Bác Sĩ Ðặng Trần Hào
Thận âm suy cũng là nguyên nhân làm nóng gan bàn chân, gan bàn tay và sau lưng mà Y Khoa Ðông Phương gọi là 5 vùng nóng. Ðây là một loại nóng do hư hỏa gây ra.
Theo Tố Vấn Ðiều Kinh Luận, nguyên nhân có hư thực là do khí huyết thiên thịnh lấn lướt nhau. Khí là dương, huyết là âm, khí huyết thiên thịnh lấn lướt nhau, tất có bên thiên thắng, khiến âm dương mất quân bình; khí loạn ở phần vệ, huyết nghịch ở kinh mạch, khi khí huyết tách khỏi vị trí của mình, tất nhiên xẩy ra hiện tượng bên thiên thực, bên thiên hư.
Huyết và khí cả hai đều thích ôn ấm và ghét hàn lạnh, bởi hàn thì khí trệ, huyết ứ, khó lưu thông, còn ấm giúp khí huyết giải tỏa bế tắc, lưu thông trở lại. Cho nên nơi nào khí thiên thịnh, thì huyết thiểu, nên huyết hư. Nơi nào huyết thiên thịnh, thì khí thiểu, nên khí hư.
Vậy cái có là thực, cái không là hư, cho nên nơi khí thịnh, huyết thiểu là khí thực, huyết hư. Nơi huyết thịnh, khí thiểu là huyết thực, khí hư. Bây giờ nếu khí và huyết đều rời khỏi vị trí của mình, không thể giúp cho nhau, đó là chứng hư.
Nếu khí và huyết đều thịnh, đó là chứng thực. Thí dụ: Khí và huyết đều thịnh và men theo đường kinh mạch thượng nghịch, tất sẽ xẩy ra bệnh đại quyết, chẳng hạn như bệnh trúng phong, đột quỵ, nguyên nhân là do khí huyết thiện thịnh thượng nghịch. Thượng thực, hạ hư, thể âm thoát, âm thoát thì căn gốc ly tuyệt, bên dưới toát lạnh, bên trên cạn kiệt, nên gọi là đại quyết.
Ðại quyết là thượng thịnh, hạ hư, căn gốc ly tuyệt, khiến người bị đột quỵ như chết. Bệnh này nếu kịp thời làm cho khí cơ đi xuống thì có thể cứu sống, nếu khí cơ cứ vẫn tắc nghẽn bên trên, không đi xuống thì sẽ tử vong.
Nóng gan bàn chân do thận âm suy
Theo Tố Vấn, chúng ta biết qua về hư thực. Vậy khi thận âm suy, có nghĩa là huyết thiểu, khí thịnh hay còn gọi là âm suy, dương thịnh, gây ra hư hỏa, nhưng một khi sự cách biệt âm và dương quá nhiều thì bệnh nhân cảm thấy dưới bàn chân như lửa đốt, đôi khi phải ngâm vào nước lạnh cho đỡ nóng. Bệnh này thường thường xẩy ra cho người trên 60 tuổi và cho quí bà nhiều hơn là quí ông, tim đập nhanh, hồi hộp, ngủ chập chờn, tiểu đêm nhiều lần, buổi chiều khó chịu hơn buổi sáng, ăn không thấy ngon, miệng đắng, phần trên nóng, dưới chân lạnh, nhưng gan bàn chân lại nóng, khó chịu, đầy hơi, ăn không được nhiều. Lưỡi đỏ và khô. Mạch phù sác.
Chủ trị: Bổ âm, thanh nhiệt, tản khí.
Bài thuốc
Phục linh 9 grs
Sơn thù du 9 grs
Mẫu đơn bì 9 grs
Trạch tả 9 grs
Hoài sơn 9 grs
Sanh địa 12 grs
Sa sâm 9 grs
Quế bì 9 grs
Ðương quy 9 grs
Hà thủ ô 9 grs
Xa tiền tử 9 grs
Chỉ xác 9 grs
Hương phụ 9 grs
Ðại táo 3 trái
-Sinh địa, đương quy, hà thủ ô: bổ âm, thanh nhiệt.
-Sơn thù du: ôn gan và giúp tăng cường sức mạnh cho thận.
-Mẫu đơn: thanh nhiệt và giảm huyết nóng.
-Sơn dược: bổ tì và tăng cường thận.
-Phục linh: thông tiểu tiện, giảm sưng, giảm thấp nhiệt trong tì.
-Trạch tả: lợi tiểu, thanh nhiệt
-Quế bì: dẫn hỏa quy nguyên.
-Sa sâm:b khí.
-Chỉ xác, hương phụ: tản khí trung tiêu, giúp tiêu hóa kiện toàn.
-Ðại táo: phối hợp các vị thuốc.
Nóng gan bàn chân do thân âm suy và hỏa vượng
Tuy nhiên trên lâm sàng khi thận âm suy cũng có một số rất ít những trường hợp bệnh nhân cảm thấy nóng tất cả thân mình, nhất là bệnh xẩy ra vào mùa hè, càng làm cho bệnh nặng hơn, cứ phải tắm nước lạnh hoài mà người vẫn cảm thấy như lửa đốt từ trong xương lan ra, phải nằm dưới sàn nhà đá hoa mà vẫn không chịu nổi, da khô, miệng, lưỡi khô và đỏ, mất ngủ cả đêm không thể chợp mắt được, ăn không còn cảm thấy mùi vị, tiểu tiện vàng đậm, đại tiện bón, tinh thần bất ổn. Mạch vi sác. Lưỡi đỏ khô.
Chủ trị: Bổ âm, thanh nhiệt, dẫn hỏa quy nguyên, an thần.
Bài thuốc
Sinh địa 16 grs
Phục thần 9 grs
Sơn thù du 9 grs
Mẫu đơn bì 9 grs
Trạch tả 9 grs
Hoài sơn 9 grs
Hoàng kỳ 9 grs
Quế bì 9 grs
Toan táo nhân 9 grs
Viễn trí 6 grs
Thạch xương bồ 9 grs
Bá tử nhân 9 grs
Xa tiền tử 9 grs
Tang phiêu tiêu 9
Ích trí nhân 12 grs
Tri mẫu 9 grs
Hoàng bá 9 grs
Ðại hoàng 9 grs
Mạch môn đông 9 grs
Ðại táo 3 trái
-Sinh địa, mẫu đơn bì: bổ thận âm, thanh hỏa.
-Trạch tả, xa tiền tử: thanh nhiệt, lợi tiểu.
-Toan táo nhân, viễn trí, thạch xương bồ, bà tử nhân: an tâm, giúp ngủ ngon.
-Hoài sơn, quế bì: bổ thận khí và dẫn hỏa quy nguyên.
-Tri mẫu, hoàng bá: thanh nhiệt và hóa thấp.
-Mạch môn đông: thanh phế nhiệt.
-Ðại hoàng: thông đại tiện, trị táo bón.
-Ðại táo: phối hợp các vị thuốc.
Trong trường hợp này phải chữa trị kịp thời, nếu không sẽ nguy hiểm đến tính mạng.
