BS Ðặng Trần Hào
Bí tiểu thường do viêm nhiễm bàng quang. Trong y khoa Ðông phương, thận và bàng quang là hai cặp âm dương ôm ấp nhau. Một khi thận mất quân bình, ảnh hưởng qua bàng quang thường là nguyên nhân làm đường dẫn tiểu dễ bị sưng, viêm, gây đi tiểu không thông, nếu nặng có thể đưa tới bí tiểu. Bí tiểu do viêm nhiễm bàng quang thường có triệu chứng sau:
– Ðau hay buốt khi đi tiểu.
– Có máu trong nước tiểu
– Phải đi tiểu ngay, không kìm được và đi tiểu nhiều lần.
Tuy nhiên chứng bệnh này không phải hoàn toàn do nhiễn vi khuẩn mà còn có thể do tiêu thụ các loại đồ uống có chứa nhiều caffein như trong cà phê hay trong nước ngọt không có độ rượu, và ung thư tuyến tiền liệt cũng có thể gây ra bí tiểu.
Có nhiều nguyên nhân gây ra chứng bí tiểu hay còn gọi là bí đái như sỏi thận hay sỏi bàng quang chúng ta cũng thường gặp phải. Trong phạm vi kỳ này chúng ta tìm hiểu những chứng bí tiểu thường thấy trong lâm sàng trong Ðông y:
Bí tiểu do khí cơ bắp uất trệ:
Do thất tình nhục dục, nhất là khi giận dữ quá mức, làm gan mất quân bình không điều hòa được khí huyết trong cơ thể, gây ra khí bế tắc, không thông, tức hai bên giang sườn, miệng đắng, nước tiểu vàng, ảnh hưởng tới cơ vòng không co thắt bình thường khi cần thiết gây bí tiểu, tiểu không thông, khó khăn ra từng giọt và đồng thời do biểu hiệu của phế khí uất trệ.
Khi phế khí uất trệ gây ra phế nhiệt đưa xuống ruột non, ruột già và bàng quang bị nóng, nước tiểu vàng đậm. Khi nóng sẽ gây sưng đường tiểu tiện, làm ống dẫn tiểu bị thu nhỏ lại, gây ra đi tiểu khó và không thông, bí tiểu. Bệnh nhân thường hơi thở nóng, ho khan, ít đàm. Lưỡi khô và đỏ. Mạch sác.
Chủ trị: Thanh nhiệt, nhuận phế, tiêu đàm, giáng phế khí, trừ sưng và lợi tiểu bàng quang.
Bài thuốc
Hoa kỳ sâm 6grs
Bán hạ 3grs
Mạch môn đông 6grs
Thiên môn đông 6grs
Thạch cao 3grs
Hoàng cầm 3grs
Cam thảo 3grs
Tri mẫu 6 grs
Xa tiền tử 6grs
Trạch tả 6grs
Ðịa cốt bì 9 grs
Sài hồ 9 grs
Long đởm thảo 6 grs
Trư linh 9 grs
-Sâm hoa kỳ: Bổ phế khí
-Bán hạ, mạch môn đông, thiên môn đông: Tiêu đờm, bổ phế.
-Thạch cao, hoàng cầm, tri mẫu, địa cốt bì: Thanh phế và bàng quang, giảm sưng.
-Xa tiền tử, trạch tả, địa cốt bì, trư linh: Thông tiểu tiện.
-Sài hồ, long đởm thảo: Sơ khí uất kết và thanh nhiệt do gan gây ra.
Thấp nhiệt gây tiểu tiện khó:
Tính chất của thấp gây nặng nề, lười biếng không năng động, đau nhức, nước tiểu đục, thêm với ăn uống, rượu thịt quá chén sinh nhiệt, gây ra nhiễm trùng và sưng đường tiểu tiện, gây ra tiểu tiện khó và không thông, bụng và vùng thượng vị trương cứng. Cảm thấy nặng nề, không thích nói, khát nước nhưng không uống nhiều. Rêu lưỡi vàng, trơn. Mạch huyền và sác.
Chủ trị: Thanh nhiệt, tiêu thấp, tiêu sưng và lợi tiểu.
Chư Linh Thang
Chư linh 6 grs
Hoạt thạch 6grs
Phục linh 6grs
Trạch tả 6grs
A Giao 6 grs
-Chư linh, phục linh, trạch tả: Thông tiểu, cùng với hoạt thạch giảm đau khi tiểu tiện.
-A giao: Ngưng ra máu trong nước tiểu và gia tăng khí lực.
Gia:
-Ðộc hoạt, tần giao, tục đoạn, hoàng bá (mỗi vị 9 grs): Tiêu thấp, thanh nhiệt và giảm sưng.
Khí suy gây ra tiểu tiện khó:
Trung khí là một loại khí ở ngực, gọi là bể khí, bắt đầu từ ngực, nối với tâm và điều hòa hơi thở, nhịp tim và điều hỏa huyết mạch liên quan tới khí ở ngực.
Trung khí suy thường gây ra đi tiểu nước trong, khó đi tiểu và tức. Tại sao như vậy? vì muốn đi tiểu mà không đủ khí lực để tống nước tiểu ra ngoài, phải cố gắng đứng một lúc mới đi được, đôi khi đi không hết, phải đi nhiều lần, gọi là đi tiểu nhắt. Tinh thần mỏi mệt, không thích nói, thở hụt hơi vì thiếu khí. Lưỡi trắng lợt. Mạch vi và trì.
Chủ trị: Bổ khí và dương
Bài thuốc
Hồng sâm 9 grs
Phục linh 9 grs
Bạch truật 9 grs
Cam thảo 6 grs
Ðỗ trọng 9 grs
Cẩu tích 9 grs
Bá kích thiên 9 grs
Quế bì 9 grs
Trạch tả 9 grs
Xa tiền tử 9 grs
