cận số đông người tiêu dùng. Tesla chỉ nhắm vào nhóm khách hàng có thu nhập cao tại các đô thị lớn – những người thường có chỗ đậu xe tại nhà, ít phụ thuộc vào mạng sạc công cộng, chú trọng đến thương hiệu cũng như hiệu năng? Theo một số khảo sát thị trường, tại Việt Nam, số khách hàng có khả năng mua xe sang chỉ chừng 8,000 đến 10,000 người/năm, thành ra, nếu Tesla không nội địa hóa sản xuất, không đạt được những thỏa thuận về ưu đãi thương mại thì thị trường tự nhiên của Tesla tại Việt Nam sẽ rất hẹp. Liệu Tesla có muốn cạnh tranh với VinFast hay một số tập đoàn xe điện của Trung Quốc đã vào Việt Nam như BYD?
***
Năm ngoái, VinFast đã bán khoảng 175,000 xe điện (EV), tám tháng đầu năm nay số EV mà VinFast đã bán chiếm xấp xỉ 42% thị phần (20,161/48,484), còn BYD thì bán được 3,700 xe tại Việt Nam. VinFast đã có đủ thứ, từ mạng lưới phân phối đến dịch vụ, kể cả hệ thống trạm sạc (khoảng 150,000 cổng), nên giới rành rẽ thị trường EV tin rằng, Tesla chỉ thật sự “động tay, động chân” thu hẹp chênh lệch giá, bán EV với số lượng lớn, xây dựng chuỗi cung ứng tại Việt Nam, tổ chức lắp ráp nội địa, khi có cơ sở để tin rằng: Quy mô nhu cầu nội địa và xuất cảng đủ lớn. Việt Nam có sự ổn định trong chính sách đối với EV (linh kiện, pin, đầu tư hạ tầng điện và sạc). Khả năng cạnh tranh với các trung tâm sản xuất hiện hữu của Tesla, đặc biệt tại Trung Quốc.
Rất khó đoán khi nào thì những tiền đề vừa kể sẽ xuất hiện. Năm 2021, Tesla từng lập công ty tại Ấn Độ nhưng đến Tháng Bảy năm ngoái (2025), Tesla mới khai trương showroom đầu tiên để bán Model Y cũng vì trở ngại về thuế nhập cảng và cách giải bài toán liên quan đến giá. Việt Nam gần chuỗi cung ứng từ Trung Quốc, Tesla có thể triển khai nhanh hơn?
Trong hồ sơ đăng ký thành lập pháp nhân tại Việt Nam có một chi tiết đáng chú ý: Tổng giám đốc Tesla Motors Việt Nam là bà Isabel Ching Fan, người từng công bố kế hoạch phát triển của Tesla tại Malaysia năm 2023, rồi tham gia các cột mốc quan trọng của Tesla tại Ấn Độ trong hai năm gần đây. Vì sao Tesla chọn người chuyên đi mở thị trường mới, phụ trách chi nhánh Việt Nam?
Thiên hạ ủng hộ EV vì nó được xem là giải pháp giảm khí thải, kềm hãm tốc độ biến đổi của khí hậu vốn đang gây nguy hại cả cho phát triển lẫn tương lai của nhân loại. Trong quá trình hỗ trợ chuyển đổi, Ngân hàng Thế giới (WB) từng thúc giục Việt Nam phát triển mạng sạc/thay pin sao cho dễ tiếp cận, đồng thời xây dựng khuôn khổ pháp lý để khu vực tư nhân dẫn dắt quá trình khử carbon trong giao thông. Việc Tesla “động tay, động chân” có thể thúc đẩy cạnh tranh về tiêu chuẩn kết nối sạc, thanh toán, phần mềm liên quan tới EV, quản trị dữ liệu, an toàn pin và dịch vụ kỹ thuật. Nếu Tesla có thể tác động đến thể chế khiến hạ tầng công cộng tương thích với sản phẩm nhiều hãng, tính hữu dụng của EV với người tiêu dùng Việt Nam sẽ tăng.
Khi Tesla đầu tư nhà máy sản xuất/ lắp ráp, phát triển chuỗi cung ứng, trung tâm kỹ thuật, mạng sạc mở và tương thích, đào tạo nhân lực, hoặc xuất cảng từ Việt Nam canh tranh giữa Tesla với các doanh nghiệp có thể tạo ra sức ép đối với VinFast và các doanh nghiệp nội địa tại Việt Nam, buộc họ phải cải thiện nhiều thứ từ chất lượng xe, phần mềm, dịch vụ, hiệu suất vốn, đến chuẩn quản trị. WB từng khuyến cáo, khi chuyển đổi sang EV, Việt Nam cần phát triển tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn và môi trường, giao thức thử nghiệm cho xe, pin và hạ tầng sạc. Tác động từ phía Tesla sẽ gia tăng động lực điều chỉnh chính sách, chuyển từ bảo hộ thuần túy thành sân chơi nhất quán về tiêu chuẩn, an toàn, dữ liệu, quyền sửa chữa và khả năng tiếp cận hạ tầng sạc.
Song tất cả chỉ là phỏng đoán. Phải chờ cả test lẫn kết quả test từ Tesla. [kn]
