Bài và hình: Phạm Ðình
Tiếp nối bài lần trước, hôm nay chúng ta sẽ nói về việc thay bố thắng (brake pads). Các bạn sẽ ngạc nhiên một cách thú vị khi thấy rằng mình làm được một công việc mà xưa nay cứ nghĩ rằng khó khăn lắm; và hơn nữa, làm một cách đơn giản nhẹ nhàng, chẳng cần đến một thứ dụng cụ dao to búa lớn nào. Ðó là lời quả quyết của ông Philip Reed, biên tập viên phụ trách mục Lời Khuyên Người Tiêu Thụ (Consumer Advice Editor) thuộc công ty Edmunds.com.
Ðĩa thắng và caliper cõng trên lưng.
Thực vậy, tự làm lấy cho mình niềm vui sáng tạo, và kết quả cụ thể là tiết kiệm được tiền bạc. Vẫn biết rằng mình không có thể làm được tất cả mọi chuyện, nhưng thay bố thắng là việc trong tầm tay. Hơn nữa, dù bạn không chủ trương tự làm lấy, thì hiểu biết tiến trình công việc cũng giúp bạn dễ nói chuyện với thợ máy hơn. Thực ra, phổ biến những kiến thức sau đây, chúng tôi không nghĩ rằng sẽ làm bớt khách hàng của những trung tâm sửa chữa. Mà trái lại, theo nhiều độc giả tiết lộ, càng hiểu biết thêm về xe, họ lại cảm thấy cần săn sóc xe nhiều hơn, chứ không dám bỏ đầy liều như trước. Và dĩ nhiên, trong việc săn sóc xe thì người chủ xe chỉ có thể nâng cao ý thức, còn ra tay thực làm đa số vẫn phải cậy nhờ những người chuyên môn.
Trở về chuyện thay bố thắng, cho dầu xe cộ lưu hành hiện nay có rất nhiều kiểu dáng, và tiến bộ khoa học làm thay đổi sản phẩm từng ngày, nhưng tựu trung, các nguyên tắc căn bản vẫn giống nhau. Về kỹ thuật dùng trong hệ thống thắng, chúng ta có thể nói tổng quát rằng: Ða số các xe chạy trên đường phố nước Mỹ đều dùng thắng đĩa (disc brakes) ở 2 bánh trước, và thắng “trống” (drum brakes) ở 2 bánh sau. Bài dưới đây, xin giới hạn trong phạm vi hệ thống thắng đĩa mà thôi.
Phân tích hệ thống thắng đĩa, chúng ta thấy nguyên tắc vận hành của nó giống hệt như hệ thống thắng tay xe đạp với 4 thành phần cấu tạo:
-Bố thắng, tức là Brake Pad ( giống như cục cao su ép trên niềng xe đạp)
-Ðĩa thắng, goi là Disc hoặc Rotor ( thay vì niềng xe)
-Caliper, tức là “vỏ bọc” ngoài bố thắng (Cũng là vỏ kim loại bọc ngoài cục cao su).
-Piston, nằm sâu bên trong Caliper
Trong các thành phần này chỉ có bố thắng là hao mòn, phải thay. Nhưng khi thay chúng ta không làm sao tránh khỏi đụng chạm cả những phần còn lại. Nên cần nhớ tên cả 4 phần này để dễ dàng thảo luận. Sau nữa, mặc dầu nguyên tắc giống nhau, nhưng mỗi kiểu xe lại có ít nhiều biến hóa, nên chúng ta thỏa thuận lấy chiếc xe Toyota Corolla đời 2003 làm căn bản. Rất may, các xe Toyota Corolla đời 2004, 2005, 2006, 2007, 2008) cũng có cấu trúc thắng y hệt. Các đời xe Corolla khác có khác biệt đôi chút, nhưng vẫn theo cùng một thể thức trong tiến trình thay bố thắng 2 bánh trước.
Bố thắng.
Ðối với người quen tay, tiến trình thay bố thắng 2 bánh trước chỉ mất chừng 1 tiếng đồng hồ (thợ chuyên nghiệp còn làm nhanh hơn). Còn những người tự cho rằng mình không khéo tay và rất thiếu kinh nghiệm, nếu trong cả tiếng đồng hồ mới thay được brake pad ở một bên, thì vẫn coi như thành công lớn.
Ðồ dùng cần thiết:
-Găng tay
-Kích xe, và đế kích
-Kềm ê tô (C-Clamp) hoặc một súc gỗ ngắn
-Chìa khóa ống (socket wrench)
-Một ống hút (Turkey Baster)
-Một sợi dây buộc
Ðúng là không có chút gì dao to búa lớn cả, ngoài bộ kích xe và mấy cái chìa khóa ống là chính.
Vật dụng:
-Một cặp bố thắng mới. Bạn nên dùng khoản tiền tiết kiệm được do không phải trả tiền thợ để mua loại bố thắng tốt hơn. Tuy chúng đắt, nhưng bền, giúp bạn khỏi gặp trường hợp mới thay có 2 tháng đã mòn vẹt.
-Một loong dầu thắng. Xem cẩm nang hướng dẫn theo xe để biết loại dầu thích hợp cho xe của mình.
Tiến trình thay bố thắng
Một lần nữa, sau đây là tiến trình thay bố thắng của một chiếc xe Toyota Corolla 2003, bao gồm 7 bước như sau:
1-Xoay bánh xe ra ngoài: Ðịnh thay bố cho bánh phía nào thì xoay tay lái về phía đó, để bánh xe quay ra phía ngoài cho dễ làm việc.
2-Tháo lốp: Tháo lốp gồm 2 giai đoạn:
-Tháo lỏng những con ốc trên niềng bánh xe trong lúc vẫn để bánh xe đứng bám trên mặt đường.
-Kích xe lên cao rồi đặt đế kích dưới khung xe. Từ từ hạ xe xuống, rồi rút kích ra, để trọn vẹn sức nặng của xe đè trên đế kích.
Xin lưu ý: Khi đội xe lên cao, chúng ta dùng một cái kích (Jack), và để đỡ xe ở vị trí trên cao trong lúc làm việc dưới gầm xe, chúng ta dùng một cái đế kích (Jack Stand), rồi rút con đội ra. Dùng con đội để giữ xe ở vị trí cao, rồi chui vào dưới gầm làm việc là một tình trạng rất nguy hiểm, vì con đội có thể sụm xuống bất cứ lúc nào.
Khi xe đã hoàn toàn ở trên cao, thì mới tháo ốc niềng để lấy hẳn bánh xe ra. Bây giờ, hiện ra trước mắt chúng ta là nguyên “bộ sậu”: Ðĩa thắng với cái Caliper quàng trên lưng, và bên trong Caliper là bố thắng.
3-Tìm 2 con bù loong được dùng để bắt dính Caliper vào vị trí. Ở xe Corolla, cũng như nhiều xe khác, 2 con bù loong này nằm ở phía trong (xem hình). Những con bù loong này được gọi là Slider Bolt, bởi vì tuy dài, nhưng chúng ta chỉ cần xoáy lỏng mấy vòng đầu, phần còn lại có thể kéo ra.
Tuy nhiên, chỉ cần tháo bù loong bên dưới, thì Caliper sẽ tự động bật lên trên. Nếu không Caliper không tự bật, bạn có thể giúp bằng cách tháo lỏng bù loong trên một chút, rồi lấy tay đẩy lên (như hình dưới đây).
QUAN TRỌNG: Cứ để nguyên đường dây móc dính với Caliper ra, đừng gỡ sợi dây nào ra, kẻo rách việc. Nhưng bây giờ để giúp đường dây ấy đỡ bị căng, chúng ta nên máng thêm một sợi dây bên ngoài vào Caliper và móc nó vào một chỗ nào đó trong hộc bánh xe.
4-Bố thắng: Vỏ ngoài (Caliper) bung ra rồi, bạn sẽ thấy bố thắng xuất hiện&. lồ lộ, và dễ dàng nhận xét độ dầy còn lại của bố thắng. Bạn cũng sẽ thấy miếng sắt nhỏ gắn vào bố thắng, có mục đích gây ra tiếng nghiến răng ken két khi xiết trên mặt đĩa do bố thắng đã quá mòn (Wear Indicator Bar). Nghe thấy tiếng than thở của miếng báo động này mà tài xế vẫn cứ lì không để ý, thì ắt là đĩa thắng sẽ bị cạo, bị móp& Sự tổn hại gây ra cho đĩa thắng chắc chắn tốn kém hơn nhiều. Nhưng cho dù chưa nghe thấy tiếng than van đó chăng nữa, chúng ta vẫn phải thay bố thắng nếu thấy bề dầy còn lại chưa được tới 1/8 inches.
Dùng tay hoặc một đầu tuộc vít dẹp để gỡ bố thắng ra. Cái clip nhỏ để kẹp bố thắng, nếu có, cũng có thể dùng tay để gỡ ra. So sánh với brake pad mới để thấy nó đã mòn vẹt như thế nào.
Gỡ cái Wear Indicator Bar ra khỏi bố thắng cũ để dùng lại, nếu bố thắng mới không có nó kèm theo.
5-Brake Pad mới: Dùng tay để lắp bố thắng mới vào, không có ốc nào cần xoáy vặn ở đây cả. Tuy nhiên, brake pad còn đầy đặn, nên đương nhiên móc vào hơi khó. Có thể dùng mỡ bò siết vào ngàm cho dễ hơn.
6-Ép piston: Bạn có để ý thấy trong cái vỏ Caliper nhấc lên cao có một “cục lồi” ra không? Ðó chính là cái piston, mỗi khi bạn đạp thắng là piston ấn vào brake pad, và brake pad ép vào đĩa xoay để kềm nó lại. Lúc đầu, cái piston không lồi ra như vây, trải qua thời gian sử dụng, brake pad mòn dần, nên piston phải lồi ra để có thể chạm vào brake pad. Nay, với brake pad mới có độ dầy đầy đủ, muốn nó khít vào trong lòng Caliper, thì trước hết, chúng ta phải ấn cho “cục lồi” thụt vào trong.
Ðến đây, chắc có nhiều ông tự nghĩ ấn cục lồi thì khó gì, “cái đó mình làm hoài”&. Ðúng, xác nhận là không khó, nhưng ở đây không thể dùng sức mình ấn xuống được. Có một dụng cụ hữu hiệu là cái ê tô (tiếng Mỹ là C-Clamp), bạn kẹp nó vào đầu piston, và xoay cần trục để ấn nó xuống. Nhưng trước khi xoay cần trục, nên đệm miếng Brake Pad cũ trên đầu Piston để bảo vệ nó khi ê-tô ép xuống.
Xoay cần ê tô cho đến khi nào piston đã xuống ngang bằng miệng nguyên thủy để lấy chỗ cho brake pad mới khít vào.
Cần để ý một điều là trong khi bạn ép piston cho “cục lồi” thụt xuống như vậy thì dầu trong bình sẽ xịt lên, do sức nén từ bên dưới. Vì thế trước khi ép piston, nhớ đứng dậy và mở nắp bình dầu thắng ra, để giải tỏa sức nén. Cũng có thể dầu sẽ dâng lên, vượt miệng bình rồi tràn ra ngoài. Ðể xảy ra như vậy thì hơi phiền là vì dầu thắng tràn ra ngoài, dính vào body xe có thể làm tróc sơn, loang lổ rất mất thẩm mỹ. Có thể khi thay Brake Pad ở bánh xe thứ hai, bạn sẽ phải đối phó với trường hợp tràn dầu. Nếu tiên liệu dầu sẽ tràn ra, thì trước khi ép piston chúng ta phải dùng ống hút Turkey Baster để hút bớt dầu thắng ra.
Sau đó, khi việc thay brake pad đã hoàn tất, cần phải xem lại mức dầu thắng để thêm vào cho lên tới vạch “Max” (tối đa) hoặc ít nhất phải trên vạch “MIN” (tối thiểu) trên bình dầu.
Thêm một điều cần để ý là nếu thắng có 2 piston thì chúng ta sẽ có 2 cục lồi, và cả hai phải được ép xuống cùng lúc, chứ không phải là ép xong “thằng” này rồi mới tính tới “thằng” kia. Vì thế miếng Brade Pad cũ, dùng làm bản đệm phải phủ kín cả 2 đầu cục lồi, và chúng ta chỉ cần xoáy ê tô một lần là cả 2 piston đều rút lại cùng lúc.
7-Kéo Caliper xuống, úp trên Brake Pad mới: Sau khi Piston thụt xuống, có thể kéo Caliper xuống, úp trên brake pad mới. Nếu Piston chạm Brake Pad, không xuống hẳn được, bạn có thể kiểm tra lại để xem Piston đã thụt xuống hẳn chưa.
Sau khi Caliper đã úp xuống, lấy bù loong ra xoáy vào. Rồi vào Cabin, xoay lại tay lái cho thẳng, lắp lốp trở lai và xoáy chặt các con ốc niềng.
*** *** ***
Sang tới lốp bên tay phải, chúng ta lập lại 7 bước tương tự. Một lần nữa, xin để ý mực dầu trong bình dầu thắng. Nếu khi thay bánh bên kia dầu chưa tràn, thì nhiều phần nó sẽ tràn khi bạn sang tới bánh thứ 2. Ðừng để chuyện đó xảy ra, bởi vì dầu thắng có tính ăn mòn rất cao. Nếu nghĩ rằng dầu có thể tràn, nên dùng ống Turkey Baster hút ra trước, rồi sau đó thêm vào cho đủ cũng được. Sau cùng là lái chạy thử để bảo đảm hệ thống hoạt động đều hòa. Trong khi chạy thắng thử một vài lần xem có gì trục trặc không. Xin để ý là mỗi lần đạp thắng, bàn đạp sẽ không xuống sâu như trước, đó là chuyện bình thường phải xảy ra.
Thành công được bước này, thừa thắng xông lên bạn phải tiến thêm bước nữa. Ðó là săn sóc đĩa thắng. Ðó là việc chúng ta sẽ đề cập lần sau.
[email protected]
Muốn giữ xe ở tình trạng hoàn hảo nhất, xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập I, II, và III đã phát hành, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque cho Phạm Ðình, 9800 Bolsa Ave # 86, Westminster, CA 92683 Tel: 714 675 8628. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290
