Tò mò muốn biết đất nước Cuba ra sao, tôi tháp tùng con trai nhân chuyến cháu và một người bạn đi du lịch đất nước của Fidel Castro mà bao nhiêu năm qua được xem như miền đất “cách ly.”
Ðể xin visa vào Cuba, chúng tôi phải nộp một bản khai hữu thệ (Travel Affidivit) cho dịch vụ du lịch Cuba. Bản khai này còn được làm lại và nộp cho nhân viên hãng máy bay khi phi cơ vào không phận Cuba.
Cuba không nhận ngoại tệ
Có tất cả 15 lý do đi Cuba trong bản khai với nhiều chi tiết lòng thòng. Xin tóm lược: (1) Thăm gia đình, (2) công vụ của chính phủ Hoa Kỳ hay quốc gia khác, (3) hoạt động báo chí, (4) nghiên cứu chuyên môn, (5) hội nghị chuyên môn, (6) hoạt động giáo dục, (7) hoạt động tôn giáo ở Cuba, (8) trình diễn văn hóa thể thao, (9) yểm trợ nhân dân Cuba, (10) các chương trình nhân đạo, (11) khảo cứu của các cơ sở văn hóa hay giáo dục tư nhân, (12) xuất hay tái xuất cảng một số dịch vụ Internet căn bản, (13) các chuyển vận liên quan đến thông tin và vật liệu thông tin, (14) các giao dịch thương mại, và sau cùng là (15) giấy phép đặc biệt của OFAC (một dạng cơ quan tình báo Cuba).
Sau 8 giờ bay từ phi trường Los Angeles, chúng tôi đặt chân đến phi trường quốc tế La Habana. Cảm tưởng đầu tiên của tôi là ngạc nhiên, bởi sự mau lẹ của quan thuế và an ninh phi trường. Họ nhanh nhẹn và giản dị làm các thủ tục. Khí hậu ở đây khá nóng (khoảng 85 độ) dù đang là mùa Ðông.
Chúng tôi đón taxi về nhà trọ. Tài xế đi vòng vòng để chúng tôi có cái nhìn toàn cảnh về thủ đô La Habana, cũng như đến ngân hàng đổi tiền.
Cuba có hai loại tiền, peso dành cho dân địa phương và CUC dành cho người ngoại quốc (1 CUC = 25 peso). Ở Cuba tiền đô la rất mất giá và khó đổi, dân chúng lại không nhận ngoại tệ. Do đó chúng tôi phải đổi đô la lấy Euro ở Bank of America với tỉ lệ 1 Euro = $1.133, sau đó đổi Euro lấy CU.
Dân Cuba rất kỷ luật. Ít người chịu nhận tiền nước ngoài (kể cả Euro hay đô la) mà chỉ nhận CU. Về vật giá, người nước ngoài phải trả 15 lần, đắt hơn người bản xứ.
Chúng tôi thuê trọ một buồng trong một căn nhà trung bình như nhiều nhà khác. Ðây là căn nhà cổ gần 100 tuổi, tọa lạc tại một khu phố gần bờ biển nơi thủ đô (nơi không tắm được, bãi tắm ở nơi khác thì khá xa phải đi taxi).
Căn nhà chúng tôi trọ tuy cũ kỹ và tường gạch loang lổ bên ngoài nhưng rất khang trang và sạch sẽ bên trong. Cũng như nhiều nhà khác, nhà này không có TV, không có Internet và điện thoại viễn liên. Nhà gồm ba buồng ngủ, một phòng khách và nhà bếp. Trần cao khoảng 4 mét. Các phòng đều có đầy đủ ánh sáng.
Yên bình ở thủ đô La Habana
Người Tây Ban Nha để lại cho dân Cuba những kiến trúc cổ xưa nhưng vẫn còn tốt. Cuba vẫn duy trì thành phố cổ làm thủ đô với đầy đủ các dinh thự, tượng đài và kiến trúc xưa. Cách đó không xa lắm là một thành phố mới với các kiến trúc hiện đại. Các tranh về các lãnh tụ Cộng Sản và khẩu hiệu cũng có ở nhiều nơi.
Thành phố tuy cũ kỹ nhưng sạch sẽ, đường sá rộng rãi, sạch, lúc nào cũng đông người và ồn ào tiếng nhạc. Không có cảnh lấn chiếm lòng lề đường để buôn bán hay đậu xe. Thật sự mà nói, thủ đô La Habana còn sạch hơn nhiều nơi ở khu dân cư cũ kỹ ít được ngó ngàng và dọn dẹp ở vùng South Seattle.
Cuộc sống người dân Cuba tương đối nghèo và có vẻ họ cam chịu cuộc sống như vậy. Họ ngồi tán gẫu trước cửa nhà, dọc vỉa hè, trên các khoảng đất trống, trong công viên hay ngoài bãi biển. Trông họ bình thản. Chiều chiều thích tụ họp uống bia. Dân chúng có vẻ hiền hòa. Tôi cảm thấy an toàn giữa họ hơn những khi tôi qua lại vùng South Seattle.
Ða số dân Cuba mà tôi thấy ở thủ đô là người da màu (đen hay lai). Người da trắng thì ít. Riêng du khách thì đa số là người da trắng. Không gặp người nói tiếng Anh ở chung quanh khu trọ, chúng tôi giao tiếp chủ yếu bằng động từ “to quơ.”
Thủ đô La Habana rất ít xe gắn máy. Xe đạp càng hiếm thấy hơn. Ngoại trừ xe buýt du lịch rất đắt, đa phần lưu thông là xe taxi gồm các xe cổ và cũ, xe ngựa, xe taxi ba bánh, xe lôi đạp, xe gắn máy con thuyền.
Thủ đô rất ít đường hẻm và không thấy nhà ổ chuột. Trường học nhỏ nằm giữa các khu phố. Học sinh mặc đồng phục và quàng khăn đỏ.
