Tư Mỏ Lết
Chuyên mục xe hơi mà thiếu đi câu chuyện về những chiếc bánh xe thì sẽ là một thiếu sót.
Vào khoảng 3,500 năm trước Công Nguyên, con người đã phát minh ra một những phát minh vĩ đại nhất: BÁNH XE. Cho đến ngày nay, bánh xe đã có những thay đổi rất nhiều so với thế hệ đầu tiên. Bánh xe bây giờ không còn là bằng gỗ nữa, và êm ái hơn nhiều. Tuy nhiên, có một sự thật vẫn không bao giờ thay đổi, đó là bánh xe vẫn là một trong những phát kiến quan trọng nhất của nhân loại. Hãy tưởng tượng, đời sống con người sẽ ra sao nếu không được di chuyển bằng những chiếc bánh xe lăn?
(Hình minh họa: John Harrelson/Getty Images for NASCAR)
Những chiếc bánh xe đầu tiên làm bằng gỗ, rồi bằng kim loại. Chúng bền, nhưng không hề êm ái chút nào. Đã có nhiều cải tiến kỹ thuật để làm cho những chiếc bánh xe trở nên êm ái hơn, tiện nghi hơn, kinh tế hơn… Những tên tuổi mà ngày nay chúng ta nghe quen thuộc mỗi khi đi mua vỏ xe cho chiếc xe hơi yêu quí của mình như Goodyear, Dunlop, Michelin… đều có đóng góp đến sự tiến hóa của bánh xe. Hãy cùng điểm qua những cột mốc phát triển quan trọng của của ngành công nghiệp chế tạo vỏ xe hơi:
-Charles Goodyear và phát minh lưu hóa cao su: Hầu hết vỏ xe ngày nay được làm bằng cao su. Tuy nhiên, cách đây hai thế kỷ, thì cao su không hữu ích cho loài người nhiều như bây giờ. Cao su trước đây không giữ được hình dạng, trở nên dính khi trời nóng và không còn đàn hồi khi trời lạnh. Vào năm 1839, Charles Goodyear đã khám phá ra quá trình lưu hóa cao su, gia nhiệt cao su tự nhiên với lưu huỳnh. Quá trình này đã chuyển cao su tự nhiên thành một dạng vật liệu rắn nhưng dẻo, dễ tạo hình, từ đó trở thành một vật liệu lý tưởng để làm vỏ xe. Tuy nhiên, câu chuyện về cuộc đời của Goodyear thì lại kết thúc rất bi thảm. Cống hiến cả đời để làm cho cao su trở thành một loại vật liệu hữu dụng, nhưng bản thân ông không hề thu được lợi nhuận từ những phát minh của mình. Ông đã qua đời trong tình trạng phá sản! Mãi đến 40 năm sau, một công ty chế tạo cao su mới nghĩ đến việc tôn vinh những việc mà ông đã làm, bằng cách đặt tên công ty chế tạo vỏ xe của mình là Goodyear.
-Sau khi quá trình lưu hóa cao su được áp dụng, vỏ xe đã được làm bằng cao su đặc. Loại vỏ này rất khỏe, có khả năng hấp thu chấn động, có khả năng chịu mài mòn và cắt. Tuy nhiên, vỏ cao su đặc có nhược điểm là nặng, và vẫn chưa đủ êm ái.
-Vào năm 1845, Robert Thompson-một kỹ sư Tô Cách Lan- đã phát minh ra những chiếc vỏ xe khí nén đầu tiên. Tuy nhiên, phát minh này quá sớm, và quá đắt, cho nên không thành công trong lĩnh vực thương mại. Đến năm 1988, John Boyld Dunlop (ở Belfast, Ái Nhĩ Lan), trở thành nhà phát minh thứ hai của vỏ xe khí nén. Dunlop nói rằng không hề biết gì phát minh của Thompson trước đó. Và phát minh của Dunlop lại ra đời rất đúng lúc, cho nên được công chúng quan tâm. Sở dĩ Dunlop có được “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” là vì vào thời đó, xe đạp đang trở nên rất thịnh hành, và những chiếc vỏ xe đạp làm bằng khí nén sẽ giúp xe có trọng lượng nhẹ hơn và chạy êm ái hơn.
-Vào năm 1895, Andre Michelin và người em Edouard trở thành những người đầu tiên áp dụng vỏ xe khí nén dùng cho xe hơi.
-Vào năm 1910, công ty B.F Goodrich sáng chế ra những chiếc vỏ xe có tuổi thọ bền hơn bằng cách pha thêm carbon vào cao su.
-Vào năm 1931, Công ty Mỹ Du Pont đã thành công trong việc công nghiệp hóa kỹ thuật cao su tổng hợp, cho phép ngành chế tạo vỏ xe bớt phụ thuộc vào cao su tự nhiên, đồng thời làm chất lượng của vỏ xe tốt hơn. Đến năm 1937, công ty Goodrich đã chế tạo ra những chiếc vỏ xe đầu tiên bằng cao su tổng hợp, thời đó có tên là Chemigum.
-Trong suốt khoảng nửa đầu thế kỷ 20, vỏ xe hơi được chế tạo theo kiểu có ruột bên trong để giữ khí nén, và một lớp vỏ bên ngoài để bảo vệ ruột. Lớp vỏ này làm bằng từng lớp bố, đang chéo qua lại với nhau. Kiểu vỏ này gọi là “bias tire.” Mãi đến năm 1948, loại vỏ “radical tire” như ngày nay mới xuất hiện ở Châu Âu. Loại vỏ này có những sợi bố được sắp vuông góc 90o so với vành bánh xe. Vỏ xe được gia cường bằng một xương đai thép chạy tròn theo suốt chu vi của vỏ xe, và được đúc bên trong lớp bố. Cũng nhờ kết cấu này cho phép vỏ xe khi được bơm khí nén vào, sẽ ép sát vào niềng xe để giữ hơi mà không cần ruột nữa. Cách bố trí các lớp bố theo kiểu “radial tire” khiến cho vỏ xe chịu mài mòn tốt hơn, khả năng bị đâm thủng khó hơn.
-Đến năm 1980, loại vỏ “run-flat tire” được phát triển, giúp cho người lái xe vẫn có thể lái xe chạy ở tốc độ khoảng 50 mph sau khi xe vỏ xe đã bị đâm thủng. Điều này đã giúp bảo vệ người lái xe trong rất nhiều tai nạn, tăng độ an toàn khi lái xe. Cũng trong khoảng thời gian này, các loại vỏ xe được chế tạo cải tiến để có những tính năng vận hành cao hơn: bám đường hơn, thắng ăn hơn…
-Đến năm 2000, hưởng ứng khuynh hướng chung về vấn đề bảo vệ môi trường toàn cầu, các loại vỏ xe bắt đầu để ý đến yếu tố tiết kiệm nhiên liệu như là một đặc tính quan trọng.
-Vào khoảng năm 2005, Michelin bắt đầu thử nghiệm các loại vỏ xe không cần dùng khí nén nữa. Từ năm 2012, hãng Hankook Tire cũng bắt đầu phát triển loại vỏ không còn sử dụng khí nén mang tên IFlex, với việc áp dụng một loại vật liệu mới. Loại vỏ NPT (Non Pneumatic Tire) này đang được hy vọng sẽ là tương lai của ngành công nghiệp vỏ xe, với qui trình sản xuất được cắt giảm phân nửa, cho nên tiết kiệm năng lượng, và giảm được lượng khí thải trong ngành công nghiệp sản xuất vỏ xe. Vật liệu đồng nhất của vỏ xe NPT có thể tái sử dụng và tái chế. Loại vỏ IFlex này vẫn còn trong giai đoạn thử nghiệm, hy vọng sẽ cho sản xuất đại trà trong một tương lai gần. Loại vỏ này dự kiến sẽ được trang bị cho các loại xe thân thiện với môi trường bao gồm xe chạy bằng hydrogen, xe điện, xe hybrid…
Như vậy là mọi thứ đều vận hành xoay tròn. Trái đất tròn. Bánh xe tròn. Bánh xe không dùng khí nén từ thuở ban đầu, nay đang quay trở lại với ý tưởng đó. Chắc chắn là sẽ còn nhiều thay đổi mới cho chiếc bánh xe. Tuy nhiên, vòng quay tròn của những chiếc bánh xe vẫn sẽ còn tiếp tục dài dài, để tiếp tục đưa con người chu du trên khắp nẻo đường gần xa…
