Bài và hình: Phạm Ðình
Bài trước đã nói về thắng và sự khác biệt giữa 2 loại thắng – bình thường và ABS. Dù loại gì chăng nữa, thắng cũng cần một chất liệu quan trọng để thực hiện bổn phận của mình, đó là dầu thắng. Dầu thắng bình thường không hư hao, và việc thay dầu thắng cũng không phải làm thường xuyên, trừ khi có trục trặc. Những trục trặc đó liên quan tới dầu thắng có thể gom lại 2 ý chính: Mức dầu xuống thấp, hoặc dầu bị nhiễm không khí. Trong bài này, chúng ta sẽ tìm hiểu về dầu thắng, các triệu chứng liên quan, và biện pháp đối phó.
Thắng được sử dụng nhiều khi xe nối đuôi nhau xuống dốc, có thể gia tăng nhiệt, làm sôi dầu.
1-Dầu thắng là gì?
Ðó là chất lỏng dùng trong hệ thống thắng, nhờ đó mà lực đạp của bàn chân tài xế đạp trên thắng có thể chuyền tới bánh xe và ép nó ngừng lại. Vì nhờ sức mạnh chuyển tải qua chất lỏng mới có thể làm việc được, nên hệ thống thắng trong xe được gọi là hệ thống thủy lực. (Dĩ nhiên, đây không phải chỉ do riêng công sức của chất lỏng, mà còn phải có sự hiệp lực của cơ chế đòn bẩy, nhờ đó lực đạp của bàn chân, vốn chỉ bé tẻo teo, được nhân lên gấp nhiều lần, để có thể cản lại sức quay như vũ bão của bánh xe.)
Ðặc tính của chất lỏng là không thể nén được. Nhưng khi được đun nóng, chất lỏng trở thành hơi (hình ảnh rõ nhất là khi dùng ấm đun nước, nước sôi bốc hơi, phun hơi ra theo vòi ấm; Nếu không kịp tắt bếp mà cứ tiếp tục đun mãi thì ấm sẽ cạn khô, do nước đã biến thành hơi bốc ra ngoài cả). Khác với chất lỏng, hơi có thể nén được.
Chính vì thế, chất lỏng được sử dụng làm dầu thắng phải là thứ có sức chịu nóng mà không sôi. Bởi vì khi sôi, nó biến thành hơi (cũng được gọi là gas, nhưng xin đừng lầm với chữ gas, tên gọi của xăng), và dầu thắng sẽ mất nhiều khả năng chuyển lực cần thiết, dẫn đến tình trạng thắng hư, hoặc thắng không ăn.
Vậy câu hỏi được đặt ra là: Khi nào dầu thắng quá nóng, dẫn đến tình trạng bốc hơi? Một trường hợp cụ thể nhất là khi chúng ta phải “Ride The Brake” quá lâu. Ride The Brake là tình trạng rà chân trên thắng trong khi chạy, chẳng hạn như khi xe đang đổ dốc.
Có 3 loại dầu thắng hiện được dùng phổ thông trên thị trường, đó là DOT3, DOT4 và DOT5. Dùng loại dầu nào là do nhà sản xuất xe qui định. Nhưng sau đây là một ít khác biệt căn bản giữa 3 loại dầu thắng này:
-DOT3 và DOT4 là 2 loại dầu thắng hút nước và vì thế mức chịu nhiệt của chúng có thể giảm. Dầu hút nước từ trong không khí, vì thế, chúng ta phải hạn chế việc mở nắp bình dầu thắng ra để kiểm tra. Và phải nhớ xoáy chặt nắp bình dầu sau khi phải mở ra vì cần thiết.
-DOT5 là dầu không hút nước, có nghĩa là, dầu thắng duy trì được sức chịu nhiệt nguyên thủy của mình. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là nước (hoặc hơi nước) đi vào trong hệ thống thắng sẽ tạo ra những túi nước, có thể làm hoen rỉ hệ thống.
Hai điều quan trọng cần biết về dầu thắng là: DOT3 và DOT4 đều “ăn” sơn. Vì thế trong trường hợp phải châm dầu, hãy cực kỳ cẩn thận để dầu đừng vương trên body của xe, để khỏi làm hoen ố nước sơn. Sau nữa, không thể tùy tiện hòa trộn chung các loại dầu này với nhau. Khi thay dầu hoặc châm dầu, cần nhớ qui tắc sau:
-Không bao giờ dùng DOT 5 cho những xe mà nhà sản xuất ghi rõ là chỉ dùng DOT 3 hoặc DOT 4.
-Có thể dùng DOT 4 cho những xe đòi DOT3, nhưng không thể dùng ngược lại (DOT 3 cho xe DOT4).
Không để ý những qui tắc trên, dầu thắng khác loại có thể tác dụng với nhau, ăn mòn bộ phận trong hệ thống thắng.
Cẩn thận đừng để dầu thắng vướng lem vào chân tay, bởi vì với một chất có khả năng ăn mòn sơn thì da chân da tay chúng ta có nghĩa lý gì?
Dầu thắng trong bình “đã khui” (unsealed) mà hơn một năm chưa dùng tới, thì phải bỏ đi. Người có trách nhiệm với xã hội và môi trường không bao giờ tiện tay liệng bỏ loong dầu thắng vào thùng rác, mà cần phải đưa ra trung tâm thâu hồi độc chất có hại cho môi trường, nhất là các thứ nước từ trong xe.
Bình dầu thắng nằm góc trong bên phải (đứng từ đầu xe nhìn tới).
2-Những triệu chứng liên quan dầu thắng
Có nhiều triệu chứng liên quan dầu thắng, nhưng chúng ta sẽ hạn chế trong 2 triệu chứng chính:
-Trường hợp 1: Mức dầu xuống thấp
Mở nắp đậy đầu xe, và quan sát bình dầu thắng. Ðó là một cái bình mủ trong, cho phép chúng ta nhìn thấu mức dầu bên trong mà không cần mở nắp. Bình này có 2 vạch, vạch trên ghi chữ “fill to”, “full”, hoặc “maximum”; Vạch dưới ghi chữ “Add” hoặc “minimum”. Nếu dầu xuống thấp hơn vạch dưới, đó là dấu chỉ “quá thấp”’
Khi gặp tình trạng này, điều nghi ngờ đầu tiên là có thể hệ thống bị rò ở chỗ nào đó. Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, nguyên nhân đơn giản hơn nhiều: Ðó là vì bố thắng (brade pads) đã quá mòn. Ðây là hiện tượng tự nhiên, xảy ra do tiến trình sử dụng, chẳng có gì đáng sợ hãi, nhưng đó là dấu hiệu buộc chúng ta phải quan tâm. Trong khi chờ đợi kiếm tiền thay brake pads, bạn có thể chế thêm dầu thắng. Nhưng sau khi thay brake pad thì mức dầu trong bình lại lên quá hàng kẻ Maximum, buộc bạn phải nhớ hút bớt dầu thắng ra.
Cũng có thể dầu thắng hao cạn do đĩa thắng (brake disc) bị mòn, khiến dầu thắng chảy vào trong disk caliper. Gặp trường hợp này thì châm dầu thôi không đủ, mà phải lo thay đĩa và thay dầu.
-Trường hợp 2: Dầu thắng hòa trộn không khí
Ðó là nguyên nhân đằng sau hiện tượng thắng “xốp”, đạp thắng cứ như đạp vào một đám bông, và thắng không “ăn” nữa. Ðang lái xe mà gặp trường hợp này, bạn nên “bơm” thắng (thụt xuống, rút lên nhiều lần) để giúp cho xe đứng lại, và phải tìm cách để “xả gió”, tức là nặn cho không khí thoát ra khỏi hệ thống.
Nhưng không khí ở đâu mà lọt vào trong hệ thống?
Trước tiên, phải biết rằng, hệ thống thắng được thiết kế như một “vòng tròn” kín để bảo đảm tiến trình truyền lực, vì thế, trong điều kiện lý tưởng, khí trời không thể lọt vào.
Bình dầu bằng nhựa trong, nhìn từ ngoài vào có thể thấy ngay mức dầu, không cần mở nắp.
Nhưng xuyên qua tiến trình sử dụng, xe không thể duy trì được tình trạng lý tưởng đó mãi. Trường hợp lý đầu tiên như trên đã nói, khi gặp nóng quá sức chịu đựng, dầu thắng có thể sôi lên, và một phần trở thành hơi, hơi bị nén trở thành nước và không khí.
Thứ hai, cũng có thể không khí ngoài trời lùa vào do những lần chúng ta mở nắp bình để kiểm tra. Nếu mức dầu luôn luôn lên tới vạch “maximum” (tối đa) hoặc “fill to” (lên tới mức này), thì một chút không khí lọt vào không gây bao nhiêu trở ngại. Nhưng khi bố thắng (brake pad) đã quá mòn, thì mức dầu thắng trong bình, tuy không hao ngót, nhưng thấp dần xuống, để lộ ra những khoảng trống trong bình. Khi mở nắp thì không khí lùa vào bình lấp đầy những khoảng trống và từ đó len vào trong hệ thống.
Khi tình trạng “thắng xốp” trở nên trầm trọng, chúng ta phải mang xe đi “xả gió” (bleeding the air). Nếu có đủ dụng cụ và một chút hiểu biết thường thức, bạn cũng có thể tự làm tại nhà mình.
***
Chúng ta cần phải có một hệ thống thắng hoạt động hiệu quả. Dầu thắng phải luôn luôn có đủ, và ở trong tình trạng “good quality”, không hòa lẫn không khí… Phải thường xuyên lắng nghe triệu chứng, xem xét bố thắng để thay ngay khi đã quá mòn; Thay dầu khi cần thiết, nhất là khi xe thường xuyên phải lên đồi xuống dốc hoặc thường phải dùng thắng tối đa. Ðây là những việc chủ xe có thể làm được, bằng không cũng phải theo dõi để kịp thời mang xe ra tiệm… hầu có được một hệ thống thắng hiệu quả, bảo đảm sự an toàn tối đa cho bản thân và cả những người đang dùng chung đường phố.
[email protected]
Muốn giữ xe ở tình trạng hoàn hảo nhất, xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập I, II, và III đã phát hành, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque cho Phạm Ðình, 9800 Bolsa Ave., # 86, Westminster, CA 92683. Tel: 714 675 8628. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
