Trân Văn
Tranh cãi về Trấn Thành (38 tuổi – vừa là MC, vừa là diễn viên, đạo diễn, nhà sản xuất phim) vẫn chưa chấm dứt cả trên mạng xã hội lẫn hệ thống truyền thông chính thức tại Việt Nam.
Cuối tháng rồi, Trấn Thành bày tỏ sự tiếc thương khi ông Phạm Đức Thành (69 tuổi – nghệ sĩ chuyên biểu diễn đàn bầu, thường xuất hiện trong nhiều chương trình của Thúy Nga Paris, một trong những nhân vật tiêu biểu cho nỗ lực gìn giữ di sản âm nhạc dân tộc) qua đời (ngày 22 Tháng Tám) và bị chỉ trích kịch liệt vì những lý do như dám “viết tắt quốc hiệu,” tiếc thương như thế là “lạc điệu” khi cả quốc gia đang hân hoan chào đón 80 năm Cách Mạng Tháng Tám và Quốc Khánh.
Không chỉ có một số người sử dụng mạng xã hội lên án Trấn Thành theo kiểu như thế. Nhiều cơ quan truyền thông chính thức tại Việt Nam cũng nhập cuộc. Tờ Công An Nhân Dân gọi status bày tỏ sự tiếc thương ông Phạm Đức Thành là “nốt trầm lệch pha mang tên Trấn Thành.”
Có thể vì thế mà Trấn Thành vội vàng đục bỏ status vừa kể rồi trưng một loạt ảnh chụp hoạt động diễu binh, diễu hành, đồng thời nhấn mạnh “thấy biết ơn và lòng đầy tự hào khi mình là người Việt Nam.”
Tuy nhiên chuyện chưa ngừng ở đó. Nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách Mạng Tháng Tám và Quốc Khánh của Cộng Hòa XHCN Việt Nam, thiên hạ được xem “Mưa Đỏ” (bộ phim do một số doanh nghiệp tư nhân và Quân Đội Nhân Dân Việt Nam phối hợp sản xuất). Trong trận bão dư luận nhằm tâng bốc bộ phim về chiến tranh cách mạng này lên mây, Trấn Thành lại tiếp tục bị chỉ trích vì không có ý kiến về “Mưa Đỏ,” “không ủng hộ phim lịch sử”… Trấn Thành lập tức sửa sai.
Trong một status về “Mưa Đỏ,” Trấn Thành bảo rằng suốt quá trình xem phim đã “tự nhiên vô thức thốt lên ‘hay quá’ ít nhất 20 lần,” xem xong đã “vỗ tay cả một phút” và việc “thấy dâng thêm lòng yêu nước là hoàn toàn có thật.” Trấn Thành còn nói thêm “đây là bộ phim lịch sử làm về đề tài chiến tranh Việt Nam hay nhất mà Trấn Thành từng xem.”
Song thiện chí ấy không được… chứng! VTC News (thuộc VOV – Đài Tiếng Nói Việt Nam) đã mời một tiến sĩ tên là Đoàn Hương lên sóng để nhắc toàn dân rằng Trấn Thành “thiếu hiểu biết lịch sử.” Cụ thể là khi đề cập đến cuộc chiến từ 1954 đến 1975 tại Việt Nam, dứt khoát phải dùng cụm từ “cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước,” dùng cụm từ “chiến tranh Việt Nam” như Trấn Thành đã dùng lúc khen “Mưa Đỏ” là không thể chấp nhận được.
Cứ như bà Đoàn Hương thì người nổi tiếng cần có trách nhiệm với lời nói và hành động của mình, đặc biệt khi có lượng người theo dõi lớn vì ảnh hưởng đến nhận thức của giới trẻ. May là cả VTC News lẫn bà Đoàn Hương không phân tích sâu hơn về chuyện vì sao Trấn Thành lại chủ động đếm, xác định được số lần đã khen phim “hay” là… 20, đã vậy còn cẩn thận tính được thời lượng dành cho việc vỗ tay kéo dài tới “cả một phút.” Nếu VTC News và bà Đoàn Hương đủ tinh ý, việc lên án Trấn Thành chắc còn đa dạng hơn!
***
Chỉ trích của nhiều cá nhân trên mạng xã hội cũng như nhận định mang tính chất quy chụp của nhiều cơ quan truyền thông chính thức tại Việt Nam đối với Trấn Thành thật ra không có gì mới.
Thiên hạ đã từng thấy điều đó ở Cambodia vào giữa thập niên 1970, trước nữa một chút là ở Trung Quốc từ giữa thập niên 1960 đến giữa thập niên 1970.
Cứ dùng Google hẳn sẽ thấy, từ 1975 đến 1979, Pol Pot – thủ tướng Cambodia Dân Chủ – tuyên bố, muốn xây dựng thành công CNXH tại Cambodia thì phải có “xã hội lý tưởng.” Theo Pol Pot, muốn có “xã hội lý tưởng” thì phải đạt “sự thuần khiết tư tưởng” và để được như vậy, cá nhân không có quyền biểu đạt cảm xúc hay hành xử khác với “tiêu chuẩn chung.”
Những người từng được đến trường, biết ngoại ngữ, thậm chí chỉ mang kính để nhìn cho rõ đều bị Pol Pot xác định là không hội đủ “sự thuần khiết tư tưởng,” cản trở việc xây dựng “xã hội lý tưởng,” đương nhiên trở thành “phản động” và cần hành quyết ngay lập tức. Khoảng hai triệu người Cambodia (tương đương 1/4 dân số Cambodia lúc đó) bị giết.
Tương tự, từ 1966 đến 1976, Đại Cách Mạng Văn Hóa do Mao Trạch Đông khởi xướng nhằm “thanh lọc tư tưởng, bảo vệ chủ nghĩa cộng sản khỏi ảnh hưởng tư sản” đã biến hàng chục triệu thanh niên Trung Quốc thành “Hồng Vệ Binh.” Họ tổ chức đấu tố trí thức, thầy cô, cha mẹ, đốt bỏ sách vở, phá hủy đền đài, chùa miếu vì khác với hoặc ngăn trở việc xiển dương, thực thi “tư tưởng của Mao Chủ Tịch.”
Trong Đại Cách Mạng Văn Hóa, tất cả những gì không phải “tư tưởng của Mao Chủ Tịch” đều là “phản động.” Kết quả, khoảng hai triệu người bị giết và tự sát, nhiều triệu người khác bị cầm tù, bị đầy đọa ở các nông trường. Không chỉ kinh tế mà hệ thống giáo dục cũng tê liệt vì các trường học đóng cửa. Không thể đếm được số di sản văn hóa – lịch sử bị hủy hoại. Đó là chưa kể nội bộ đảng Cộng Sản Trung Quốc bị phân hóa, Hồng Vệ Binh đã biến nhiều địa phương thành vô chính phủ khiến Mao Trạch Đông phải giải tán họ vào 1968…
***
Chẳng riêng Cambodia, Trung Quốc, lịch sử cận đại và hiện đại còn vô số bài học khác về hậu quả của cực đoan hóa. Giữa thập niên 1930 đến giữa thập niên 1940 là chủ nghĩa phát xít ở Đức. Cuối thập niên 1970 đến nay là Cách Mạng Hồi Giáo ở Iran. Gần hơn là hoạt động của Nhà Nước Hồi Giáo (ISIS) từ giữa thập niên 2010 đến đầu thập niên 2020,…
Cho dù việc diệt trừ ý kiến, cảm xúc cá nhân, chống đa nguyên (loại bỏ tư tưởng đa chiều) buộc phải chấp nhận chỉ một hệ giá trị, trở thành nguyên nhân dẫn tới đủ loại thảm họa kinh tế, xã hội nhưng có rất nhiều bằng chứng cho thấy, chính quyền Việt Nam đang men theo lối này, bất chấp cực đoan hóa, độc đoán hóa mang lại không ít rắc rối cho việc thực thi nhiều chính sách quan trọng như “hòa hợp, hòa giải,” “làm bạn với tất cả,” xây dựng xã hội “dân chủ, văn minh.”
Hồi Tháng Sáu năm ngoái. Đại Học Fulbright Việt Nam tổ chức lễ tốt nghiệp cho sinh viên khóa 2024 tại TP.HCM. Lễ tốt nghiệp với thông điệp “Fearless” (không sợ hãi) đã bị một số cá nhân chỉ trích kịch liệt trên mạng xã hội vì không có nghi thức chào cờ. Đại Học Fulbright Việt Nam phản bác các cáo buộc, lưu ý về việc phát tán thông tin sai lạc nhằm thao túng dư luận, khẳng định hoạt động của họ không có gì sai với luật pháp và sẽ tiếp tục hoạt động với tinh thần giáo dục khai phóng, đề nghị chính quyền hỗ trợ.
Cuộc tấn công Đại Học Fulbright Việt Nam trở thành đáng ngại khi kênh Truyền Hình Quốc Phòng Việt Nam phát phóng sự “Không để cách mạng màu đổi màu giáo dục.” Vấn đề không còn là khác biệt về quan niệm giáo dục mà giống như cuộc đối đầu giữa Cộng Hòa XHCN Việt Nam với các giá trị phương Tây bị dán nhãn thù địch.
Một tuần sau, kênh Truyền Hình Quốc Phòng Việt Nam của Bộ Quốc Phòng đột nhiên tháo gỡ phóng sự “Không để cách mạng màu đổi màu giáo dục.” Hạ tuần Tháng Tám, 2024, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Việt Nam chính thức trả lời các cơ quan truyền thông ngoại quốc, rằng chính quyền Việt Nam hoan nghênh các hoạt động của Đại Học Fulbright Việt Nam, khẳng định sự hiện diện của đại học này là thành quả hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Hoa Kỳ!
Cuộc tấn công vào Đại Học Fulbright Việt Nam không phải là trường hợp cá biệt nhưng là một trong những ví dụ minh họa hết sức rõ ràng cho một xã hội bị dẫn dắt, lũng đoạn bởi các quan điểm cực đoan, độc đoán, nếu không do chính quyền phát động thì phát triển cũng là nhờ sự làm ngơ của chính quyền và phù thủy phải gánh hậu quả do âm binh gây ra.
